El-Aliyy Esması
El-Aliyy, "her şeyin üstünde ve yücede olan" anlamına gelir. Âyetü'l-Kürsî bu isimle El-Azîm'i birlikte anarak sona erer. Klasik kelamda buradaki yücelik mekânsal değil, mertebe bakımındandır.
الْعَلِيّ
OkunuşuEl-Aliyy
AnlamıHer şeyin üstünde olan; yüceliği mertebe bakımından olan
- Sıra
- 36. isim
- Kelime kökü
- ع ل و (a-l-v) — yüksek olmak, üstün olmak. Aynı kökten "âlî" (yüksek), "a'lâ" (en yüce) ve "istilâ" kelimeleri gelir.
- Kur'an'da geçişi
- Bakara 2:255, Hac 22:62, Sebe 34:23
Anlam katmanları
- Kendisinden üstün bir varlık bulunmayan
- Noksanlıkların üstünde olan
- Yüceliği mekâna bağlı olmayan
Kur'an'daki kullanımı
O yücedir, büyüktür. (Âyetü'l-Kürsî'nin son cümlesi.)
Bakara 2:255
Şüphesiz Allah yücedir, büyüktür.
Hac 22:62
O yücedir, büyüktür.
Sebe 34:23
Dua bağlamında kullanımı
El-Aliyy ismi, secde tesbihinde anılır: "Sübhâne rabbiye'l-a'lâ." Namazın en alçak konumunda en yüce ismin anılması, klasik kaynaklarda bilinçli bir karşıtlık olarak yorumlanır.
Bu isim hakkında yaygın iddialar
Her esmanın bir "ebced değeri" ve buna bağlı bir zikir sayısı vardır; o sayıda okunmalıdır.
Ebced, Arap harflerine sayı değeri veren bir sistemdir ve şiirde tarih düşürmek için kullanılmıştır. Kur'an'da veya sahih hadis kaynaklarında esmaların belirli sayılarda okunmasını emreden bir bildirim yoktur. A'râf 7:180 Esmaül Hüsna ile dua edilmesini tavsiye eder, ancak sayı şartı koymaz.
Her esmanın bir "zikir saati" ve "zikir günü" vardır.
Bu tasnif Kur'an ve sahih hadis kaynaklı değildir. Gezegenlere saat ve gün atfeden sistemler İslam öncesi astroloji geleneğinden gelir ve klasik kelam kaynaklarında bu tür belirlemelere itibar edilmez.
Yücelik mekânsal mıdır
Klasik kelam kaynaklarında bu soru ayrıca ele alınır ve cevap nettir: Allah'a nispet edilen yücelik mekânsal değildir.
Gerekçe Şûrâ 11. ayete dayanır: "O'nun benzeri hiçbir şey yoktur." Mekân, yaratılmış varlıklara ait bir niteliktir; yön ve konum ancak sınırlı varlıklar için söz konusudur. El-Aliyy ismi, mertebe ve şan bakımından üstünlüğü bildirir.
Secde tesbihinde "a'lâ" (en yüce) denmesi de bu yüzden anlamlıdır: kul en alçak konumdayken yüceliği anar; karşıtlık fiziksel değil, kavramsaldır.
Kaynaklar
- Kur’anBakara 2:255 — Âyetü'l-Kürsî
- Kur’anHac 22:62 — İsmin geçtiği ayet
- Kur’anŞûrâ 42:11 — Benzersizlik ilkesi
- Klasik kaynakTirmizî, Deavât 82 — Doksan dokuz ismin sayıldığı rivayet
Son güncelleme: