Aile ile İlgili Ayetler
Kur'an eşler arasındaki bağı tek kelimeyle özetlemez; Rûm 21'de üç ayrı şey sayar: huzur bulmak, sevgi (meveddet) ve merhamet. Nikâhı ise "sağlam bir söz" diye anar. Çocuklar hem süs hem imtihan olarak geçer. Aşağıdaki ayetler bu tariflerin geçtiği yerlerdir.
Rûm suresi, 21. ayet
وَمِنْ ءَايَٰتِهِۦٓ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَٰجًا لِّتَسْكُنُوٓا۟ إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً
Kendileriyle huzur bulasınız diye size kendi türünüzden eşler yaratması ve aranıza sevgi ve merhamet koyması O'nun ayetlerindendir.
İlişkinin amacı olarak sükûnet gösterilir. Meveddet El-Vedûd, rahmet ise Er-Rahmân ile aynı köktendir.
A'râf suresi, 189. ayet
هُوَ ٱلَّذِى خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَٰحِدَةٍ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا فَلَمَّا تَغَشَّىٰهَا حَمَلَتْ حَمْلًا خَفِيفًا فَمَرَّتْ بِهِۦ فَلَمَّآ أَثْقَلَت دَّعَوَا ٱللَّهَ رَبَّهُمَا لَئِنْ ءَاتَيْتَنَا صَٰلِحًا لَّنَكُونَنَّ مِنَ ٱلشَّٰكِرِينَ
Sizi tek bir nefisten yaratan ve ona ısınsın diye ondan eşini var eden O'dur. Onu örttüğünde, hafif bir yük taşıdı ve onunla gezindi. Ağırlaştığında, ikisi de Rableri olan Allah'a dua etti: "Bize salih bir çocuk verirsen, mutlaka şükredenlerden oluruz."
Yaratılış anlatısı içinde eşin "ısınsın diye" var edildiği bildiriliyor.
Bakara suresi, 187. ayet
هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ
Onlar sizin için bir elbise, siz de onlar için bir elbisesiniz.
Benzetme karşılıklıdır. Klasik tefsirlerde elbisenin örtmek, korumak ve yakınlık anlamlarını birlikte taşıdığı belirtilir.
Nisâ suresi, 19. ayet
وَعَاشِرُوهُنَّ بِٱلْمَعْرُوفِ
Onlarla iyilikle geçinin.
"Ma'rûf" kelimesi bilinen, tanınan, uygun görülen anlamındadır; belirli bir davranış listesi verilmez.
Nisâ suresi, 21. ayet
وَكَيْفَ تَأْخُذُونَهُۥ وَقَدْ أَفْضَىٰ بَعْضُكُمْ إِلَىٰ بَعْضٍ وَأَخَذْنَ مِنكُم مِّيثَٰقًا غَلِيظًا
Birbirinize karışmışken ve onlar sizden sağlam bir söz almışken, onu nasıl alırsınız?
Nikâh için kullanılan ifade "sağlam söz"dür; Kur'an aynı ifadeyi peygamberlerden alınan söz için de kullanır.
Nûr suresi, 32. ayet
وَأَنكِحُوا۟ ٱلْأَيَٰمَىٰ مِنكُمْ وَٱلصَّٰلِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَآئِكُمْ إِن يَكُونُوا۟ فُقَرَآءَ يُغْنِهِمُ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌ
İçinizden bekârları ve elinizin altındakilerden salih olanları evlendirin. Yoksul iseler, Allah onları lütfundan zengin kılar. Allah lütfu geniş olandır, bilendir.
Yoksulluk evliliğe engel sayılmıyor; ayet bunu açıkça karşılıyor.
Nahl suresi, 72. ayet
وَٱللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَٰجًا وَجَعَلَ لَكُم مِّنْ أَزْوَٰجِكُم بَنِينَ وَحَفَدَةً وَرَزَقَكُم مِّنَ ٱلطَّيِّبَٰتِ أَفَبِٱلْبَٰطِلِ يُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَتِ ٱللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ
Allah size kendinizden eşler yaptı; eşlerinizden de oğullar ve torunlar var etti ve sizi temiz şeylerden rızıklandırdı. Şimdi onlar batıla mı inanıyor ve Allah'ın nimetini mi inkâr ediyorlar?
Eşler, çocuklar ve rızık aynı cümlede nimet olarak sayılıyor.
Furkân suresi, 74. ayet
رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَٰجِنَا وَذُرِّيَّٰتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَٱجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا
Rabbimiz! Eşlerimizden ve çocuklarımızdan bize göz aydınlığı olacak olanlar ver ve bizi takvâ sahiplerine öncü kıl.
"Kurrate a'yün" ifadesi gözün ısınması, hareketsiz kalması anlamındadır; Arapçada huzurun karşılığıdır.
Kehf suresi, 46. ayet
ٱلْمَالُ وَٱلْبَنُونَ زِينَةُ ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا وَٱلْبَٰقِيَٰتُ ٱلصَّٰلِحَٰتُ خَيْرٌ عِندَ رَبِّكَ ثَوَابًا
Mal ve çocuklar dünya hayatının süsüdür. Kalıcı iyilikler ise Rabbinin katında sevapça daha hayırlıdır.
Çocuklar süs olarak anılır; değersizleştirilmez ama kalıcı olanla karşılaştırılır.
Tegâbün suresi, 15. ayet
إِنَّمَآ أَمْوَٰلُكُمْ وَأَوْلَٰدُكُمْ فِتْنَةٌ وَٱللَّهُ عِندَهُۥٓ أَجْرٌ عَظِيمٌ
Mallarınız ve çocuklarınız ancak bir imtihandır. Büyük ecir ise Allah katındadır.
"Fitne" burada imtihan anlamındadır. Kehf 46 ile birlikte okunur.
Tahrîm suresi, 6. ayet
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ قُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا
Ey iman edenler! Kendinizi ve ailenizi ateşten koruyun.
Sıralama dikkat çekicidir: önce kendisi, sonra ailesi.
Arapça Kur’an metni Tanzil Project tarafından hazırlanmıştır (Uthmani imlası, sürüm 1.1). Lisans: Creative Commons Attribution 3.0 —tanzil.net
Eşler arasında sevgi: Rûm 21'de sayılan üç şey
Ayet evliliği tek bir kelimeyle özetlemez. Üç şey sayar ve üçü de ayrıdır.
Birincisi "sükûn" — huzur bulmak, dinginleşmek. Ayet bunu amaç olarak koyar: "kendileriyle huzur bulasınız diye". Kullanılan kök, huzur ayetlerindeki sekîne ile aynıdır: s-k-n. Yani Kur'an'ın huzur için kullandığı kelime, eşler için de kullanılır.
İkincisi "mevedde" — sevgi, gönül yakınlığı. Üçüncüsü "rahmet" — merhamet, esirgeme. İkisinin ayrı sayılması anlamlıdır: klasik tefsirlerde meveddet karşılıklı sevgi, rahmet ise sevginin azaldığı zaman devrede kalan şefkat diye açıklanır. Evlilikte ikisine de yer açılır.
Ayet bunları "O'nun ayetlerinden" sayarak biter — yani eşler arasındaki bağ burada bir düzenleme değil, üzerinde düşünülecek bir işaret olarak anılır.
"Örtü" ve "sağlam söz"
Bakara 187 eşler için bir benzetme kurar: "Onlar sizin için bir örtü, siz de onlar için bir örtüsünüz."
Benzetmenin karşılıklı olması kayda değer. Aynı cümle iki yönde de kurulur; taraflardan biri örten, diğeri örtülen değildir. Örtü hem korur hem gizler hem yakın durur.
Nisâ 21 ise hukukî yönü verir ve nikâhı "sağlam bir söz" (mîsâkan galîzâ) diye adlandırır. Bu tamlama Kur'an'da tam üç yerde geçer: Nisâ 21 (nikâh), Nisâ 154 (İsrâiloğulları'ndan alınan söz) ve Ahzâb 7 (peygamberlerden alınan söz).
İki ayet birlikte okunduğunda evlilik, Kur'an'da hem en yakın ilişki hem en ağır sözleşme olarak konumlanır.
Süs ve imtihan aynı anda
Kur'an çocuklar hakkında iki ayrı ifade kullanır ve ikisi de olumsuz değildir.
Kehf 46'da "dünya hayatının süsü" denir. Tegâbün 15'te ise "fitne", yani imtihan denir.
Klasik tefsirlerde bu iki ifade birlikte okunur: verilen şey hem bir güzelliktir hem de bir sorumluluktur. Tegâbün 15'in devamında büyük ecrin Allah katında olduğu bildirilerek karşılaştırma tamamlanır.
Furkân 74'teki dua da bu çerçevededir: çocuk istenmez, "göz aydınlığı olacak" çocuk istenir. Nitelik talebi, niceliğin önüne geçer.
Sık sorulan sorular
Eşler arasında sevgi ile ilgili ayet hangisidir?
Rûm 30:21. Ayet eşler arasına "meveddet ve rahmet" konduğunu bildirir ve bunu huzur bulmakla birlikte, üç ayrı şey olarak sayar. Aynı çerçevede Bakara 2:187 eşleri birbiri için "örtü" diye niteler, Nisâ 4:19 ise "onlarla iyilikle geçinin" der.
Kur'an nikâhı nasıl niteler?
Nisâ 4:21 nikâhı "sağlam bir söz" (mîsâkan galîzâ) diye adlandırır. Bu tamlama Kur'an'da üç yerde geçer; diğer ikisi Nisâ 4:154 ve Ahzâb 33:7'deki sözlerdir.
Kur'an'da aile için hangi dua vardır?
En bilineni Furkân 74'teki duadır: "Rabbimiz! Eşlerimizden ve çocuklarımızdan bize göz aydınlığı olacak olanlar ver." Ayrıca İbrâhîm 40'ta zürriyet için, Ahkâf 15'te anne baba ve çocuk için yapılan dualar bulunur.
Kaynaklar
- Kur’anRûm 30:21 — Sükûnet, meveddet ve rahmet
- Kur’anBakara 2:187 — Elbise benzetmesi
- Kur’anNisâ 4:19 — İyilikle geçinme
- Kur’anFurkân 25:74 — Göz aydınlığı duası
- Kur’anKehf 18:46 — Çocukların süs olması
- Kur’anTegâbün 64:15 — Çocukların imtihan olması
- Kur’anTahrîm 66:6 — Aileyi korumak
- Kur’anNisâ 4:21 — Nikâhın "sağlam söz" sayılması
Son güncelleme: