Kaygı ve sıkıntı anında ne okunur?

Anne ve baba için okunan dua, İsrâ suresi 24. ayette geçer: "Rabbim! Küçükken beni yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et." Dua, merhamet talebini bir gerekçeye bağlaması bakımından dikkat çekicidir.

Borç konusunda sahih kaynaklarda iki dua bulunur. Biri borçtan Allah'a sığınmayı, diğeri helal kazançla yetinip başkasına muhtaç olmamayı ister. İkincisi rivayette borcunu ödeyemeyen birine öğretilmiştir.

Mescide girerken okunduğu Müslim'de bildirilen dua "Allâhümme'ftah lî ebvâbe rahmetik" ifadesidir. Çıkarken ise "Allâhümme innî es'elüke min fadlik" denir. İki dua arasındaki tek fark istenen şeydir: içeride rahmet, dışarıda lütuf.

Kaynaklarda depreme özel bir dua bildirilmez. Musibet anında okunduğu bildirilen metin, Bakara suresi 156. ayette geçen "innâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn" ifadesi ve Müslim'de bu ifadeye eklenen musibet duasıdır.

Evden çıkarken okunan dua, Ebû Dâvûd ve Tirmizî'de nakledilen "Bismillâh, tevekkeltü alallâh, lâ havle velâ kuvvete illâ billâh" ifadesidir. Üç bölümden oluşur: besmele, tevekkül ve güç beyanı.

Gece namazına kalkınca okunduğu Buhârî'de bildirilen dua uzun bir metindir ve on bir kez "sen" diyerek başlar. İçinde tek bir talep vardır: bağışlanma.

Bir ihtiyaç için yapılan duaya hacet duası denir. Tirmizî'de nakledilen bir metin bu adla bilinir; ancak hacet namazı ve duası etrafında dolaşan sayı ve garanti iddialarının kaynaklarda karşılığı yoktur.

Hapşıran kişi "elhamdülillâh" der. Duyan "yerhamükellâh" diye karşılık verir. Hapşıran ise "yehdîkümullâhu ve yuslihu bâleküm" der. Üç cümlenin de kaynağı Buhârî'de nakledilen rivayettir.

Hayırlı eş için okunan dua, Furkân suresi 74. ayette geçer. Duanın dikkat çekici yanı, yalnızca eş istememesi; eşler ve çocuklarla birlikte bir bütün talep etmesi ve bunu bir amaca bağlamasıdır.

Hidayet için okunan dua, Âl-i İmrân suresi 8. ayette geçer. Duanın dikkat çekici yanı, hidayete ulaşmayı değil, ulaşıldıktan sonra sapmamayı istemesidir.

Kaygı ve üzüntü için en sağlam kaynaklı dua, Buhârî'de nakledilen "Allâhümme innî eûzü bike mine'l-hemmi ve'l-hazen..." duasıdır. Dua, kaygı ve üzüntünün yanı sıra acizlik, tembellik, cimrilik, korkaklık ve borç yükünden de Allah'a sığınır.

İlim için okunan dua, Tâhâ suresi 114. ayette geçen "Rabbi zidnî ilmâ" ifadesidir. Kur'an'da artırılması istenmesi emredilen tek şeyin ilim olması, klasik kaynaklarda ayrıca vurgulanır.

İstihare, bir karar öncesinde hayırlısının takdir edilmesini istemektir. Buhârî'de nakledilen duada iki rekât namazın ardından bu dua okunur. Duanın içinde rüya görmekten söz edilmez.

Kolaylık için okunan duaların kaynağı kesin olanı, Enbiyâ ve Tâhâ surelerinde geçen peygamber dualarıdır. Türkiye'de yaygın olan "Rabbi yessir" kalıbının ise Kur'an veya hadis kaynaklarında bir karşılığı bulunmaz.

Zor bir görev veya konuşma öncesinde okunan dua, Tâhâ suresi 25-28. ayetlerde Hz. Mûsâ'nın duası olarak geçer. Dört şey ister: gönül genişliği, işin kolaylaşması, dilin çözülmesi ve sözün anlaşılması.

Korku anında okunan en bilinen ifade, Âl-i İmrân suresi 173. ayette geçen "Hasbünallâhu ve ni'me'l-vekîl" cümlesidir. Ayetin bağlamı önemlidir: tehdit gerçektir, inkâr edilmez; karşısına bir dayanak konur.

Kunut duaları, vitir namazının son rekâtında okunan iki duadır. Hanefî fıkhında bu iki metin yerleşmiştir; sahih hadis kaynaklarında ise vitirde kunut için farklı metinler de nakledilir.

Kaynaklarda mazlumun duası için ayrı bir metin bildirilmez; bildirilen şey bu duanın önündeki engelin kaldırıldığıdır. Buhârî'de nakledilen ifade nettir: mazlumun duası ile Allah arasında perde yoktur.

Namazdan sonra okunduğu sahih kaynaklarda bildirilen birkaç metin vardır. En bilineni "Allâhümme ente's-selâm ve minke's-selâm" duasıdır; ayrıca istiğfar, tesbihat ve Âyetü'l-Kürsî de bu kapsamda nakledilir.

Öfkelenince okunması kaynaklarda bildirilen metin kısadır: eûzü besmelenin ilk kısmı. Buhârî'de nakledilir ve yanında birkaç davranış tavsiyesi de aktarılır.

Kur'an'da "Rabbenâ" (Rabbimiz) hitabıyla başlayan çok sayıda dua bulunur. Bunlar Kur'an'ın kendi dua diline ait örneklerdir ve namazlarda okunması yaygındır.

Sabır için en bilinen dua, Bakara suresi 250. ayette geçen "Rabbenâ efriğ aleynâ sabran ve sebbit akdâmenâ" ifadesidir. Dua sabrı bir miktar olarak değil, üzerine dökülen bir şey olarak ister.

Şifa için en sağlam kaynaklı dua, Buhârî'de nakledilen "Allâhümme rabbe'n-nâs, ezhibi'l-be'se, işfi ente'ş-şâfî" duasıdır. Duada şifanın kaynağı açıkça belirtilir ve "senin şifandan başka şifa yoktur" denir.

Sıkıntı anında en çok bilinen dua, Kur'an'da Hz. Yûnus'un duası olarak geçen "Lâ ilâhe illâ ente sübhâneke innî küntü mine'z-zâlimîn" ifadesidir. Enbiyâ suresi 87. ayette yer alır ve doğrudan Kur'an kaynaklıdır.

Kaynaklarda sınava özel bir dua bildirilmez. Sınav bağlamında en çok okunan metin, İbn Hibbân'ın Sahîh'inde nakledilen "Allâhümme lâ sehle illâ mâ cealtehû sehlâ" duasıdır. Kur'an kaynaklı metinler ise Tâhâ suresindeki kolaylık duası ve "Rabbi zidnî ilmâ"dır.

Uyanınca okunan dua, Buhârî'de nakledilen "Elhamdü lillâhillezî ahyânâ ba'de mâ emâtenâ ve ileyhi'n-nüşûr" ifadesidir. Uyumadan önce okunan dua ile aynı benzetmeyi tamamlar.

Uyumadan önce okunan en kısa ve en sağlam kaynaklı dua, Buhârî'de nakledilen "Bismike Allâhümme emûtü ve ahyâ" ifadesidir. Kısalığına rağmen uykuyu ölüm ve dirilişle ilişkilendiren bir yapı taşır.

Yûnus duası, Hz. Yûnus'un balığın karnındayken yaptığı duadır. Enbiyâ suresi 87. ayette geçer ve Kur'an, hemen ardından bu duaya karşılık verildiğini bildirir.

Kur'an eşler arasındaki bağı tek kelimeyle özetlemez; Rûm 21'de üç ayrı şey sayar: huzur bulmak, sevgi (meveddet) ve merhamet. Nikâhı ise "sağlam bir söz" diye anar. Çocuklar hem süs hem imtihan olarak geçer. Aşağıdaki ayetler bu tariflerin geçtiği yerlerdir.

Kur'an duayı hem emreder hem de nasıl yapılacağını tarif eder. Aşağıdaki ayetler dua hakkında konuşan ayetlerdir; dua metinleri değil.

Kur'an dünya ile ahireti karşı karşıya koyar ama dünyayı reddetmez. Hadîd 20 dünya hayatını beş aşamada sayar; Ankebût 64 ahireti "asıl hayat" diye adlandırır. Kasas 77 ise ikisi arasında ölçü verir.

Kur'an geceyi iki ayrı yüzüyle anar ve ikisini de olumlar: gece bir örtü ve dinlenmedir, aynı zamanda ayakta durulan bir vakittir. Aynı metinde uykunun nimet, gece kıyamının da üstünlük sayılması bu ikiliğin kendisidir.

Kur'an huzuru bir duygu olarak değil, kalbin yerine oturması olarak anlatır. Kullanılan iki anahtar kelime vardır: itmi'nân (yatışmak) ve sekîne (sükûnet). Aşağıdaki ayetler bu iki kelimenin geçtiği temel yerlerdir.

Kur'an istikameti iki ayette neredeyse aynı cümleyle anar: "Rabbimiz Allah'tır" deyip SONRA dosdoğru olanlar. Aradaki "sonra" belirleyicidir — söylemek başlangıç, üzerinde durmak asıl şarttır.

Kur'an kalbi bir duygu merkezi olarak değil, bir anlama organı olarak anar. Hac 46 bunu doğrudan söyler: "Gözler kör olmaz; asıl göğüslerdeki kalpler kör olur." Akletmek kalbe bağlanır.

Kur'an'da merhamet ر ح م kökünden gelir ve aynı kökten "rahim" (ana rahmi) kelimesi de türer. En'âm 12'de rahmet, Allah'ın kendi üzerine YAZDIĞI bir şey olarak anılır; bu, Kur'an'da başka hiçbir sıfat için kullanılmayan bir ifadedir.

Kur'an namazı bir dayanak olarak anar ve zorluğunu da açıkça kabul eder. Aşağıdaki ayetler namazın neyle birlikte istendiğini, neyi engellediğini ve asıl uyarının kime yapıldığını gösterir. Vakitleri anlatan ayetler ayrı bir sayfada toplanmıştır.

Kur'an nefsi tek bir şey olarak anmaz. Üç ayrı ayette üç ayrı hâlle nitelenir: kötülüğü çokça emreden (Yûsuf 53), kendini kınayan (Kıyâme 2) ve yatışmış olan (Fecr 27). Şems 7-10 ise ikisinin de aynı nefse ilham edildiğini söyler.

Kur'an rüyayı soyut bırakmaz; anlattığı her rüyanın sonucunu da gösterir. Hz. Yûsuf'un rüyası kıssanın başında görülür (12:4), sonunda ise gerçekleştiği kendi ağzından bildirilir (12:100).

Kur'an'da sabır kökünden türeyen kelimeler yüzden fazla yerde geçer. Aşağıdaki ayetler, sabrın Kur'an'da hangi bağlamlarda kullanıldığını gösteren temel örneklerdir: yardım isteme, imtihan, karşılık ve kararlılık.

Takvâ Türkçede çoğu zaman "Allah korkusu" diye karşılanır ama kelime و ق ي kökünden gelir ve kökün anlamı korunmak, sakınmaktır. Kur'an'da takvâ bir duygu değil, bir tutum olarak anılır ve Hac 37'de ölçü açıkça verilir.

Kur'an'da tevekkül emri hemen her yerde bir eylemin yanında gelir: karar verdikten sonra, kulluk ederken, tedbir aldıktan sonra. Aşağıdaki ayetler bu birlikteliği gösterir.

Kur'an'da umut kesmemek bir tavsiye değil, emir kipiyle gelir: "ümit kesmeyin." Zümer 53'ün ayırt edici yanı hitaptır — ayet kendi aleyhine haddi aşmış olanlara seslenirken bile "kullarım" der.

Âl-i İmrân suresi 200 ayettir. 159. ayeti yumuşak davranmayı bir rahmet olarak anar; 134. ayeti öfkesini yutan ve affedenleri över.

Bakara suresi 286 ayetle Kur'an'ın en uzun suresidir. 255. ayeti Âyetü'l-Kürsî, 186. ayeti "ben yakınım" ve 285-286. ayetleri surenin kapanış duasıdır.

Duhâ suresi 11 ayettir ve adı "kuşluk vakti" anlamına gelir. Sure bir teselli ile başlar, geçmişteki üç durumu hatırlatır ve üç emirle biter.

Enfâl suresi 75 ayettir. 2-4. ayetleri mümini beş nitelikle tanımlar; 61. ayeti karşı taraf barışa yanaştığında barışa yanaşmayı emreder.

Fetih suresi 29 ayettir. Dikkat çekici olan, "apaçık fetih" diye anılan olayın bir savaş değil, bir antlaşma olmasıdır.

Furkân suresi 77 ayettir ve adı "ayırt eden" anlamına gelir. 63-77. ayetleri "Rahmân'ın kulları" başlığıyla bilinen nitelik listesini taşır.

Fussilet suresi 54 ayettir ve adı "ayrıntılı olarak açıklanmış" anlamına gelir. 34. ayeti, düşmanlığın nasıl karşılanacağı konusunda Kur'an'ın en açık ölçüsünü verir.

Hicr suresi 99 ayettir. Dokuzuncu ayeti Kur'an'ın korunmasını bildirir; 56. ayeti ise rahmetten ümit kesmeyi sapkınlıkla anar.

Hucurât suresi 18 ayettir ve Kur'an'ın toplumsal ahlak konusundaki en yoğun suresidir. Haberin doğrulanması, alay, gıybet, zan ve üstünlük ölçüsü art arda ele alınır.

İnşirah suresi Kur'an'ın 94. suresidir, Mekke döneminde inmiştir ve 8 ayettir. Adı "göğsün açılması, ferahlaması" anlamına gelir. Ana konusu, zorluk ile kolaylığın birlikte bulunmasıdır.

