Hadisler

Güzel ahlak, Buhârî'nin Sahîh'inde dağınık bir konu değil, Kitâbü'l-Edeb adıyla müstakil bir bölümdür. Bu sayfadaki 58 hadis o bölümün ilk yüz yirmi iki bâbından seçilmiştir ve şu alanlarda toplanır: anne baba hakkı, akrabalık bağı, çocuğa ve zayıfa merhamet, komşuluk ve misafir hakkı, öfke ile yumuşaklık, haya ve dilin edebi. Her hadisin Arapça metni, altında kitâb adı ve bâb numarasıyla birlikte verilmiştir.

Buhârî Sahîh'inde evlilik ve aile hayatına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'n-Nikâh. Aşağıdaki yirmi yedi hadis o bölümden seçilmiştir — düğün ve davet âdâbı, eşler arasındaki güzel geçim, evin sorumluluğunun paylaşılması, aileye vakit ayırmak ve kıskançlığın dile getirilişi. Sayfa ne dendiğini kaynağıyla aktarır; hüküm vermez.

Buhârî Sahîh’inde âyetlerin açıklandığı ayrı bir bölüm vardır: Kitâbü’t-Tefsîr. Aşağıdaki kırk yedi rivayet o bölümden seçilmiştir ve her biri belirli bir âyete bağlanır — kimi âyetteki bir kelimenin anlamını açar, kimi âyetin hangi olay üzerine indiğini anlatır, kimi de âyetten çıkarılan yaygın bir yanlış anlamayı düzeltir. Hadisler Fâtiha’dan Nâs’a doğru, sure sırasına göre dizilmiştir.

Buhârî’nin ezan bölümü bir çağrıyla açılır: topluluk büyüyünce namaz vaktini duyuracak bir işaret arandı ve seçilen şey bir alet değil, insan sesi oldu. Aşağıdaki otuz bir rivayet o çağrının etrafında toplanan cemaati anlatır — mescide giden adımlar, beklemenin kendisi, öne geçen ve yerini devreden imam, bir de imamın arkasındakileri gözetmesi. Namazın kılınış biçimi, ezanın lafzı ve cemaatin hükmü gibi fıkhî sorular bu sayfanın konusu değildir.

Buhârî Sahîh'inde cumaya ayrı bir kitâb ayırır ve kırk bir bâb boyunca bu günün rivayetlerini toplar. Aşağıdaki yirmi bir hadis o bölümden seçilmiştir: cuma gününün ayrı bir gün olarak anılması, hazırlık ve temizlik, erken gitmek, hutbe sırasında susmak ve içinde duanın karşılık bulduğu bildirilen saat. Sayfa cumanın fıkhî hükümlerini anlatmaz.

Buhârî'nin Sahîh'inde dilin edebi dağınık bir konu değildir: Kitâbü'l-Edeb içinde doğrudan söze ayrılmış bâblar vardır — sövme ve lânet, gıybet, söz taşıma, iki yüzlülük, zan, karşılıklı övgü, şiir ve gündelik kalıp sözler. Bu sayfadaki 21 hadis o bâblardan seçilmiştir; her birinin Arapça metni, altında kitâb adı ve bâb numarasıyla birlikte verilmiştir.

Hadis kaynaklarında dua hem emredilen bir davranış hem de bir üsluptur: ne isteneceği kadar nasıl istendiği de anlatılır. Aşağıdaki hadisler Buhârî'nin Deavât (dualar) kitâbından seçilmiştir; her birinin Arapça metni, Türkçe anlamı ve kitâb-bâb atfı birlikte verilmiştir.

Buhârî Sahîh’inde gece namazına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü’t-Teheccüd. Aşağıdaki yirmi iki hadis bu bölümden seçilmiştir — gece kalkmanın değeri, kalkma vakti ve seher, gücün yettiği kadarıyla çizilen ölçü, bırakmamanın azlıktan üstün tutulması ve vitrin gecenin kapanışındaki yeri. Sayfa rekât sayısı, vitrin hükmü ya da kaza usulü gibi fıkhî soruları konuşmaz.

Buhârî Sahîh'inde giyime ve süslenmeye ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'l-Libâs. Aşağıdaki on üç hadis o bölümden seçilmiştir — elbisesini kibirle sürüyene gelen uyarı ve Ebû Bekir'e verilen cevapla çizilen sınır, Peygamber'in sevdiği kumaş, geride bıraktığı sade giysiler, mühür olarak kullandığı gümüş yüzük, temizlik ve güzel koku. Sayfa neyin giyilip giyilemeyeceğine dair hüküm vermez; rivayetlerin ne söylediğini aktarır.

Sahîh-i Buhârî'nin Kitâbü'l-Hac ve Kitâbü'l-Umre bölümlerinden seçilmiş kırk hadis: telbiyenin lafzı, niyet, Kâbe ile Harem'in dokunulmazlığı, Hacerülesved'in öpülmesi, kalabalıkta sükûnet ve esirgeme, umrenin değeri ve yolculuk ile eve dönüş ahlâkı. Bu sayfa haccın nasıl yapılacağını anlatan bir rehber değildir; menâsik için Diyanet'in hac rehberleri ile fıkıh kaynakları esastır.

Buhârî Sahîh’inde hediyeye ve bağışa ayrı bir kitâb ayırır: Kitâbü’l-Hibe. Aşağıdaki on beş hadis o bölümden seçilmiştir — azı küçümsememek, çağrıya gitmek, hediyeyi kabul edip karşılığını vermek, komşuya öncelik ve geri çevirmek gerektiğinde sebebini söylemek. Hibenin hükmüne dair meseleler fıkhın alanıdır; bu sayfa onları karara bağlamaz.

Buhârî Sahîh'inde alışverişe ayrı bir kitap ayırır. Aşağıdaki yirmi üç hadis o bölümden seçilmiştir: kazanç arayışının meşruluğu, helâl ile haram arasındaki şüpheli alan, alışverişte doğru söylemenin bereketle ve yalanın bereketsizlikle anılması, borçluya mühlet, işçinin ücreti ve kendi eliyle çalışmak. Sayfa alışverişin fıkhî hükümlerini konu etmez; rivayetlerin ne söylediğini kaynağıyla aktarır.

Buhârî'nin Sahîh'inde ilim üçüncü kitabın konusudur ve bu kitap ilmin faziletini saymakla yetinmez: sorunun nasıl sorulacağını, dersin nasıl verileceğini ve bilginin nasıl aktarılacağını anlatır. Aşağıdaki hadisler o kitaptan derlendi; her birinin Arapça metni, Türkçe anlamı ve bâb numarası birlikte verilir.

Buhârî'nin Sahîh'inde iman müstakil bir kitâb olarak işlenir. Bu sayfadaki hadisler o kitâbdan seçilmiştir ve imanı tek bir tanıma indirmez: kalpteki tasdik, dile ve ele yansıması, ibadetteki devamlılık ve niyet birlikte anlatılır.

Sahîh-i Buhârî'nin Kitâbü'l-Edeb bölümünde isim, künye ve nesep konusuna ayrılmış bâblar vardır. Aşağıdaki on dört rivayet o bâblardan seçilmiştir: Peygamber'in koyduğu adlar, bir ismin daha güzeliyle değiştirilmesi, çocuğa künye verilmesi, isimden harf eksilterek seslenmek ve kişinin baba adıyla anılması. Sayfa rivayetlerin ne söylediğini aktarır; hangi ismin konulacağına dair hüküm vermez.

Buhârî Sahîh'inde âhiretle ilgili rivayetleri iki ayrı yerde toplar: Kitâbü'r-Rikāk'ın sonundaki bâblar kıyametin ânî gelişinden havza kadar olayın sırasını izler, Kitâbü bed'i'l-halk ise cennet ile cehennemin vasfını konu edinir. Aşağıdaki 34 hadis bu iki bölümden seçilmiştir — kıyametin gündelik işin ortasında kopması, haşrin nasıl olacağı, hesap ve kısas, hesapsız girenler, havz ile kevser ve cennet ile cehennem tasvirleri.

Buhârî Sahîh'inde haksızlıklara ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'l-Mezâlim. Aşağıdaki on sekiz hadis o bölümden ve yönetim sorumluluğunu konu edinen Kitâbü'l-Ahkâm'dan seçilmiştir — zulmün ağırlığı, hakkın sahibinde kalması, izin alınmadan hiçbir payın el değiştirmemesi ve görev taşıyan kimsenin hesabı. Sayfa hukukî ya da fıkhî hüküm vermez; rivayetlerin ne söylediğini kaynağıyla aktarır.

