El-Bâtın Esması
El-Bâtın, "zatı kavranamayan; duyularla ulaşılamayan" anlamına gelir. Hadîd suresi 3. ayette dört isim art arda gelir: evvel, âhir, zâhir, bâtın. Dördü birlikte bir bütün kurar ve tek başına ele alınmaları eksik kalır.
الْبَاطِن
OkunuşuEl-Bâtın
AnlamıZatı kavranamayan; duyularla ulaşılamayan
- Sıra
- 76. isim
- Kelime kökü
- ب ط ن (b-t-n) — gizli olmak, iç taraf. Aynı kökten "batın" (iç), "bâtınî" ve karın anlamındaki "batn" kelimesi gelir.
- Kur'an'da geçişi
- Hadîd 57:3
Anlam katmanları
- Duyularla algılanamayan
- Zatı akılla kuşatılamayan
- Her şeyin iç yüzünü bilen
Kur'an'daki kullanımı
O, evveldir, âhirdir, zâhirdir, bâtındır. O her şeyi bilendir.
Hadîd 57:3
Dua bağlamında kullanımı
El-Bâtın ismi, Allah'ın zatının kavranamazlığı üzerine düşünme bağlamında ve Ez-Zâhir ile birlikte anılır.
Bu isim hakkında yaygın iddialar
Her esmanın bir "ebced değeri" ve buna bağlı bir zikir sayısı vardır; o sayıda okunmalıdır.
Ebced, Arap harflerine sayı değeri veren bir sistemdir ve şiirde tarih düşürmek için kullanılmıştır. Kur'an'da veya sahih hadis kaynaklarında esmaların belirli sayılarda okunmasını emreden bir bildirim yoktur. A'râf 7:180 Esmaül Hüsna ile dua edilmesini tavsiye eder, ancak sayı şartı koymaz.
Her esmanın bir "zikir saati" ve "zikir günü" vardır.
Bu tasnif Kur'an ve sahih hadis kaynaklı değildir. Gezegenlere saat ve gün atfeden sistemler İslam öncesi astroloji geleneğinden gelir ve klasik kelam kaynaklarında bu tür belirlemelere itibar edilmez.
Dört isim bir arada okunur
Hadîd 3. ayette dört isim tek cümlede sıralanır. Klasik tefsirlerde bunların ayrı ayrı değil, iki çift halinde okunması gerektiği belirtilir.
Evvel ve âhir zaman eksenindedir: başlangıcı ve sonu olmamak. Zâhir ve bâtın ise bilinebilirlik eksenindedir: delilleriyle apaçık olmak ve zatı kavranamamak.
İki çift birbirini tamamlar. Zaman ekseninde öncesi ve sonrası olmayan; bilgi ekseninde hem en açık hem en gizli olan. Ayetin "O her şeyi bilendir" ifadesiyle bitmesi de bu dördünü tek bir özneye bağlar.
Zâhir ile bâtın çelişir mi
Bir şeyin aynı anda hem apaçık hem gizli olması ilk bakışta çelişki gibi görünür. Klasik kaynaklarda bu ayrım şöyle çözülür.
Zâhir olan, varlığın delilleridir: eserleriyle apaçıktır. Bâtın olan ise zatın kendisidir: duyularla ve akılla kuşatılamaz. Yani açıklık ve gizlilik aynı yöne değil, farklı yönlere aittir.
En'âm 103'teki "gözler O'nu göremez, O ise bütün gözleri görür" ifadesi aynı asimetriyi kurar.
Sık sorulan sorular
Hadîd 57:3'teki dört isim ne anlama gelir?
Evvel ve âhir zaman eksenindedir: başlangıcı ve sonu bulunmamak. Zâhir ve bâtın ise bilinebilirlik eksenindedir: delilleriyle apaçık olmak ve zatı kavranamamak. Klasik tefsirlerde bu dördünün ayrı ayrı değil, iki çift halinde okunması gerektiği belirtilir.
Kaynaklar
- Kur’anHadîd 57:3 — Dört ismin birlikte geçtiği ayet
- Kur’anRahmân 55:26-27 — Bâkilik bağlamı
- Kur’anEn'âm 6:103 — Görülemezlik
- Klasik kaynakTirmizî, Deavât 82 — Doksan dokuz ismin sayıldığı rivayet
Son güncelleme: