Anne Baba ile İlgili Ayetler
Kur'an'da anne baba hakkı dört ayrı yerde doğrudan Allah'a kulluk emrinin hemen ardından gelir. Bu yerleşim, klasik tefsirlerde konunun ağırlığını gösteren bir işaret sayılır.
İsrâ suresi, 23. ayet
وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا
Rabbin, yalnız kendisine kulluk etmenizi ve anne babaya iyilik etmenizi hükmetti. Onlardan biri veya ikisi senin yanında yaşlılığa ererse onlara öf bile deme, onları azarlama ve onlara güzel söz söyle.
Yasaklanan ilk şey bir söz değil, bir sestir: "üf." Klasik tefsirlerde sınırın en alt eşikten konduğu belirtilir.
İsrâ suresi, 24. ayet
وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا
Onlara merhametten alçakgönüllülük kanadını indir ve de ki: Rabbim! Küçükken beni yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et.
Kur'an'da anne baba için yapılması bildirilen duadır.
Lokmân suresi, 14. ayet
وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ
İnsana anne babasını tavsiye ettik. Annesi onu güçsüzlük üstüne güçsüzlükle taşıdı. Sütten kesilmesi de iki yıl içindedir. Bana ve anne babana şükret.
Şükür burada hem Allah'a hem anne babaya nispet edilir; Kur'an'da bu birliktelik ender görülür.
Ankebût suresi, 8. ayet
وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حُسْنًا وَإِنْ جَاهَدَاكَ لِتُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا
İnsana anne babasına iyi davranmasını tavsiye ettik. Ama bilmediğin bir şeyi bana ortak koşman için seni zorlarlarsa onlara itaat etme.
Sınır burada konur. Lokmân 15'te aynı sınır bildirildikten sonra "dünyada onlarla iyi geçin" denir.
Ahkâf suresi, 15. ayet
رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَى وَالِدَيَّ
Rabbim! Bana ve anne babama verdiğin nimete şükretmemi bana nasip et.
Şükür duasında anne babaya verilen nimet de anılır.
Nisâ suresi, 36. ayet
وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا
Allah'a kulluk edin ve O'na hiçbir şeyi ortak koşmayın. Anne babaya iyilik edin.
Anne baba hakkı yine kulluk emrinin hemen ardından gelir.
İbrâhîm suresi, 41. ayet
رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ
Rabbimiz! Hesabın görüleceği gün beni, anne babamı ve müminleri bağışla.
Hz. İbrâhîm'in duasıdır.
Yerleşimin kendisi bir bildirim
Kur'an'da anne baba hakkı dört ayrı yerde doğrudan tevhid emrinin ardından gelir: İsrâ 23, Nisâ 36, En'âm 151 ve Bakara 83.
Dört yerde de sıra aynıdır: önce yalnız Allah'a kulluk, hemen ardından anne babaya iyilik. Arada başka bir konu geçmez.
Klasik tefsirlerde bu tekrar eden yerleşim üzerinde durulur ve konunun ağırlığını gösteren bir işaret sayılır.
En alt eşikten konan sınır
İsrâ 23'te yasaklanan ilk şey bir davranış değil, bir sestir: "üf."
Klasik tefsirlerde bu tercih açıklanır: sınır en büyük kusurdan değil, en küçüğünden konur. Bir söz bile değildir, yalnızca bıkkınlık bildiren bir sestir.
Ayet bununla yetinmez; ardından azarlamayı yasaklar ve olumlu olanı ister: "güzel söz söyle." Yani yalnızca kaçınılması gereken değil, yapılması gereken de bildirilir.
Sınırın bulunduğu yer
Ankebût 8 ve Lokmân 15'te anne babaya itaatin bir sınırı olduğu bildirilir: şirk konusunda itaat edilmez.
Ancak Lokmân 15 burada bitmez. Aynı ayette "dünyada onlarla iyi geçin" denir.
Klasik tefsirlerde bu ayrım üzerinde durulur: itaat edilmemesi, ilişkinin kesilmesi anlamına gelmez. İki hüküm aynı ayette yan yana durur.
Sık sorulan sorular
Anne baba için hangi dua okunur?
Kur'an'da doğrudan bildirilen dua İsrâ 24'tekidir: "Rabbim! Küçükken beni yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et." İbrâhîm 41'deki dua da anne babayı kapsar.
Vefat etmiş anne baba için dua edilir mi?
Evet. İbrâhîm 41'de Hz. İbrâhîm anne babası için dua eder. Haşr 10'da da önce gelenler için yapılan dua aktarılır.
Kaynaklar
- Kur’anİsrâ 17:23-24 — Anne baba hakkı ve dua
- Kur’anLokmân 31:14-15 — Şükür ve sınır
- Kur’anAnkebût 29:8 — İtaatin sınırı
- Kur’anAhkâf 46:15 — Anne babaya verilen nimet
- Kur’anNisâ 4:36 — Kulluk emrinin ardından
- Kur’anİbrâhîm 14:41 — Anne baba için bağışlanma duası
Son güncelleme: