Dualar

Abdestten sonra okunduğu sahih kaynaklarda bildirilen dua, kelime-i şehadet ve ardından gelen tövbe cümlesidir. Abdest sırasında her uzuv için ayrı okunan dualar ise sahih kaynaklara dayanmaz.

Anne ve baba için okunan dua, İsrâ suresi 24. ayette geçer: "Rabbim! Küçükken beni yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et." Dua, merhamet talebini bir gerekçeye bağlaması bakımından dikkat çekicidir.

Bereket, kaynaklarda miktarın artması değil, az olanın yetmesi anlamında kullanılır. Bereket için okunan dualar arasında Buhârî'de nakledilen "Allâhümme bârik lenâ" kalıbı yer alır.

Borç konusunda sahih kaynaklarda iki dua bulunur. Biri borçtan Allah'a sığınmayı, diğeri helal kazançla yetinip başkasına muhtaç olmamayı ister. İkincisi rivayette borcunu ödeyemeyen birine öğretilmiştir.

Cenaze namazında üçüncü tekbirden sonra vefat eden için dua edilir. Müslim'de nakledilen dua, ölüye yapılan duanın kapsamını gösterir: af, merhamet ve temizlenme istenir.

Kur'an'da çocuk talebiyle ilgili birden fazla dua bulunur. En bilinenleri Hz. Zekeriyyâ'nın (Âl-i İmrân 38) ve Hz. İbrâhîm'in (Sâffât 100) dualarıdır. İkisi de talebi bir niteliğe bağlar: temiz nesil ve salih evlat.

Ettehiyyâtü, namazın oturuşlarında okunan duadır. Buhârî ve Müslim'de İbn Mes'ûd'dan nakledilir ve kelime-i şehadetle sona ermesi bakımından namazın merkezindeki metinlerden biridir.

Evden çıkarken okunan dua, Ebû Dâvûd ve Tirmizî'de nakledilen "Bismillâh, tevekkeltü alallâh, lâ havle velâ kuvvete illâ billâh" ifadesidir. Üç bölümden oluşur: besmele, tevekkül ve güç beyanı.

Eve girerken okunan dua, Ebû Dâvûd'da nakledilen "Bismillâhi velecnâ ve bismillâhi haracnâ ve alallâhi rabbinâ tevekkelnâ" ifadesidir. Girişi ve çıkışı aynı cümlede anar.

Evlenen kişiye yapılması kaynaklarda bildirilen dua kısadır ve içinde bir uyarı taşır: bereket iki tarafa da istenir, ardından "hayırda" kaydı gelir.

Ezandan sonra okunan dua Buhârî'de nakledilir. Ezan bittikten sonra söylenir ve içinde Hz. Peygamber için makam talebi bulunur.

Gece namazına kalkınca okunduğu Buhârî'de bildirilen dua uzun bir metindir ve on bir kez "sen" diyerek başlar. İçinde tek bir talep vardır: bağışlanma.

Bir ihtiyaç için yapılan duaya hacet duası denir. Tirmizî'de nakledilen bir metin bu adla bilinir; ancak hacet namazı ve duası etrafında dolaşan sayı ve garanti iddialarının kaynaklarda karşılığı yoktur.

Hayırlı eş için okunan dua, Furkân suresi 74. ayette geçer. Duanın dikkat çekici yanı, yalnızca eş istememesi; eşler ve çocuklarla birlikte bir bütün talep etmesi ve bunu bir amaca bağlamasıdır.

Hidayet için okunan dua, Âl-i İmrân suresi 8. ayette geçer. Duanın dikkat çekici yanı, hidayete ulaşmayı değil, ulaşıldıktan sonra sapmamayı istemesidir.

Kaygı ve üzüntü için en sağlam kaynaklı dua, Buhârî'de nakledilen "Allâhümme innî eûzü bike mine'l-hemmi ve'l-hazen..." duasıdır. Dua, kaygı ve üzüntünün yanı sıra acizlik, tembellik, cimrilik, korkaklık ve borç yükünden de Allah'a sığınır.

Orucu açarken okunan duaların en yaygını "Allâhümme leke sumtü" ile başlayan metindir. Ancak hadis kaynaklarında senedi daha güçlü olan başka bir dua vardır: "Zehebe'z-zameu."

İlim için okunan dua, Tâhâ suresi 114. ayette geçen "Rabbi zidnî ilmâ" ifadesidir. Kur'an'da artırılması istenmesi emredilen tek şeyin ilim olması, klasik kaynaklarda ayrıca vurgulanır.

İstihare, bir karar öncesinde hayırlısının takdir edilmesini istemektir. Buhârî'de nakledilen duada iki rekât namazın ardından bu dua okunur. Duanın içinde rüya görmekten söz edilmez.

Kabir ziyaretinde okunması kaynaklarda bildirilen metin bir selamla başlar. Müslim'de nakledilir ve ziyaret edenin kendisini de kapsayan bir ifade içerir.

Kadir Gecesi için kaynaklarda bildirilen dua, Hz. Âişe'nin sorusu üzerine öğretilen kısa duadır. Tirmizî'de nakledilir ve tek bir şey ister: af.

Kolaylık için okunan duaların kaynağı kesin olanı, Enbiyâ ve Tâhâ surelerinde geçen peygamber dualarıdır. Türkiye'de yaygın olan "Rabbi yessir" kalıbının ise Kur'an veya hadis kaynaklarında bir karşılığı bulunmaz.

Zor bir görev veya konuşma öncesinde okunan dua, Tâhâ suresi 25-28. ayetlerde Hz. Mûsâ'nın duası olarak geçer. Dört şey ister: gönül genişliği, işin kolaylaşması, dilin çözülmesi ve sözün anlaşılması.

Korku anında okunan en bilinen ifade, Âl-i İmrân suresi 173. ayette geçen "Hasbünallâhu ve ni'me'l-vekîl" cümlesidir. Ayetin bağlamı önemlidir: tehdit gerçektir, inkâr edilmez; karşısına bir dayanak konur.

Korunma için en sağlam kaynaklı dua, Müslim'de nakledilen "Eûzü bi-kelimâtillâhi't-tâmmâti min şerri mâ halak" ifadesidir. Ayrıca Felak ve Nâs sureleri doğrudan sığınma sureleridir.

Kunut duaları, vitir namazının son rekâtında okunan iki duadır. Hanefî fıkhında bu iki metin yerleşmiştir; sahih hadis kaynaklarında ise vitirde kunut için farklı metinler de nakledilir.

Kaynaklarda mazlumun duası için ayrı bir metin bildirilmez; bildirilen şey bu duanın önündeki engelin kaldırıldığıdır. Buhârî'de nakledilen ifade nettir: mazlumun duası ile Allah arasında perde yoktur.

Namazdan sonra okunduğu sahih kaynaklarda bildirilen birkaç metin vardır. En bilineni "Allâhümme ente's-selâm ve minke's-selâm" duasıdır; ayrıca istiğfar, tesbihat ve Âyetü'l-Kürsî de bu kapsamda nakledilir.

Nazar için sahih kaynaklarda bildirilen şey, sığınma metinlerinin okunmasıdır. Buhârî'de Hz. Peygamber'in Felak ve Nâs sûrelerini okuduğu aktarılır. Nazar boncuğu, kurşun dökme ve belirli sayıda okuma gibi uygulamaların ise kaynaklarda karşılığı yoktur.

Öfkelenince okunması kaynaklarda bildirilen metin kısadır: eûzü besmelenin ilk kısmı. Buhârî'de nakledilir ve yanında birkaç davranış tavsiyesi de aktarılır.

Kur'an'da "Rabbenâ" (Rabbimiz) hitabıyla başlayan çok sayıda dua bulunur. Bunlar Kur'an'ın kendi dua diline ait örneklerdir ve namazlarda okunması yaygındır.

Rızık konusunda en sağlam kaynaklı dua, Tirmizî'de nakledilen "Allâhümme'kfinî bi helâlike an harâmik..." duasıdır. Dua, doğrudan zenginlik değil; helalle yetinmeyi ve başkasına muhtaç olmamayı ister.

Sabır için en bilinen dua, Bakara suresi 250. ayette geçen "Rabbenâ efriğ aleynâ sabran ve sebbit akdâmenâ" ifadesidir. Dua sabrı bir miktar olarak değil, üzerine dökülen bir şey olarak ister.

Salli ve Bârik, namazın son oturuşunda Ettehiyyâtü'den sonra okunan salavat dualarıdır. Buhârî'de nakledilir ve her ikisi de Hz. İbrâhîm'e yapılan duayı örnek alır.

Sıkıntı anında en çok bilinen dua, Kur'an'da Hz. Yûnus'un duası olarak geçen "Lâ ilâhe illâ ente sübhâneke innî küntü mine'z-zâlimîn" ifadesidir. Enbiyâ suresi 87. ayette yer alır ve doğrudan Kur'an kaynaklıdır.

Sübhâneke, namaza başlarken okunan duadır. Dört kısa cümleden oluşur ve dördü de tenzih ifadesidir: talep içermez, yalnızca yüceltme bildirir.

Şifa için en sağlam kaynaklı dua, Buhârî'de nakledilen "Allâhümme rabbe'n-nâs, ezhibi'l-be'se, işfi ente'ş-şâfî" duasıdır. Duada şifanın kaynağı açıkça belirtilir ve "senin şifandan başka şifa yoktur" denir.

Şükür için Kur'an'daki en dikkat çekici dua, Neml suresi 19. ayette Hz. Süleyman'ın duasıdır. Duada doğrudan nimet istenmez; şükredebilme kabiliyeti istenir.

Tövbe için Kur'an'daki en bilinen dua, Hz. Âdem ve Havvâ'nın A'râf suresi 23. ayette geçen sözüdür. Duanın yapısı dikkat çekicidir: mazeret üretmez, doğrudan kusuru kabul eder.

Uyanınca okunan dua, Buhârî'de nakledilen "Elhamdü lillâhillezî ahyânâ ba'de mâ emâtenâ ve ileyhi'n-nüşûr" ifadesidir. Uyumadan önce okunan dua ile aynı benzetmeyi tamamlar.

Uyumadan önce okunan en kısa ve en sağlam kaynaklı dua, Buhârî'de nakledilen "Bismike Allâhümme emûtü ve ahyâ" ifadesidir. Kısalığına rağmen uykuyu ölüm ve dirilişle ilişkilendiren bir yapı taşır.

Yağmur duası, kuraklık zamanında yağmur istemek için yapılan duadır. Kaynaklarda istiskâ adıyla geçer. Kur'an'da dikkat çekici olan, yağmurun istiğfarla birlikte anılmasıdır.

Yemekten önce "Bismillâh" denir; unutulursa hatırlandığında "Bismillâhi evvelehû ve âhirah" denir. Yemekten sonra ise hamd içeren bir dua okunur. İkisi de sahih hadis kaynaklıdır.

Yolculuk duası, Müslim'de nakledilen ve binite binildiğinde okunan duadır. Metninin ilk bölümü Zuhruf suresi 13-14. ayetlerden alınmıştır.

Yûnus duası, Hz. Yûnus'un balığın karnındayken yaptığı duadır. Enbiyâ suresi 87. ayette geçer ve Kur'an, hemen ardından bu duaya karşılık verildiğini bildirir.