Şükür Nedir?

Anne ve baba için okunan dua, İsrâ suresi 24. ayette geçer: "Rabbim! Küçükken beni yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et." Dua, merhamet talebini bir gerekçeye bağlaması bakımından dikkat çekicidir.

Bereket, kaynaklarda miktarın artması değil, az olanın yetmesi anlamında kullanılır. Bereket için okunan dualar arasında Buhârî'de nakledilen "Allâhümme bârik lenâ" kalıbı yer alır.

Orucu açarken okunan duaların en yaygını "Allâhümme leke sumtü" ile başlayan metindir. Ancak hadis kaynaklarında senedi daha güçlü olan başka bir dua vardır: "Zehebe'z-zameu."

Şükür için Kur'an'daki en dikkat çekici dua, Neml suresi 19. ayette Hz. Süleyman'ın duasıdır. Duada doğrudan nimet istenmez; şükredebilme kabiliyeti istenir.

Uyanınca okunan dua, Buhârî'de nakledilen "Elhamdü lillâhillezî ahyânâ ba'de mâ emâtenâ ve ileyhi'n-nüşûr" ifadesidir. Uyumadan önce okunan dua ile aynı benzetmeyi tamamlar.

Yemekten önce "Bismillâh" denir; unutulursa hatırlandığında "Bismillâhi evvelehû ve âhirah" denir. Yemekten sonra ise hamd içeren bir dua okunur. İkisi de sahih hadis kaynaklıdır.

Kur'an'da anne baba hakkı dört ayrı yerde doğrudan Allah'a kulluk emrinin hemen ardından gelir. Bu yerleşim, klasik tefsirlerde konunun ağırlığını gösteren bir işaret sayılır.

Kur'an'da şükür, nimetin karşılığında söylenen bir söz olarak değil, nimetin kime ait olduğunun bilinmesi olarak geçer. Aşağıdaki ayetler şükrün Kur'an'daki dört bağlamını gösterir: artış, kime fayda verdiği, imtihan olması ve azlığı.

Fâtiha suresi Kur'an'ın ilk suresidir, Mekke döneminde inmiştir ve 7 ayettir. Adı "açan, başlangıç" anlamına gelir. Namazın her rekâtında okunması sebebiyle Kur'an'ın en çok tekrarlanan suresidir.

İnşirah suresi Kur'an'ın 94. suresidir, Mekke döneminde inmiştir ve 8 ayettir. Adı "göğsün açılması, ferahlaması" anlamına gelir. Ana konusu, zorluk ile kolaylığın birlikte bulunmasıdır.

Kevser suresi Kur'an'ın en kısa suresidir ve 3 ayettir. Adı "çok hayır" anlamına gelir. Sure bir verme bildirimiyle başlar ve karşılığında iki davranış ister.

El-Hamîd, "her durumda övgüye layık olan" anlamına gelir. Hamd ile şükür arasındaki fark burada belirleyicidir: şükür alınan bir nimete karşılıktır, hamd ise bir karşılığa bağlı değildir.

Eş-Şekûr, "az amele çok karşılık veren" anlamına gelir. Şükür genellikle kulun fiili olarak bilinir; bu isim aynı kelimenin Allah'a nispet edildiğinde anlamının değiştiğini gösterir: karşılığı kat kat vermek.

El-Hâlik, "yoktan var eden ve her şeyi ölçüsüyle takdir eden" anlamına gelir. Haşr suresinin son ayetinde El-Bâri' ve El-Musavvir ile birlikte geçer; üçü yaratmanın farklı aşamalarını ifade eder.

El-Muhsî, "her şeyi tek tek sayan ve kaydeden" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; kök fiil halinde birkaç ayette bulunur ve isim buradan türetilmiştir.

El-Musavvir, "her varlığa kendine özgü biçimini veren" anlamına gelir. Yaratma üçlüsünün son halkasıdır: takdir (Hâlik), var etme (Bâri') ve şekillendirme (Musavvir).

İstiğfar, Allah'tan bağışlanma dilemektir. En kısa biçimi "estağfirullah" ifadesidir. Hadis kaynaklarında geçen en kapsamlı biçimi ise "seyyidü'l-istiğfar" adıyla bilinen duadır.

Sabah zikirleri, hadis kaynaklarında sabah vaktine özel olarak nakledilen dua ve zikirlerdir. Aşağıdaki metinler sahih kaynaklarda yer alan en yaygın örneklerdir.

Tesbihat, sübhânallâh, elhamdülillâh ve Allâhü ekber cümlelerinin tekrarlanmasıdır. Namaz sonrası okunması ve sayısı sahih kaynaklarda bildirilen az sayıdaki zikirdendir.

Rızık, bir canlının yararlandığı ve kendisiyle beslendiği her şeyi ifade eder. Kur'an'daki kapsamı yiyecek ve parayla sınırlı değildir; sağlık, ilim, evlat ve huzur da rızık kapsamındadır.

Sabır, kelime kökü itibarıyla "bir şeyi yerinde tutmak, alıkoymak" anlamına gelir. İslami literatürde üç alanda kullanılır: ibadette kararlılık, günahtan uzak durmada direnç ve musibet anında dayanma. Kur'an'da yüzden fazla yerde geçer.

Kadir Gecesi, Kur'an'ın indirilmeye başlandığı gecedir ve Kadr suresinde "bin aydan hayırlı" olarak nitelenir. Hadis kaynaklarında Ramazan'ın son on gecesinin tek gecelerinde aranması tavsiye edilir.

Kurban Bayramı, Zilhicce ayının 10. gününde başlar ve dört gün sürer. Kur'an kurban hakkında açık bir ölçü koyar: etler ve kanlar değil, takvâ ulaşır.

Ramazan Bayramı, Ramazan ayının bitişini izleyen Şevval ayının ilk üç günüdür. Kaynaklarda bayram namazı, fitre ve tekbir bu güne ait uygulamalar olarak bildirilir.

Şükür, Kur'an'da nimeti fark etmek, dille ifade etmek ve o nimeti yerinde kullanmak anlamına gelen üç katmanlı bir kavramdır. Bu konu altında şükürle ilgili ayetler, dualar ve kavramlar bir arada bulunur.