El-Basîr Esması
El-Basîr, "her şeyi gören" anlamına gelir. Kur'an'da kırktan fazla yerde geçer ve genellikle Es-Semî' ile birlikte kullanılır. Kökteki anlam yalnızca göz ile görmeyi değil, kavrayışı da içerir.
الْبَصِير
OkunuşuEl-Basîr
AnlamıHer şeyi gören; görmesi kavrayışı da kapsayan
- Sıra
- 27. isim
- Kelime kökü
- ب ص ر (b-s-r) — görmek, kavramak. Aynı kökten "basar" (göz), "basîret" (iç görü) ve "tebassur" (dikkatle bakma) kelimeleri gelir. Kök, fiziksel görmeyi ve anlamayı birlikte taşır.
- Kur'an'da geçişi
- İsrâ 17:1, Mülk 67:19, En'âm 6:103
Anlam katmanları
- Gizli olanı açık olan kadar gören
- Görmesi bir organa bağlı olmayan
- Yapılanın ardındaki niyeti de gören
Kur'an'daki kullanımı
Şüphesiz O, hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.
İsrâ 17:1
Onları ancak Rahmân tutuyor. Şüphesiz O, her şeyi görmektedir.
Mülk 67:19
Gözler O'nu göremez, O ise bütün gözleri görür.
En'âm 6:103
Dua bağlamında kullanımı
El-Basîr ismi, görülmediği düşünülen davranışlar ve haksızlıklar bağlamında anılır. Kökteki basîret anlamı, ismin yalnızca dış görünüşü değil niyeti de kapsadığını gösterir.
Bu isim hakkında yaygın iddialar
Her esmanın bir "ebced değeri" ve buna bağlı bir zikir sayısı vardır; o sayıda okunmalıdır.
Ebced, Arap harflerine sayı değeri veren bir sistemdir ve şiirde tarih düşürmek için kullanılmıştır. Kur'an'da veya sahih hadis kaynaklarında esmaların belirli sayılarda okunmasını emreden bir bildirim yoktur. A'râf 7:180 Esmaül Hüsna ile dua edilmesini tavsiye eder, ancak sayı şartı koymaz.
Her esmanın bir "zikir saati" ve "zikir günü" vardır.
Bu tasnif Kur'an ve sahih hadis kaynaklı değildir. Gezegenlere saat ve gün atfeden sistemler İslam öncesi astroloji geleneğinden gelir ve klasik kelam kaynaklarında bu tür belirlemelere itibar edilmez.
Görmek ile kavramak aynı kökte
b-s-r kökü Arapçada hem gözle görmeyi hem de bir şeyi anlayıp kavramayı ifade eder. Türkçeye geçen "basiret" kelimesi bu ikinci anlamdadır.
Bu kök birliği ismin kapsamını belirler: El-Basîr yalnızca dışarıdan görüneni değil, o davranışın anlamını ve arkasındaki niyeti de bilir. En'âm 103. ayetteki "gözler O'nu göremez, O ise gözleri görür" ifadesi bu asimetriyi kurar.
Kaynaklar
- Kur’anİsrâ 17:1 — "Semîun basîr" kalıbı
- Kur’anMülk 67:19 — Her şeyi görmesi
- Kur’anEn'âm 6:103 — Gözlerin O'nu görememesi
- Klasik kaynakTirmizî, Deavât 82 — Doksan dokuz ismin sayıldığı rivayet
Son güncelleme: