Uyumadan Önce Okunacak Dua

Gece namazına kalkınca okunduğu Buhârî'de bildirilen dua uzun bir metindir ve on bir kez "sen" diyerek başlar. İçinde tek bir talep vardır: bağışlanma.

Korunma için en sağlam kaynaklı dua, Müslim'de nakledilen "Eûzü bi-kelimâtillâhi't-tâmmâti min şerri mâ halak" ifadesidir. Ayrıca Felak ve Nâs sureleri doğrudan sığınma sureleridir.

Uyanınca okunan dua, Buhârî'de nakledilen "Elhamdü lillâhillezî ahyânâ ba'de mâ emâtenâ ve ileyhi'n-nüşûr" ifadesidir. Uyumadan önce okunan dua ile aynı benzetmeyi tamamlar.

Anne ve baba için okunan dua, İsrâ suresi 24. ayette geçer: "Rabbim! Küçükken beni yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et." Dua, merhamet talebini bir gerekçeye bağlaması bakımından dikkat çekicidir.

Borç konusunda sahih kaynaklarda iki dua bulunur. Biri borçtan Allah'a sığınmayı, diğeri helal kazançla yetinip başkasına muhtaç olmamayı ister. İkincisi rivayette borcunu ödeyemeyen birine öğretilmiştir.

Mescide girerken okunduğu Müslim'de bildirilen dua "Allâhümme'ftah lî ebvâbe rahmetik" ifadesidir. Çıkarken ise "Allâhümme innî es'elüke min fadlik" denir. İki dua arasındaki tek fark istenen şeydir: içeride rahmet, dışarıda lütuf.

Kur'an'da korunma, bir nesneye veya işleme değil, sığınmaya bağlanır. Kullanılan iki kalıp vardır: "eûzü" (sığınırım) ve "hafiz" (koruyan). Aşağıdaki ayetler bu iki kalıbın geçtiği temel yerlerdir.

Kur'an geceyi iki ayrı yüzüyle anar ve ikisini de olumlar: gece bir örtü ve dinlenmedir, aynı zamanda ayakta durulan bir vakittir. Aynı metinde uykunun nimet, gece kıyamının da üstünlük sayılması bu ikiliğin kendisidir.

Kur'an eşler arasındaki bağı tek kelimeyle özetlemez; Rûm 21'de üç ayrı şey sayar: huzur bulmak, sevgi (meveddet) ve merhamet. Nikâhı ise "sağlam bir söz" diye anar. Çocuklar hem süs hem imtihan olarak geçer. Aşağıdaki ayetler bu tariflerin geçtiği yerlerdir.

Kur'an'da akşam kelimesi yirmi iki ayette geçer ve bunların on beşinde aynı ayet içinde sabah da anılır. Akşam metinde tek başına duran bir vakit değil, günü kapatan ve sabahla birlikte çerçeve kuran bir uçtur.

Kur'an cehennemi çoğunlukla cennetle aynı bağlamda anar; tasvirler tek başına değil, iki sonucun karşılaştırıldığı yerlerde gelir. Ayrıca cehennemle ilgili ayetlerin önemli bir kısmı bir uyarıyla değil, bağışlanma çağrısıyla biter.

Kur'an duayı hem emreder hem de nasıl yapılacağını tarif eder. Aşağıdaki ayetler dua hakkında konuşan ayetlerdir; dua metinleri değil.

Bakara suresi 286 ayetle Kur'an'ın en uzun suresidir. 255. ayeti Âyetü'l-Kürsî, 186. ayeti "ben yakınım" ve 285-286. ayetleri surenin kapanış duasıdır.

Felak suresi Kur'an'ın 113. suresidir ve 5 ayettir. Adı "yarılıp çıkan" anlamına gelir. Nâs suresiyle birlikte "muavvizeteyn" (iki sığınma suresi) adıyla anılır.

İhlâs suresi Kur'an'ın 112. suresidir, Mekke döneminde inmiştir ve 4 ayettir. Adı "saflaştırma, arındırma" anlamına gelir. Tevhid inancını en kısa biçimde ifade eden suredir.

Nâs suresi Kur'an'ın son suresidir ve 6 ayettir. Adı "insanlar" anlamına gelir. Felak suresiyle birlikte "muavvizeteyn" adıyla anılır ve tek bir şeyden sığınır: vesvese.

Kâfirûn suresi Kur'an'ın 109. suresidir ve 6 ayettir. Bir uzlaşma teklifine verilen cevap olarak iner ve son ayetinde sınırı net biçimde çizer.

Müzzemmil suresi 20 ayettir ve adı "örtünüp bürünen" anlamına gelir. Sure gece kalkışını emreder; son ayeti ise bu emri açıkça hafifletir.

El-Hafîz, "koruyan ve kaydını tutan" anlamına gelir. Kökte iki anlam birlikte bulunur: bir şeyi zarardan korumak ve unutmadan aklında tutmak. Kur'an'da her iki yönüyle de kullanılır.

El-Muhyî, "can veren ve dirilten" anlamına gelir. Kur'an'da "muhyi'l-mevtâ" (ölüleri dirilten) biçiminde geçer. Diriliş konusu Kur'an'da sıklıkla ölü toprağın yağmurla canlanması üzerinden anlatılır.

El-Mümît, "ölümü veren" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; kök fiil halinde defalarca bulunur. Daima El-Muhyî ile birlikte düşünülür.

Ed-Dârr, "zarar veren; zararı takdir eden" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; kök fiil halinde bulunur. Klasik kaynaklarda bu isim En-Nâfi' ile birlikte anılır, tek başına zikredilmesi uygun görülmez.

El-Alîm, "her şeyi bilen" anlamına gelir. Kur'an'da yüzden fazla yerde geçer ve vurgusu bilginin kapsamındadır: gizli ile açık, geçmiş ile gelecek arasında fark gözetmeyen bir bilgi.

El-Azîz, "mutlak güç sahibi ve yenilmez olan" anlamına gelir. Kur'an'da doksandan fazla yerde geçer ve çoğunlukla "hakîm" (hikmet sahibi) ismiyle birlikte kullanılır; bu birliktelik gücün hikmetle sınırlandığını bildirir.

Akşam zikirleri, gün batımından sonra okunması kaynaklarda bildirilen metinlerdir. Sabah zikirleriyle büyük ölçüde aynıdır; farkı, iki ifadenin zaman kalıbının değişmesidir.

Âyetü'l-Kürsî, Bakara suresinin 255. ayetidir. Kur'an'da Allah'ın en kapsamlı nitelendiği ayettir ve Müslim'de yer alan sahih bir rivayette Kur'an'daki en büyük ayet olarak anılır. Ayette bir okuma sayısı ya da sonuç vaadi bulunmaz.

Uyku öncesi zikirler, yatağa girildiğinde okunduğu hadis kaynaklarında bildirilen metinlerdir. Namaz sonrası tesbihattan farkı sayıda görülür: bu rivayette tekbir 33 değil 34'tür.

Besmele, "Bismillâhirrahmânirrahîm" cümlesidir. Kur'an'da 114 surenin 113'ünün başında yer alır; Tevbe suresinde bulunmaz. Ayrıca Neml suresi 30. ayette bir mektubun içinde geçer.

Eûzü, "Eûzü billâhi mine'ş-şeytâni'r-racîm" cümlesiyle Allah'a sığınmaktır. Nahl 98 bunu Kur'an okumadan önce emreder. Ayetin dikkat çeken yanı, sığınmayı okumanın ardına değil önüne koymasıdır.

"Hasbünallâhü ve ni'me'l-vekîl" — "Bize Allah yeter; O ne güzel vekildir" demektir. Âl-i İmrân 173'te bir korkutma karşısında verilen cevap olarak geçer. Ayetin dikkat çeken yanı, korkutmanın imanı azaltmak yerine artırdığını bildirmesidir.

Betûl, ب ت ل kökünden gelir ve "kendini yalnızca Allah'a veren, dünyadan ayrılan" anlamındadır. Kök Kur'an'da bir kez geçer: Müzzemmil 73:8'de "kendini bütünüyle O'na ver" emrinde. İsim, Hz. Meryem ve Hz. Fâtıma'nın lakabı olarak yerleşmiştir.

Duhâ, güneşin yükselmeye başladığı kuşluk vaktidir. Kur'an'ın 93. suresi bu adı taşır ve "Kuşluk vaktine yemin olsun" diye başlar. Kelime ayrıca A'râf 7:98 ve Tâhâ 20:59'da vakit bildirmek için kullanılır.

Râbia, Arapçada "dördüncü" demektir; "erbaa" (dört) ile aynı köktendir. Kelime Kur'an'da iki ayette "dördüncüleri" biçiminde geçer: Kehf 18:22 ve Mücâdele 58:7.

Ravza, Arapçada "yeşil ve sulak bahçe" demektir. Kur'an'da iki ayette geçer: Rûm 30:15'te tekil, Şûrâ 42:22'de çoğul biçimiyle ve her ikisinde de iman edenlere vaat edilen yeri anlatır.

Selîm, س ل م kökünden gelir ve "sağlam, kusursuz, esenlikte olan" anlamındadır. Kur'an'da iki ayette "kalb-i selîm" (sağlam kalp) terkibinde geçer: Şuarâ 26:89 ve Sâffât 37:84.

Tevekkül, "bir işi güvenilir birine havale etmek" anlamındaki v-k-l kökünden gelir. İslami literatürde, gereken tedbiri aldıktan sonra sonucu Allah'a bırakmayı ifade eder. Tedbiri terk etmek anlamına gelmez.

Dua, "çağırmak, seslenmek" anlamındaki d-a-v kökünden gelir. İslami literatürde kulun Allah'a yönelerek istemesini ifade eder. Kur'an'da duanın kendisi bir ibadet olarak nitelenir; kabul edilme şartı belirli bir metne, sayıya veya vakte bağlanmaz.

İhlâs, "bir şeyi katkısız hâle getirmek" anlamındaki h-l-s kökünden gelir. Bir amelin yalnızca Allah için yapılmasını ifade eder. Karşıtı riyâdır: ameli başkasına göstermek.

Merhamet, bir başkasının hâline karşı duyulan ve onu koruyup gözetmeye yönelten acımadır. Rahmet, Rahmân ve Rahîm ile aynı kökten gelir. Kur'an rahmeti önce Allah'a nispet eder, sonra insandan birbirine merhameti tavsiyeleşmesini ister.

Sabır, kelime kökü itibarıyla "bir şeyi yerinde tutmak, alıkoymak" anlamına gelir. İslami literatürde üç alanda kullanılır: ibadette kararlılık, günahtan uzak durmada direnç ve musibet anında dayanma. Kur'an'da yüzden fazla yerde geçer.

Hadis kaynaklarında dua hem emredilen bir davranış hem de bir üsluptur: ne isteneceği kadar nasıl istendiği de anlatılır. Aşağıdaki hadisler Buhârî'nin Deavât (dualar) kitâbından seçilmiştir; her birinin Arapça metni, Türkçe anlamı ve kitâb-bâb atfı birlikte verilmiştir.

Buhârî Sahîh’inde gece namazına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü’t-Teheccüd. Aşağıdaki yirmi iki hadis bu bölümden seçilmiştir — gece kalkmanın değeri, kalkma vakti ve seher, gücün yettiği kadarıyla çizilen ölçü, bırakmamanın azlıktan üstün tutulması ve vitrin gecenin kapanışındaki yeri. Sayfa rekât sayısı, vitrin hükmü ya da kaza usulü gibi fıkhî soruları konuşmaz.

Buhârî Sahîh'inde Kur'an'a ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü Fezâili'l-Kur'ân. Aşağıdaki otuz bir hadis o bölümden seçilmiştir — okumanın değeri, ezberleyenin ve unutanın hâli, ağır ağır ve güzel sesle okumak, başkasından dinlemek ve bazı sûreler hakkında nakledilenler.

Buhârî Sahîh'inde namaz vakitlerine ayrı bir kitâb ayırır ve kırk bir bâb boyunca vakitle ilgili rivayetleri toplar. Aşağıdaki yirmi hadis o bölümden seçilmiştir: namazı vaktinde kılmanın değeri, vaktin geçirilmesinin ağırlığı ve vaktin saatle değil gökyüzüyle okunuşu. Sayfa bir vakit çizelgesi vermez.

Bu sayfa rüya yorumlamaz. Buhârî Sahîh'inde rüyaya ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü't-Ta'bîr. Aşağıdaki on yedi hadis o bölümden seçilmiştir ve rüyanın nereden geldiğini, hoşlanılmayan bir rüya görüldüğünde ne yapıldığını, rüyanın kime anlatılacağını ve görülmemiş bir rüyayı anlatmanın neden ağır sayıldığını aktarır.

Buhârî Sahîh'inde Allah'ın birliği, isimleri ve sıfatlarına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü't-Tevhîd. Aşağıdaki otuz dokuz hadis bu bölümden seçilmiştir — tevhîde çağrının önceliği, Allah'ın isimleriyle dua ve sığınma, rahmetin gazabı aşması, isimlerin sayısı ve bölümün ikinci yarısını kaplayan Allah'ın kelâmı bahsi.

Cuma, Kur'an'da adıyla anılan tek gündür. Cuma suresi 9-10. ayetler bu günü düzenler ve dikkat çekici bir denge kurar: önce bırakmayı, hemen ardından dağılmayı emreder. Bu sayfa sahih rivayetlerle yaygın iddiaları ayırır.

Kadir Gecesi, Kur'an'ın indirilmeye başlandığı gecedir ve Kadr suresinde "bin aydan hayırlı" olarak nitelenir. Hadis kaynaklarında Ramazan'ın son on gecesinin tek gecelerinde aranması tavsiye edilir.

Teravih, Ramazan gecelerinde kılınan nafile namazın adıdır. Buhârî ve Müslim'de Hz. Peygamber'in bu namazı mescitte kıldığı, cemaatin ona uyduğu, ancak farz kılınması endişesiyle bunu sürdürmediği nakledilir. Rekât sayısı üzerindeki farklı görüşler farklı rivayetlere dayanır; bu sayfa hangi sayının nereden geldiğini gösterir, hüküm vermez.

Kur'an günü saat saat bölmez ama belirli vakitleri adıyla anar: fecr, seher, kuşluk, gündüzün iki ucu, akşam ve gecenin bir kısmı. Bu sayfa o vakitlerle ilgili ayetleri, duaları, zikirleri ve sureleri bir arada toplar.

Kaygı ve iç sıkıntısı, Kur'an ve hadislerde yok sayılan değil, doğrudan dua konusu yapılan bir durumdur. Bu konu altında sıkıntı, kaygı ve huzursuzluk anlarında okunan dualar ile ilgili ayetler ve Esmaül Hüsna isimleri yer alır.

Korunma (istiâze), Kur'an ve hadislerde Allah'a sığınma ifadeleriyle anlatılan bir ibadet biçimidir. Bu konu altında korunma amaçlı dualar, sureler ve ayetler kaynaklarıyla birlikte yer alır.