Buhârî Sahîh'inde Kur'an'a ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü Fezâili'l-Kur'ân. Aşağıdaki otuz bir hadis o bölümden seçilmiştir — okumanın değeri, ezberleyenin ve unutanın hâli, ağır ağır ve güzel sesle okumak, başkasından dinlemek ve bazı sûreler hakkında nakledilenler.

Sahîh-i Buhârî'nin altmış üçüncü kitâbı ensârın menkıbelerine ayrılmıştır. Aşağıdaki yirmi iki hadis o bölümden seçilmiştir: ensâr adının nereden geldiği, hicret, Medine'ye varış, muhâcirlerle kurulan kardeşlik, ensârın kendi ihtiyacına rağmen vermesi ve Peygamber'in ensâra duyduğu sevgi. Bölümün savaş ve siyaset anlatıları alınmadı.

Buhârî Sahîh'inde yaratılışın başlangıcına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü Bed'i'l-halk. Aşağıdaki yirmi yedi hadis o bölümün meleklere ve İblîs'e ayrılmış üç bâbından seçilmiştir. Rivayetlerde meleklerin kendi kararı yoktur; şeytana verilen iş ise çağırmak, hatırlatmak ve dikkat çalmaktır.

Buhârî'nin namaz kitabındaki rivayetler çoğu zaman bir kural değil bir sahne aktarır: tek elbiseyle kılınan namaz, dikkati dağıtan bir nakış, namazın ortasında değişen kıble, kerpiçten örülmüş bir mescid. Aşağıdaki 55 hadis o sahneleri Arapça metni ve bu sitenin kendi Türkçe anlamıyla verir. Namazın kılınış biçimine dair hüküm bu sayfanın konusu değildir.

Buhârî Sahîh'inde namaz vakitlerine ayrı bir kitâb ayırır ve kırk bir bâb boyunca vakitle ilgili rivayetleri toplar. Aşağıdaki yirmi hadis o bölümden seçilmiştir: namazı vaktinde kılmanın değeri, vaktin geçirilmesinin ağırlığı ve vaktin saatle değil gökyüzüyle okunuşu. Sayfa bir vakit çizelgesi vermez.

Sahîh-i Buhârî'nin oruç kitâbı (Kitâbü's-Savm) orucu üç yönden anlatır: bir yükümlülük olarak sınırını, bir davranış olarak ölçüsünü ve nafile oruçta nereye kadar gidildiğini. Bu sayfada o kitâbdan kırk dokuz hadis, Arapça metni ve kitâb-bâb atfıyla birlikte yer alır. Türkçe anlam bu sitenin kendi metnidir.

Bu sayfadaki rivayetlerde ölüm haberi, gözyaşı, hastalıkta sabır ve ölüm anı bir arada geçer. Peygamber'in kendisi ağlamış, ağlayana da engel olmamıştır: oğlu İbrâhîm'in ölümünde “Göz yaşarır, kalp hüzünlenir” demiş, bir kabrin başında ağlayan kadına ise sabrın asıl ağırlığını ilk sarsıntı anında taşıdığını söylemiştir. Ölüm anını anlatan rivayetlerde korkutma değil, Allah'a kavuşma ve rahata erme dili öne çıkar. Aşağıdaki kırk iki hadis Buhârî'nin cenazelere, hastalara, kalbi yumuşatan sözlere ve dualara ayırdığı dört kitabından seçilmiştir.

Buhârî Sahîh'inde Peygamber'in kendi şahsına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'l-Menâkıb. Aşağıdaki yirmi altı hadis o bölümden seçilmiştir — hayâsı, gündelik hâli, isimleri, yakınlarına karşı tutumu ve nübüvvetine delil sayılan olaylar. Bölüm bir övgü derlemesi değildir: Peygamber bir ölçü koyduğunda aynı ölçüyü önce kendi ailesine uygular.

Buhârî Sahîh'inde peygamberlere ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü Ehâdîsi'l-Enbiyâ. Aşağıdaki kırk beş hadis o bölümden seçilmiştir — peygamberlerin ortak çizgisi, kıssaların Kur'an'daki karşılıkları ve yaygın anlatılardan ayrılan noktalar.

Bu sayfa rüya yorumlamaz. Buhârî Sahîh'inde rüyaya ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü't-Ta'bîr. Aşağıdaki on yedi hadis o bölümden seçilmiştir ve rüyanın nereden geldiğini, hoşlanılmayan bir rüya görüldüğünde ne yapıldığını, rüyanın kime anlatılacağını ve görülmemiş bir rüyayı anlatmanın neden ağır sayıldığını aktarır.

