Er-Rakîb Esması
Er-Rakîb, "gözetleyen ve murakabe eden" anlamına gelir. Kur'an'da üç yerde geçer. Kökteki anlam, bir şeyi bekleyip izlemeyi ve boynunu uzatarak bakmayı ifade eder.
الرَّقِيب
OkunuşuEr-Rakîb
AnlamıHer şeyi gözetleyen, hiçbir anı gözünden kaçırmayan
- Sıra
- 43. isim
- Kelime kökü
- ر ق ب (r-k-b) — gözetlemek, beklemek, boyun uzatıp bakmak. Aynı kökten "rakabe" (boyun) ve "murakabe" kelimeleri gelir. Kökteki boyun anlamı, dikkatle bakmak için boynun uzatılması imgesinden gelir.
- Kur'an'da geçişi
- Nisâ 4:1, Mâide 5:117, Ahzâb 33:52
Anlam katmanları
- Sürekli gözetim altında tutan
- Yapılanı anında bilen
- Gözetlemesi kesintiye uğramayan
Kur'an'daki kullanımı
Şüphesiz Allah üzerinizde gözetleyicidir.
Nisâ 4:1
Beni vefat ettirdiğinde onları gözetleyen sen oldun. Sen her şeye şahitsin.
Mâide 5:117
Allah her şeyi gözetleyendir.
Ahzâb 33:52
Dua bağlamında kullanımı
Er-Rakîb ismi, yalnız kalındığı ve kimsenin görmediği düşünülen anlarda anılır. Tasavvuf literatüründeki "murakabe" kavramı da aynı kökten gelir.
Bu isim hakkında yaygın iddialar
Her esmanın bir "ebced değeri" ve buna bağlı bir zikir sayısı vardır; o sayıda okunmalıdır.
Ebced, Arap harflerine sayı değeri veren bir sistemdir ve şiirde tarih düşürmek için kullanılmıştır. Kur'an'da veya sahih hadis kaynaklarında esmaların belirli sayılarda okunmasını emreden bir bildirim yoktur. A'râf 7:180 Esmaül Hüsna ile dua edilmesini tavsiye eder, ancak sayı şartı koymaz.
Her esmanın bir "zikir saati" ve "zikir günü" vardır.
Bu tasnif Kur'an ve sahih hadis kaynaklı değildir. Gezegenlere saat ve gün atfeden sistemler İslam öncesi astroloji geleneğinden gelir ve klasik kelam kaynaklarında bu tür belirlemelere itibar edilmez.
Murakabe kavramının kökü
Türkçeye de geçmiş olan "murakabe" kelimesi bu isimle aynı köktendir. Sözlük anlamı karşılıklı gözetlemektir.
Klasik ahlak literatüründe murakabe, kulun kendini gözetim altında bilmesi olarak tanımlanır. Bu, dışarıdan bir denetimden çok içeriden bir farkındalıktır. Er-Rakîb ismi bu farkındalığın dayanağıdır: Nisâ 1. ayette ismin akrabalık bağlarının gözetilmesi bağlamında gelmesi, gözetimin bir korku değil sorumluluk zemini kurduğunu gösterir.
Kaynaklar
- Kur’anNisâ 4:1 — İsmin geçtiği ayet
- Kur’anMâide 5:117 — Hz. Îsâ'nın sözünde
- Kur’anAhzâb 33:52 — İsmin geçtiği ayet
- Klasik kaynakTirmizî, Deavât 82 — Doksan dokuz ismin sayıldığı rivayet
Son güncelleme: