Rızık ve bereket için ne okunur, Kur'an ne diyor?

Bereket, kaynaklarda miktarın artması değil, az olanın yetmesi anlamında kullanılır. Bereket için okunan dualar arasında Buhârî'de nakledilen "Allâhümme bârik lenâ" kalıbı yer alır.

Borç konusunda sahih kaynaklarda iki dua bulunur. Biri borçtan Allah'a sığınmayı, diğeri helal kazançla yetinip başkasına muhtaç olmamayı ister. İkincisi rivayette borcunu ödeyemeyen birine öğretilmiştir.

Evlenen kişiye yapılması kaynaklarda bildirilen dua kısadır ve içinde bir uyarı taşır: bereket iki tarafa da istenir, ardından "hayırda" kaydı gelir.

Bir ihtiyaç için yapılan duaya hacet duası denir. Tirmizî'de nakledilen bir metin bu adla bilinir; ancak hacet namazı ve duası etrafında dolaşan sayı ve garanti iddialarının kaynaklarda karşılığı yoktur.

Kaygı ve üzüntü için en sağlam kaynaklı dua, Buhârî'de nakledilen "Allâhümme innî eûzü bike mine'l-hemmi ve'l-hazen..." duasıdır. Dua, kaygı ve üzüntünün yanı sıra acizlik, tembellik, cimrilik, korkaklık ve borç yükünden de Allah'a sığınır.

Rızık konusunda en sağlam kaynaklı dua, Tirmizî'de nakledilen "Allâhümme'kfinî bi helâlike an harâmik..." duasıdır. Dua, doğrudan zenginlik değil; helalle yetinmeyi ve başkasına muhtaç olmamayı ister.

Yağmur duası, kuraklık zamanında yağmur istemek için yapılan duadır. Kaynaklarda istiskâ adıyla geçer. Kur'an'da dikkat çekici olan, yağmurun istiğfarla birlikte anılmasıdır.

Yemekten önce "Bismillâh" denir; unutulursa hatırlandığında "Bismillâhi evvelehû ve âhirah" denir. Yemekten sonra ise hamd içeren bir dua okunur. İkisi de sahih hadis kaynaklıdır.

Kur'an rızkı hem bir taahhüt hem de bir arayış konusu olarak anlatır. Aşağıdaki ayetler bu iki yönü birlikte gösterir: rızkın kaynağı, kapsamı, helalliği ve rızık ile çalışma arasındaki ilişki.

Kur'an'da tevekkül emri hemen her yerde bir eylemin yanında gelir: karar verdikten sonra, kulluk ederken, tedbir aldıktan sonra. Aşağıdaki ayetler bu birlikteliği gösterir.

Kevser suresi Kur'an'ın en kısa suresidir ve 3 ayettir. Adı "çok hayır" anlamına gelir. Sure bir verme bildirimiyle başlar ve karşılığında iki davranış ister.

El-Bâsit, "genişleten, açan, yayan" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; Bakara suresi 245. ayette fiil halinde bulunur ve isim bu fiilden türetilmiştir. Daima El-Kâbıd ile birlikte düşünülür.

El-Berr, "iyiliği bol olan ve kullarına iyilikle davranan" anlamına gelir. Kur'an'da Tûr suresi 28. ayette geçer. Aynı kökten gelen "birr" kelimesi Kur'an'da iyiliğin en kapsamlı adıdır.

El-Fettâh, "kapalı olanı açan ve hükmüyle ayıran" anlamına gelir. Kelime kökü hem bir kapının açılmasını hem de bir davanın karara bağlanmasını ifade eder. Kur'an'da bu kalıpta Sebe suresi 26. ayette geçer.

El-Ganî, "hiçbir şeye muhtaç olmayan" anlamına gelir. Türkçedeki "zengin" karşılığı eksik kalır: kökteki anlam çok şeye sahip olmak değil, hiçbir şeye ihtiyaç duymamaktır.

El-Kâbıd, "daraltan, tutan, geri alan" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; Bakara suresi 245. ayette fiil halinde bulunur ve isim bu fiilden türetilmiştir. Daima El-Bâsit ile birlikte düşünülür.

El-Kaviyy, "gücü sınırsız ve tükenmez olan" anlamına gelir. Kur'an'da genellikle El-Azîz veya El-Metîn ile birlikte geçer; vurgusu gücün azalmaması ve yorulmamasıdır.

El-Kerîm, "cömert ve lütufkâr olan" anlamına gelir. Kökte yalnızca çok vermek değil, verirken karşılık beklememek ve vereni küçültmemek anlamı da vardır.

El-Latîf, "en ince ayrıntıyı bilen ve kullarına sezdirmeden lütufta bulunan" anlamına gelir. Kur'an'da yedi ayette geçer ve çoğunda "habîr" (her şeyden haberdar olan) ismiyle birlikte kullanılır.

El-Metîn, "çok sağlam ve dayanıklı olan" anlamına gelir. Kur'an'da yalnızca Zâriyât suresi 58. ayette geçer ve orada Er-Rezzâk ve El-Kaviyy ile birlikte bulunur.

El-Muğnî, "muhtaç olmaktan kurtaran, yeterli kılan" anlamına gelir. El-Ganî ile aynı köktendir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; kök fiil halinde bulunur ve isim buradan türetilmiştir.

El-Mukît, "gıda veren ve her şeyi gözetip koruyan" anlamına gelir. Kur'an'da yalnızca bir ayette, Nisâ suresi 85. ayette geçer. Kelime kökü hem beslenme hem de koruyup gözetme anlamı taşır.

El-Vâcid, "dilediğini bulan ve hiçbir şeye muhtaç olmayan" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında Allah için geçmez; Tirmizî'nin naklettiği listede yer alır.

El-Vâris, "her şeyin son sahibi olarak kalan" anlamına gelir. Kur'an'da "biz vârisleriz" biçiminde çoğul olarak geçer. Miras imgesi, sahipliklerin geçici olduğunu bildirir.

El-Vâsi', "kapsamı geniş olan" anlamına gelir. Kur'an'da rahmet, ilim ve lütuf bağlamlarında geçer; ortak vurgusu darlık ve sınırlılığın Allah'a nispet edilemeyeceğidir.

El-Vehhâb, "karşılıksız ve sürekli bağışta bulunan" anlamına gelir. Kelime kökü hibe etmek, yani bir bedel beklemeden vermektir. Bu yönüyle rızık vermekten farklıdır: rızıkta bir sebep zinciri varken, hibede karşılık aranmaz.

El-Vekîl, "işler kendisine havale edilen ve güvenilen" anlamına gelir. Tevekkül kelimesiyle aynı köktendir; tevekkül etmek, işi Vekîl'e havale etmek demektir.

Er-Rezzâk, "bütün canlıların rızkını yaratan ve kesintisiz veren" anlamına gelir. Kur'an'da bu kalıpta bir kez, Zâriyât suresi 58. ayette geçer ve rızkın yalnızca Allah'a ait olduğunu vurgular.

Es-Samed, "her şeyin kendisine muhtaç olduğu, kendisi hiçbir şeye muhtaç olmayan" anlamına gelir. Kur'an'da yalnızca İhlâs suresi 2. ayette geçer ve klasik kaynaklarda anlamı üzerine birden fazla açıklama vardır.

Eş-Şekûr, "az amele çok karşılık veren" anlamına gelir. Şükür genellikle kulun fiili olarak bilinir; bu isim aynı kelimenin Allah'a nispet edildiğinde anlamının değiştiğini gösterir: karşılığı kat kat vermek.

Mâlikü'l-Mülk, "mülkün gerçek sahibi" anlamına gelir. Âl-i İmrân suresi 26. ayette geçer ve orada bir dua kalıbının içinde bulunur: "Kul: Allâhümme mâlike'l-mülk."

Rızık, bir canlının yararlandığı ve kendisiyle beslendiği her şeyi ifade eder. Kur'an'daki kapsamı yiyecek ve parayla sınırlı değildir; sağlık, ilim, evlat ve huzur da rızık kapsamındadır.

Tevekkül, "bir işi güvenilir birine havale etmek" anlamındaki v-k-l kökünden gelir. İslami literatürde, gereken tedbiri aldıktan sonra sonucu Allah'a bırakmayı ifade eder. Tedbiri terk etmek anlamına gelmez.