Buhârî Sahîh'inde Peygamber'in arkadaşlarına ayrı bir kitap ayırır. Aşağıdaki otuz bir hadis o bölümden seçilmiştir: ilk günlerin azlığı ve zorluğu, öğrenme gayreti, emanet ve cömertlik, Peygamber'le ve birbirleriyle kurdukları ilişki. Sayfa sahâbîler arasında bir üstünlük sıralaması kurmaz ve aralarındaki ihtilaflara girmez.

Buhârî Sahîh’inde selam vermeye ve izin istemeye ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü’l-İsti’zân. Aşağıdaki yirmi yedi hadisin yirmi dördü o bölümden, üçü de aksırma ve esnemeye ayrılmış Edeb bâblarından seçilmiştir — selamın kalıbı ve sırası, kapıda izin isteme, mecliste yer açma, fısıldaşma, sır saklama ve mektup yazma.

Buhârî Sahîh'inin sondan ikinci kitâbını Kur'an'a ve Sünnet'e tutunma konusuna ayırır: Kitâbü'l-İ'tisâm bi'l-Kitâb ve's-Sünne. Aşağıdaki on beş hadis o bölümden seçildi ve dört şeyi konu ediyor: dinî bilginin nereden alındığı, bilmediğini söyleyebilmek, kendi görüşünü dinin yerine koymamak ve aşırılıktan uzak durmak. Sayfa hiçbir grubu, mezhebi ya da kişiyi konu etmez.

Takvâ, Allah’ın koyduğu sınırları gözeterek kendini sakınmaktır; kelime korkmayı değil korunmayı anlatır. Aşağıdaki elli iki hadis Buhârî’nin Rikāk bölümünden seçilmiştir ve takvânın günlük karşılığını altı yerde gösterir: ömre bakış, mala bakış, dile hâkimiyet, amelde süreklilik, niyetin ağırlığı ve gösterişten uzak durmak.

Buhârî Sahîh'inde Allah'ın birliği, isimleri ve sıfatlarına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü't-Tevhîd. Aşağıdaki otuz dokuz hadis bu bölümden seçilmiştir — tevhîde çağrının önceliği, Allah'ın isimleriyle dua ve sığınma, rahmetin gazabı aşması, isimlerin sayısı ve bölümün ikinci yarısını kaplayan Allah'ın kelâmı bahsi.

Buhârî'nin Kusûf bölümünün çekirdek rivayeti açık bir düzeltmedir: güneş ve ay hiç kimsenin ölümü ya da hayatı için tutulmaz; bunlar Allah'ın âyetlerindendir. Aynı yapı yağmur tarafında da görünür — "şu yıldızın doğuşuyla yağdı" diyen, yağmuru yıldıza bağlamış olur. Aşağıdaki on bir hadis İstiskâ ve Kusûf bölümlerinden bu ölçüyle seçilmiştir.

Buhârî Sahîh'inde yemeğe ayrı bir kitâb ayırır. Aşağıdaki yirmi üç hadis o bölümden seçilmiştir: yemeğe Allah'ın adıyla başlamak, sağ elle ve kendi önünden yemek, sofrayı paylaşmak, yemekten sonra hamd etmek ve azla yetinmek. Sayfa helâl–haram hükmü vermez ve tıbbi tavsiyede bulunmaz.

Buhârî Sahîh'inde yemin ve adağa ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'l-Eymân ve'n-Nüzûr. Aşağıdaki on dokuz hadis o bölümden seçilmiştir — sözün ağırlığı, yalan yere yemin, Allah'tan başkası adına yemin etmemek ve adağın takdiri değiştirmediği. Sayfa bir fetva metni değildir: yeminin bozulması, kefaretin ölçüsü ve adağın kazası gibi konuların cevabı fıkıh kaynaklarındadır.

Buhârî'nin Zekât bölümü zekâtı bir hesap konusu olarak değil bir tutum olarak anlatır: kazancın temiz olması, verirken gizlenmesi, sağlıklıyken ve mala düşkünken verilmesi. Bu sayfa o bölümden 24 hadisi Arapça metni ve Türkçe anlamıyla derler. Nisap ve oran gibi hesaplamalar fıkıh alanıdır, burada yer almaz.