İsrâ suresi 111 ayettir ve Benî İsrâîl adıyla da anılır. 23-39. ayetleri, Kur'an'daki en yoğun ahlak listelerinden birini taşır.

Kāf suresi 45 ayettir. On altıncı ayeti Kur'an'da yakınlığı bildiren en bilinen ifadelerden biridir ve bağlamı, nefsin fısıltısının bilinmesidir.

Meryem suresi 98 ayettir. Bu sitedeki çocuk duası sayfasının dayandığı Hz. Zekeriyyâ duası ve Hz. Meryem kıssası burada yer alır.

Mü'min suresi 85 ayettir ve Gâfir adıyla da anılır. 60. ayeti dua emrinin en açık geçtiği yerdir; ortasında ise imanını gizleyen bir adamın uzun konuşması yer alır.

Mü'minûn suresi 118 ayettir. İlk on bir ayeti kurtuluşa erenlerin niteliklerini sayar; 12-14. ayetleri ise yaratılışın aşamalarını anlatır.

Müzzemmil suresi 20 ayettir ve adı "örtünüp bürünen" anlamına gelir. Sure gece kalkışını emreder; son ayeti ise bu emri açıkça hafifletir.

Nâs suresi Kur'an'ın son suresidir ve 6 ayettir. Adı "insanlar" anlamına gelir. Felak suresiyle birlikte "muavvizeteyn" adıyla anılır ve tek bir şeyden sığınır: vesvese.

Nûr suresi 64 ayettir ve adı "ışık" anlamına gelir. 35. ayeti Nûr ayeti olarak bilinir; 11-20. ayetleri ise bir iftira olayı üzerinden söz taşımanın ölçülerini koyar.

Ra'd suresi 43 ayettir ve adı "gök gürültüsü" anlamına gelir. 28. ayeti bu sitedeki huzur konusunun merkezindedir; 11. ayeti ise değişimin şartını bildirir.

Secde suresi 30 ayettir. On beşinci ayeti tilâvet secdesi ayetlerindendir; 16. ayeti ise gece kalkanları "korkarak ve umarak" dua edenler olarak tarif eder.

Şuarâ suresi 227 ayettir. 80. ayeti şifayı Allah'a, hastalanmayı kendine bağlayan ifadesiyle bilinir; 89. ayeti selim kalpten söz eder.

Şûrâ suresi 53 ayettir ve adı "danışma" anlamına gelir. On birinci ayeti benzersizliği bildirir; 38. ayeti ise işlerin danışmayla yürütülmesini müminlerin niteliği olarak sayar.

Tâhâ suresi 135 ayettir. Bu sitedeki konuşma kolaylığı duası ve ilim duası sayfalarının dayandığı ayetler burada yer alır.

Tegâbün suresi 18 ayettir ve adı "aldanışın ortaya çıkması" anlamına gelir. On birinci ayeti, musibet karşısında kalbin yönü hakkında Kur'an'ın en açık ifadelerinden biridir.

Yâsîn suresi 83 ayettir. Türkiye'de en çok okunan surelerdendir. Fazileti hakkında dolaşan rivayetlerin kaynak durumu bu sayfada olduğu gibi verilmiştir.

Yûnus suresi 109 ayettir. 57. ayeti Kur'an'ı gönüllerdekine bir şifa olarak niteler; 62. ayeti Allah'ın dostlarına korku olmadığını bildirir.

Yûsuf suresi 111 ayettir ve baştan sona tek bir kıssayı anlatan tek suredir. 86. ayeti sabır ile Allah'a şikâyetin birbirine aykırı olmadığını gösterir.

Zümer suresi 75 ayettir ve adı "bölükler" anlamına gelir. 53. ayeti, Kur'an'daki en kapsamlı bağışlanma bildirimlerinden biridir.

El-Alîm, "her şeyi bilen" anlamına gelir. Kur'an'da yüzden fazla yerde geçer ve vurgusu bilginin kapsamındadır: gizli ile açık, geçmiş ile gelecek arasında fark gözetmeyen bir bilgi.

El-Bedî', "örneği olmadan yaratan" anlamına gelir. Kur'an'da iki ayette "bedîu's-semâvâti ve'l-arz" (göklerin ve yerin örneksiz yaratıcısı) biçiminde geçer. Bidat kelimesi de aynı köktendir.

El-Câmi', "dağınık olanı bir araya getiren" anlamına gelir. Kur'an'da Âl-i İmrân 9. ayette "câmiu'n-nâs" (insanları toplayan) biçiminde geçer ve kıyamet bağlamındadır.

El-Cebbâr, "iradesini yürüten ve kırılanı onaran" anlamına gelir. Kelime kökü Arapçada hem zorla hükmetmeyi hem de kırık kemiği sarıp iyileştirmeyi ifade eder; bu iki anlam ismin kavranmasında birlikte düşünülür.

El-Habîr, "her şeyin iç yüzünden haberdar olan" anlamına gelir. El-Alîm'den farkı vurgudadır: Alîm bilginin kapsamını, Habîr ise gizli kalan ayrıntıya nüfuzu bildirir. Kur'an'da sıkça El-Latîf ile birlikte geçer.

El-Hâdî, "doğru yolu gösteren ve o yola ulaştıran" anlamına gelir. Kökte iki anlam vardır: yol göstermek ve yola ulaştırmak. Fâtiha'daki "bizi doğru yola ilet" duası bu isimle aynı köktendir.

El-Hakîm, "her işi yerli yerinde ve bir amaca uygun yapan" anlamına gelir. Kur'an'da doksandan fazla yerde geçer ve en sık El-Azîz ile birlikte kullanılır; bu birliktelik gücün hikmetle sınırlandığını bildirir.

El-Hasîb, "hesabı gören ve kuluna yeten" anlamına gelir. Kökte iki anlam birlikte bulunur: saymak ve yetmek. "Hasbünallâh" ifadesi de aynı köktendir.

El-Hayy, "diri olan, hayatı zatının gereği olan" anlamına gelir. Âyetü'l-Kürsî bu isimle başlar. Klasik kelamda bu hayat, yaratılmışların hayatı gibi bir başlangıcı ve sonu olan hayat değildir.

El-Kayyûm, "kendi kendine var olan ve her şeyi ayakta tutan" anlamına gelir. Kur'an'da üç ayette geçer ve üçünde de El-Hayy ile birliktedir. Kelime iki anlamı birden taşır: kendi varlığı başkasına bağlı olmamak ve başkalarının varlığını sürdürmek.

El-Latîf, "en ince ayrıntıyı bilen ve kullarına sezdirmeden lütufta bulunan" anlamına gelir. Kur'an'da yedi ayette geçer ve çoğunda "habîr" (her şeyden haberdar olan) ismiyle birlikte kullanılır.

El-Mucîb, "duaya karşılık veren" anlamına gelir. Kur'an'da bu kalıpta bir ayette geçer. Kökteki anlam kabul etmek değil, karşılık vermektir; bu ayrım duanın kabulü meselesinde belirleyicidir.

El-Muhyî, "can veren ve dirilten" anlamına gelir. Kur'an'da "muhyi'l-mevtâ" (ölüleri dirilten) biçiminde geçer. Diriliş konusu Kur'an'da sıklıkla ölü toprağın yağmurla canlanması üzerinden anlatılır.

El-Mü'min, "güven veren ve doğrulayan" anlamına gelir. İnsanlar için kullanıldığında "iman eden" demektir; Allah için kullanıldığında anlamı değişir ve güvence veren, verdiği sözü doğrulayan manasına gelir.

El-Vâlî, "her şeyi yöneten ve işlerini üstlenen" anlamına gelir. El-Veliyy ile aynı köktendir. Kur'an'da bu kalıpta geçmez; Ra'd 13:11'de olumsuz bir cümlede "vâl" biçiminde bulunur.

El-Vâsi', "kapsamı geniş olan" anlamına gelir. Kur'an'da rahmet, ilim ve lütuf bağlamlarında geçer; ortak vurgusu darlık ve sınırlılığın Allah'a nispet edilemeyeceğidir.

El-Vekîl, "işler kendisine havale edilen ve güvenilen" anlamına gelir. Tevekkül kelimesiyle aynı köktendir; tevekkül etmek, işi Vekîl'e havale etmek demektir.

El-Veliyy, "dost, yardımcı ve koruyucu olan" anlamına gelir. Kökteki asıl anlam yakınlıktır; dostluk, yardım ve yöneticilik anlamlarının hepsi bu yakınlıktan türer.

En-Nûr, "aydınlatan ve varlığa görünürlük veren" anlamına gelir. Kur'an'da Nûr suresi 35. ayette geçer. Klasik tefsirlerde bu ayetin temsilî olduğu ve fiziksel ışık kastedilmediği belirtilir.

Er-Rahîm, "rahmeti kesintisiz ve sürekli olan" anlamına gelir. Er-Rahmân ile aynı kökten gelir ama kalıbı süreklilik bildirir; klasik kaynaklarda inananlara yönelik, ahirete de uzanan rahmeti ifade ettiği belirtilir.

Er-Rahmân, "rahmeti her şeyi kuşatan" anlamına gelir. Kur'an'da Allah'tan sonra en çok geçen isimdir ve klasik kaynaklarda ayırt edici özelliği şudur: bu rahmet inanan inanmayan ayrımı yapmadan bütün varlığı kapsar.

Er-Raûf, "çok şefkatli olan" anlamına gelir. Rahmetten farkı incelikledir: rahmet genel, re'fet ise sıkıntı anındaki özel şefkattir. Kur'an'da genellikle Er-Rahîm ile birlikte geçer.

Er-Reşîd, "doğruya ileten ve her işi olgunlukla yapan" anlamına gelir. Kur'an'da bu kalıpta Allah'ın ismi olarak geçmez; kelime Hûd 11:87'de Hz. Şuayb için kullanılır ve isim listede yer alır.

Es-Samed, "her şeyin kendisine muhtaç olduğu, kendisi hiçbir şeye muhtaç olmayan" anlamına gelir. Kur'an'da yalnızca İhlâs suresi 2. ayette geçer ve klasik kaynaklarda anlamı üzerine birden fazla açıklama vardır.

Es-Selâm, "esenlik veren ve her türlü eksiklikten salim olan" anlamına gelir. Günlük hayatta kullanılan selam, cennetin adı olan darüsselam ve İslam kelimesi aynı kökten gelir.

Es-Semî', "her şeyi işiten" anlamına gelir. Kur'an'da kırktan fazla yerde geçer ve çoğunlukla El-Alîm veya El-Basîr ile birlikte kullanılır; dua ayetlerinde en sık anılan isimlerden biridir.

Akşam zikirleri, gün batımından sonra okunması kaynaklarda bildirilen metinlerdir. Sabah zikirleriyle büyük ölçüde aynıdır; farkı, iki ifadenin zaman kalıbının değişmesidir.

Âyetü'l-Kürsî, Bakara suresinin 255. ayetidir. Kur'an'da Allah'ın en kapsamlı nitelendiği ayettir ve Müslim'de yer alan sahih bir rivayette Kur'an'daki en büyük ayet olarak anılır. Ayette bir okuma sayısı ya da sonuç vaadi bulunmaz.

Besmele, "Bismillâhirrahmânirrahîm" cümlesidir. Kur'an'da 114 surenin 113'ünün başında yer alır; Tevbe suresinde bulunmaz. Ayrıca Neml suresi 30. ayette bir mektubun içinde geçer.

Eûzü, "Eûzü billâhi mine'ş-şeytâni'r-racîm" cümlesiyle Allah'a sığınmaktır. Nahl 98 bunu Kur'an okumadan önce emreder. Ayetin dikkat çeken yanı, sığınmayı okumanın ardına değil önüne koymasıdır.

"Hasbünallâhü ve ni'me'l-vekîl" — "Bize Allah yeter; O ne güzel vekildir" demektir. Âl-i İmrân 173'te bir korkutma karşısında verilen cevap olarak geçer. Ayetin dikkat çeken yanı, korkutmanın imanı azaltmak yerine artırdığını bildirmesidir.

Havkale, "Lâ havle velâ kuvvete illâ billâh" cümlesinin adıdır: "Güç de kuvvet de ancak Allah iledir." Buhârî ve Müslim'de bu cümlenin "cennet hazinelerinden bir hazine" olarak nitelendiği sahih olarak nakledilir.

İstiğfar, Allah'tan bağışlanma dilemektir. En kısa biçimi "estağfirullah" ifadesidir. Hadis kaynaklarında geçen en kapsamlı biçimi ise "seyyidü'l-istiğfar" adıyla bilinen duadır.

İstircâ, musibet anında söylenen "innâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn" sözüdür: "Biz Allah'a aitiz ve O'na döneceğiz." Cümle Bakara 156'nın metnidir. Müslim'de nakledilen sahih rivayette bu sözün ardından okunan bir dua da bildirilir.

Sabah zikirleri, hadis kaynaklarında sabah vaktine özel olarak nakledilen dua ve zikirlerdir. Aşağıdaki metinler sahih kaynaklarda yer alan en yaygın örneklerdir.

Seyyidü'l-istiğfar, Buhârî'de Şeddâd b. Evs'ten nakledilen ve "istiğfarların efendisi" diye anılan duadır. Dua bir övgüyle değil iki ikrarla biter: kul hem üzerindeki nimeti hem kendi günahını kabul eder, sonra bağışlamayı yalnızca Allah'ın yapabileceğini söyler.

"Sübhânallâhi ve bihamdihî" cümlesi, Allah'ı eksiklikten uzak tutmakla O'na övgüyü tek nefeste birleştirir: "Allah'ı hamd ile tesbih ederim." Buhârî ve Müslim'de iki ayrı rivayetle nakledilir; sayısı kaynakta bildirilen az sayıdaki zikirdendir.

Tesbihat, sübhânallâh, elhamdülillâh ve Allâhü ekber cümlelerinin tekrarlanmasıdır. Namaz sonrası okunması ve sayısı sahih kaynaklarda bildirilen az sayıdaki zikirdendir.

Uyku öncesi zikirler, yatağa girildiğinde okunduğu hadis kaynaklarında bildirilen metinlerdir. Namaz sonrası tesbihattan farkı sayıda görülür: bu rivayette tekbir 33 değil 34'tür.

Betûl, ب ت ل kökünden gelir ve "kendini yalnızca Allah'a veren, dünyadan ayrılan" anlamındadır. Kök Kur'an'da bir kez geçer: Müzzemmil 73:8'de "kendini bütünüyle O'na ver" emrinde. İsim, Hz. Meryem ve Hz. Fâtıma'nın lakabı olarak yerleşmiştir.

Duhâ, güneşin yükselmeye başladığı kuşluk vaktidir. Kur'an'ın 93. suresi bu adı taşır ve "Kuşluk vaktine yemin olsun" diye başlar. Kelime ayrıca A'râf 7:98 ve Tâhâ 20:59'da vakit bildirmek için kullanılır.

Râbia, Arapçada "dördüncü" demektir; "erbaa" (dört) ile aynı köktendir. Kelime Kur'an'da iki ayette "dördüncüleri" biçiminde geçer: Kehf 18:22 ve Mücâdele 58:7.

Ravza, Arapçada "yeşil ve sulak bahçe" demektir. Kur'an'da iki ayette geçer: Rûm 30:15'te tekil, Şûrâ 42:22'de çoğul biçimiyle ve her ikisinde de iman edenlere vaat edilen yeri anlatır.

Selîm, س ل م kökünden gelir ve "sağlam, kusursuz, esenlikte olan" anlamındadır. Kur'an'da iki ayette "kalb-i selîm" (sağlam kalp) terkibinde geçer: Şuarâ 26:89 ve Sâffât 37:84.

Dua, "çağırmak, seslenmek" anlamındaki d-a-v kökünden gelir. İslami literatürde kulun Allah'a yönelerek istemesini ifade eder. Kur'an'da duanın kendisi bir ibadet olarak nitelenir; kabul edilme şartı belirli bir metne, sayıya veya vakte bağlanmaz.

İhlâs, "bir şeyi katkısız hâle getirmek" anlamındaki h-l-s kökünden gelir. Bir amelin yalnızca Allah için yapılmasını ifade eder. Karşıtı riyâdır: ameli başkasına göstermek.

Merhamet, bir başkasının hâline karşı duyulan ve onu koruyup gözetmeye yönelten acımadır. Rahmet, Rahmân ve Rahîm ile aynı kökten gelir. Kur'an rahmeti önce Allah'a nispet eder, sonra insandan birbirine merhameti tavsiyeleşmesini ister.

Sabır, kelime kökü itibarıyla "bir şeyi yerinde tutmak, alıkoymak" anlamına gelir. İslami literatürde üç alanda kullanılır: ibadette kararlılık, günahtan uzak durmada direnç ve musibet anında dayanma. Kur'an'da yüzden fazla yerde geçer.

Tevekkül, "bir işi güvenilir birine havale etmek" anlamındaki v-k-l kökünden gelir. İslami literatürde, gereken tedbiri aldıktan sonra sonucu Allah'a bırakmayı ifade eder. Tedbiri terk etmek anlamına gelmez.

Buhârî Sahîh'inde evlilik ve aile hayatına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'n-Nikâh. Aşağıdaki yirmi yedi hadis o bölümden seçilmiştir — düğün ve davet âdâbı, eşler arasındaki güzel geçim, evin sorumluluğunun paylaşılması, aileye vakit ayırmak ve kıskançlığın dile getirilişi. Sayfa ne dendiğini kaynağıyla aktarır; hüküm vermez.

Buhârî’nin ezan bölümü bir çağrıyla açılır: topluluk büyüyünce namaz vaktini duyuracak bir işaret arandı ve seçilen şey bir alet değil, insan sesi oldu. Aşağıdaki otuz bir rivayet o çağrının etrafında toplanan cemaati anlatır — mescide giden adımlar, beklemenin kendisi, öne geçen ve yerini devreden imam, bir de imamın arkasındakileri gözetmesi. Namazın kılınış biçimi, ezanın lafzı ve cemaatin hükmü gibi fıkhî sorular bu sayfanın konusu değildir.

Hadis kaynaklarında dua hem emredilen bir davranış hem de bir üsluptur: ne isteneceği kadar nasıl istendiği de anlatılır. Aşağıdaki hadisler Buhârî'nin Deavât (dualar) kitâbından seçilmiştir; her birinin Arapça metni, Türkçe anlamı ve kitâb-bâb atfı birlikte verilmiştir.

Buhârî Sahîh’inde gece namazına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü’t-Teheccüd. Aşağıdaki yirmi iki hadis bu bölümden seçilmiştir — gece kalkmanın değeri, kalkma vakti ve seher, gücün yettiği kadarıyla çizilen ölçü, bırakmamanın azlıktan üstün tutulması ve vitrin gecenin kapanışındaki yeri. Sayfa rekât sayısı, vitrin hükmü ya da kaza usulü gibi fıkhî soruları konuşmaz.

Buhârî Sahîh'inde giyime ve süslenmeye ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'l-Libâs. Aşağıdaki on üç hadis o bölümden seçilmiştir — elbisesini kibirle sürüyene gelen uyarı ve Ebû Bekir'e verilen cevapla çizilen sınır, Peygamber'in sevdiği kumaş, geride bıraktığı sade giysiler, mühür olarak kullandığı gümüş yüzük, temizlik ve güzel koku. Sayfa neyin giyilip giyilemeyeceğine dair hüküm vermez; rivayetlerin ne söylediğini aktarır.

Buhârî Sahîh’inde hediyeye ve bağışa ayrı bir kitâb ayırır: Kitâbü’l-Hibe. Aşağıdaki on beş hadis o bölümden seçilmiştir — azı küçümsememek, çağrıya gitmek, hediyeyi kabul edip karşılığını vermek, komşuya öncelik ve geri çevirmek gerektiğinde sebebini söylemek. Hibenin hükmüne dair meseleler fıkhın alanıdır; bu sayfa onları karara bağlamaz.

Sahîh-i Buhârî'nin altmış üçüncü kitâbı ensârın menkıbelerine ayrılmıştır. Aşağıdaki yirmi iki hadis o bölümden seçilmiştir: ensâr adının nereden geldiği, hicret, Medine'ye varış, muhâcirlerle kurulan kardeşlik, ensârın kendi ihtiyacına rağmen vermesi ve Peygamber'in ensâra duyduğu sevgi. Bölümün savaş ve siyaset anlatıları alınmadı.

Buhârî'nin namaz kitabındaki rivayetler çoğu zaman bir kural değil bir sahne aktarır: tek elbiseyle kılınan namaz, dikkati dağıtan bir nakış, namazın ortasında değişen kıble, kerpiçten örülmüş bir mescid. Aşağıdaki 55 hadis o sahneleri Arapça metni ve bu sitenin kendi Türkçe anlamıyla verir. Namazın kılınış biçimine dair hüküm bu sayfanın konusu değildir.

Buhârî Sahîh'inde Peygamber'in kendi şahsına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'l-Menâkıb. Aşağıdaki yirmi altı hadis o bölümden seçilmiştir — hayâsı, gündelik hâli, isimleri, yakınlarına karşı tutumu ve nübüvvetine delil sayılan olaylar. Bölüm bir övgü derlemesi değildir: Peygamber bir ölçü koyduğunda aynı ölçüyü önce kendi ailesine uygular.

Bu sayfa rüya yorumlamaz. Buhârî Sahîh'inde rüyaya ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü't-Ta'bîr. Aşağıdaki on yedi hadis o bölümden seçilmiştir ve rüyanın nereden geldiğini, hoşlanılmayan bir rüya görüldüğünde ne yapıldığını, rüyanın kime anlatılacağını ve görülmemiş bir rüyayı anlatmanın neden ağır sayıldığını aktarır.

Buhârî Sahîh’inde selam vermeye ve izin istemeye ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü’l-İsti’zân. Aşağıdaki yirmi yedi hadisin yirmi dördü o bölümden, üçü de aksırma ve esnemeye ayrılmış Edeb bâblarından seçilmiştir — selamın kalıbı ve sırası, kapıda izin isteme, mecliste yer açma, fısıldaşma, sır saklama ve mektup yazma.

Buhârî Sahîh'inde Allah'ın birliği, isimleri ve sıfatlarına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü't-Tevhîd. Aşağıdaki otuz dokuz hadis bu bölümden seçilmiştir — tevhîde çağrının önceliği, Allah'ın isimleriyle dua ve sığınma, rahmetin gazabı aşması, isimlerin sayısı ve bölümün ikinci yarısını kaplayan Allah'ın kelâmı bahsi.

Cuma, Kur'an'da adıyla anılan tek gündür. Cuma suresi 9-10. ayetler bu günü düzenler ve dikkat çekici bir denge kurar: önce bırakmayı, hemen ardından dağılmayı emreder. Bu sayfa sahih rivayetlerle yaygın iddiaları ayırır.

Kadir Gecesi, Kur'an'ın indirilmeye başlandığı gecedir ve Kadr suresinde "bin aydan hayırlı" olarak nitelenir. Hadis kaynaklarında Ramazan'ın son on gecesinin tek gecelerinde aranması tavsiye edilir.