Tövbe Nedir?
Tövbe, "dönmek" anlamındaki t-v-b kökünden gelir. Kur'an'da hem kul hem Allah için kullanılan az sayıdaki fiilden biridir: kul döner, Allah da ona döner.
- Kavram
- Tövbe
- Arapça
- التَّوْبَة
- Kelime kökü
- ت و ب (t-v-b) — dönmek, geri gelmek. Et-Tevvâb ismi ve "tevbe" kelimesi aynı köktendir.
- Tanım
- İşlenen bir kusurdan pişman olup ondan dönmek ve tekrar etmemeye karar vermek.
Kur'an'daki kullanımı
Ey iman edenler! Allah'a içten bir tövbe ile tövbe edin.
Tahrîm 66:8
Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin. Şüphesiz Allah bütün günahları bağışlar.
Zümer 39:53
Ey müminler! Hep birlikte Allah'a tövbe edin ki kurtuluşa eresiniz.
Nûr 24:31
Sonra tövbe etsinler diye onlara döndü. Şüphesiz Allah tövbeleri çok kabul edendir.
Tevbe 9:118
Tövbe, kötülükleri yapıp dururken ölüm gelip çatınca "şimdi tövbe ettim" diyenler için değildir.
Nisâ 4:18
Sık yapılan yanlış yorumlar
Tövbe yalnızca büyük günah işleyenler içindir.
Nûr 31'de tövbe emri doğrudan müminlere yöneltilir ve "hep birlikte" denir. Klasik kaynaklarda tövbenin belirli bir gruba değil, genel bir emre karşılık geldiği belirtilir.
Aynı günahı tekrar işleyen kişinin tövbesi geçersizdir.
Kur'an'da ve sahih kaynaklarda tövbenin tekrarına bir sayı sınırı konmaz. Zümer 53'te rahmetten ümit kesilmemesi emredilir. El-Gaffâr isminin kalıbı da tekrarı bildirir: çok kez bağışlayan.
Tövbe için özel bir gün veya gece gerekir.
Kur'an'da tövbe için bir vakit şartı bildirilmez. Nisâ 18'de yalnızca bir sınır anılır: ölüm anında yapılan tövbe. Belirli gecelere ait tövbe şartları kaynaklarda bulunmaz.
Tövbenin şartları
Klasik kaynaklarda tövbenin üç şartı sayılır: yapılandan pişman olmak, davranışı bırakmak ve bir daha yapmamaya karar vermek.
Kul hakkı söz konusuysa dördüncü bir şart eklenir: hakkın sahibine iade edilmesi. Klasik kaynaklarda bu şart olmadan tövbenin tamamlanmadığı belirtilir.
Bu şartlar Kur'an'daki tövbe ayetlerinden çıkarılmıştır; Kur'an'da bir liste hâlinde sayılmazlar. Tahrîm 8'deki "nasûh" kaydı ise bu şartların toplamını bildiren nitelemedir.
Tövbe ile istiğfar farkı
İki kelime çoğu zaman birlikte kullanılır ama farklı şeyleri bildirir.
İstiğfar, ğ-f-r kökünden gelir ve örtmeyi ister: geçmişin bağışlanması. Tövbe ise t-v-b kökündendir ve dönmeyi bildirir: bundan sonrasının değişmesi.
Klasik kaynaklarda bu ayrım şöyle özetlenir: istiğfar geçmişe, tövbe geleceğe bakar. Nûh 10-12'de istiğfarın ardından gelen şeyler bu yüzden dünyaya ait bildirimlerdir.
İstiğfar bu sitede ayrı bir zikir sayfasında ele alınmaktadır.
Fiilin iki yönlü olması
Kur'an'da t-v-b kökü hem kula hem Allah'a nispet edilir.
Bakara 37'de Hz. Âdem tövbe eder ve aynı ayette "Allah ona döndü" denir. Tevbe 118'de sıra daha açıktır: önce Allah'ın onlara dönmesi, sonra onların tövbe etmesi, sonra yeniden Allah'ın dönmesi.
Klasik kaynaklarda bu, kulun tövbe edebilmesinin kendisinin de bir imkân olduğu biçiminde yorumlanır. Et-Tevvâb ismi bu sitede ayrı bir sayfada ele alınmaktadır.
Sık sorulan sorular
Tövbe nasıl yapılır?
Kaynaklarda zorunlu bir metin bildirilmez. Klasik kaynaklarda önemli olanın pişmanlık, davranışı bırakmak ve tekrar etmemeye karar vermek olduğu belirtilir; kul hakkı varsa iade edilmesi de gerekir.
Tövbe ile istiğfar aynı şey midir?
Hayır. İstiğfar geçmişin bağışlanmasını ister; tövbe ise bundan sonrasında dönmeyi bildirir. Klasik kaynaklarda ikisi birlikte anılır ama aynı sayılmaz.
Kaynaklar
- Kur’anTahrîm 66:8 — Nasûh tövbe
- Kur’anZümer 39:53 — Rahmetten ümit kesilmemesi
- Kur’anNûr 24:31 — Tövbenin genel emir olması
- Kur’anTevbe 9:118 — Fiilin çift yönlülüğü
- Kur’anNisâ 4:18 — Tövbenin zaman sınırı
- Klasik kaynakFıkıh ve tasavvuf literatürü — Tövbenin şartları ve kul hakkı
Son güncelleme: