El-Câmi' Esması

Evlenen kişiye yapılması kaynaklarda bildirilen dua kısadır ve içinde bir uyarı taşır: bereket iki tarafa da istenir, ardından "hayırda" kaydı gelir.

Anne ve baba için okunan dua, İsrâ suresi 24. ayette geçer: "Rabbim! Küçükken beni yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et." Dua, merhamet talebini bir gerekçeye bağlaması bakımından dikkat çekicidir.

Borç konusunda sahih kaynaklarda iki dua bulunur. Biri borçtan Allah'a sığınmayı, diğeri helal kazançla yetinip başkasına muhtaç olmamayı ister. İkincisi rivayette borcunu ödeyemeyen birine öğretilmiştir.

Kur'an'da çocuk talebiyle ilgili birden fazla dua bulunur. En bilinenleri Hz. Zekeriyyâ'nın (Âl-i İmrân 38) ve Hz. İbrâhîm'in (Sâffât 100) dualarıdır. İkisi de talebi bir niteliğe bağlar: temiz nesil ve salih evlat.

Evden çıkarken okunan dua, Ebû Dâvûd ve Tirmizî'de nakledilen "Bismillâh, tevekkeltü alallâh, lâ havle velâ kuvvete illâ billâh" ifadesidir. Üç bölümden oluşur: besmele, tevekkül ve güç beyanı.

Eve girerken okunan dua, Ebû Dâvûd'da nakledilen "Bismillâhi velecnâ ve bismillâhi haracnâ ve alallâhi rabbinâ tevekkelnâ" ifadesidir. Girişi ve çıkışı aynı cümlede anar.

Kur'an ailede eşler arası ilişkiyi iki kelimeyle tarif eder: sükûnet ve meveddet. Çocuklar ise hem süs hem imtihan olarak anılır. Aşağıdaki ayetler bu tarifin geçtiği yerlerdir.

Kur'an'da anne baba hakkı dört ayrı yerde doğrudan Allah'a kulluk emrinin hemen ardından gelir. Bu yerleşim, klasik tefsirlerde konunun ağırlığını gösteren bir işaret sayılır.

Kur'an duayı hem emreder hem de nasıl yapılacağını tarif eder. Aşağıdaki ayetler dua hakkında konuşan ayetlerdir; dua metinleri değil.

Kur'an huzuru bir duygu olarak değil, kalbin yerine oturması olarak anlatır. Kullanılan iki anahtar kelime vardır: itmi'nân (yatışmak) ve sekîne (sükûnet). Aşağıdaki ayetler bu iki kelimenin geçtiği temel yerlerdir.

Kur'an'da sabır kökünden türeyen kelimeler yüzden fazla yerde geçer. Aşağıdaki ayetler, sabrın Kur'an'da hangi bağlamlarda kullanıldığını gösteren temel örneklerdir: yardım isteme, imtihan, karşılık ve kararlılık.

Kur'an'da tevekkül emri hemen her yerde bir eylemin yanında gelir: karar verdikten sonra, kulluk ederken, tedbir aldıktan sonra. Aşağıdaki ayetler bu birlikteliği gösterir.

İnşirah suresi Kur'an'ın 94. suresidir, Mekke döneminde inmiştir ve 8 ayettir. Adı "göğsün açılması, ferahlaması" anlamına gelir. Ana konusu, zorluk ile kolaylığın birlikte bulunmasıdır.

Nâs suresi Kur'an'ın son suresidir ve 6 ayettir. Adı "insanlar" anlamına gelir. Felak suresiyle birlikte "muavvizeteyn" adıyla anılır ve tek bir şeyden sığınır: vesvese.

El-Bâis, "ölüleri dirilten ve peygamber gönderen" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; kök fiil halinde defalarca bulunur ve isim buradan türetilmiştir.

El-Hakem, "hükmü kesin olan ve aralarında hüküm veren" anlamına gelir. Kur'an'da En'âm suresi 114. ayette bu kalıpta geçer. Aynı kökten gelen "hikmet" kelimesi, hükmün keyfî değil bir amaca uygun olduğunu bildirir.

El-Hasîb, "hesabı gören ve kuluna yeten" anlamına gelir. Kökte iki anlam birlikte bulunur: saymak ve yetmek. "Hasbünallâh" ifadesi de aynı köktendir.

El-Alîm, "her şeyi bilen" anlamına gelir. Kur'an'da yüzden fazla yerde geçer ve vurgusu bilginin kapsamındadır: gizli ile açık, geçmiş ile gelecek arasında fark gözetmeyen bir bilgi.

El-Bedî', "örneği olmadan yaratan" anlamına gelir. Kur'an'da iki ayette "bedîu's-semâvâti ve'l-arz" (göklerin ve yerin örneksiz yaratıcısı) biçiminde geçer. Bidat kelimesi de aynı köktendir.

El-Cebbâr, "iradesini yürüten ve kırılanı onaran" anlamına gelir. Kelime kökü Arapçada hem zorla hükmetmeyi hem de kırık kemiği sarıp iyileştirmeyi ifade eder; bu iki anlam ismin kavranmasında birlikte düşünülür.

Akşam zikirleri, gün batımından sonra okunması kaynaklarda bildirilen metinlerdir. Sabah zikirleriyle büyük ölçüde aynıdır; farkı, iki ifadenin zaman kalıbının değişmesidir.

İstiğfar, Allah'tan bağışlanma dilemektir. En kısa biçimi "estağfirullah" ifadesidir. Hadis kaynaklarında geçen en kapsamlı biçimi ise "seyyidü'l-istiğfar" adıyla bilinen duadır.

Sabah zikirleri, hadis kaynaklarında sabah vaktine özel olarak nakledilen dua ve zikirlerdir. Aşağıdaki metinler sahih kaynaklarda yer alan en yaygın örneklerdir.

Tesbihat, sübhânallâh, elhamdülillâh ve Allâhü ekber cümlelerinin tekrarlanmasıdır. Namaz sonrası okunması ve sayısı sahih kaynaklarda bildirilen az sayıdaki zikirdendir.

Meryem, İbranice kökenli bir kız ismidir. Kaynaklarda "ibadet eden, Rabbine adanmış kadın" anlamıyla açıklanır. Kur'an'da adı açıkça anılan tek kadındır ve 19. sure onun adını taşır.

Yûsuf, İbranice kökenli bir erkek ismidir ve "Allah artırsın, çoğaltsın" anlamındaki bir duadan gelir. Kur'an'da bir peygamber adı olarak geçer; 12. sure onun adını taşır ve tamamı onun kıssasına ayrılmıştır.

Zeynep, Arapça kökenli bir kız ismidir. Kaynaklarda en yaygın olarak "babasının ziyneti, değerli ve güzel olan" anlamıyla açıklanır. Ayrıca güzel kokulu bir bitkinin adı olduğu da nakledilir.

Dua, "çağırmak, seslenmek" anlamındaki d-a-v kökünden gelir. İslami literatürde kulun Allah'a yönelerek istemesini ifade eder. Kur'an'da duanın kendisi bir ibadet olarak nitelenir; kabul edilme şartı belirli bir metne, sayıya veya vakte bağlanmaz.

İhlâs, "bir şeyi katkısız hâle getirmek" anlamındaki h-l-s kökünden gelir. Bir amelin yalnızca Allah için yapılmasını ifade eder. Karşıtı riyâdır: ameli başkasına göstermek.

Sabır, kelime kökü itibarıyla "bir şeyi yerinde tutmak, alıkoymak" anlamına gelir. İslami literatürde üç alanda kullanılır: ibadette kararlılık, günahtan uzak durmada direnç ve musibet anında dayanma. Kur'an'da yüzden fazla yerde geçer.

Tevekkül, "bir işi güvenilir birine havale etmek" anlamındaki v-k-l kökünden gelir. İslami literatürde, gereken tedbiri aldıktan sonra sonucu Allah'a bırakmayı ifade eder. Tedbiri terk etmek anlamına gelmez.

Kadir Gecesi, Kur'an'ın indirilmeye başlandığı gecedir ve Kadr suresinde "bin aydan hayırlı" olarak nitelenir. Hadis kaynaklarında Ramazan'ın son on gecesinin tek gecelerinde aranması tavsiye edilir.

Kurban Bayramı, Zilhicce ayının 10. gününde başlar ve dört gün sürer. Kur'an kurban hakkında açık bir ölçü koyar: etler ve kanlar değil, takvâ ulaşır.

Ramazan Bayramı, Ramazan ayının bitişini izleyen Şevval ayının ilk üç günüdür. Kaynaklarda bayram namazı, fitre ve tekbir bu güne ait uygulamalar olarak bildirilir.

Kur'an aileyi bir sözleşme değil, "sükûn bulma" ilişkisi olarak tanımlar. Bu konu altında hayırlı eş, çocuk, aile huzuru ve evlilikle ilgili dualar, ayetler ve kavramlar bir arada yer alır.

Kaygı ve iç sıkıntısı, Kur'an ve hadislerde yok sayılan değil, doğrudan dua konusu yapılan bir durumdur. Bu konu altında sıkıntı, kaygı ve huzursuzluk anlarında okunan dualar ile ilgili ayetler ve Esmaül Hüsna isimleri yer alır.