İhlâs Nedir?
İhlâs, "bir şeyi katkısız hâle getirmek" anlamındaki h-l-s kökünden gelir. Bir amelin yalnızca Allah için yapılmasını ifade eder. Karşıtı riyâdır: ameli başkasına göstermek.
- Kavram
- İhlâs
- Arapça
- الْإِخْلَاص
- Kelime kökü
- خ ل ص (h-l-s) — saf hâle getirmek, arındırmak, katkıdan kurtarmak. "Hâlis" (saf) ve "muhlis" (arındıran) kelimeleri de aynı köktendir.
- Tanım
- Bir ameli, karşılığında başka hiçbir şey beklemeden yalnızca Allah için yapmak.
Kur'an'daki kullanımı
Onlara ancak, dini yalnız O'na has kılarak ve hanîf olarak Allah'a kulluk etmeleri emredilmişti.
Beyyine 98:5
Dini yalnız Allah'a has kılarak O'na kulluk et. Bilin ki halis din yalnız Allah'ındır.
Zümer 39:2-3
Kim Rabbine kavuşmayı umuyorsa salih amel işlesin ve Rabbine kullukta hiç kimseyi ortak koşmasın.
Kehf 18:110
Biz size ancak Allah rızası için yediriyoruz; sizden ne bir karşılık ne de bir teşekkür bekliyoruz.
İnsân 76:9
Yazıklar olsun o namaz kılanlara ki onlar namazlarından gafildirler; onlar gösteriş yaparlar.
Mâûn 107:4-6
Sık yapılan yanlış yorumlar
İhlâs, ameli gizlemektir.
Bakara 271'de sadakanın açıktan verilmesinin de gizli verilmesinin de kabul edildiği bildirilir. Klasik kaynaklarda ihlâsın ölçüsünün amelin görünürlüğü değil, niyeti olduğu belirtilir. Gizli yapılan bir amelde de riyâ bulunabilir.
Bir amelin övülmesi ihlâsı bozar.
Klasik kaynaklarda kişinin isteği dışında gelen övgünün ameli geçersiz kılmadığı belirtilir. Belirleyici olan, amelin yapılış anındaki niyettir.
İhlâs tam olarak bilinebilir bir hâldir.
Klasik kaynaklarda ihlâsın kişinin kendisi tarafından bile tam olarak ölçülemeyeceği belirtilir. Bu, amelin terk edilmesi için değil, kendine güvenmemek için bir gerekçe sayılır.
Kelimenin kökü: katkısızlık
H-l-s kökü bir şeyin karışımdan arındırılmasını anlatır. Sütün yağından ayrılması, madenin cürufundan temizlenmesi bu kökle ifade edilir.
Kelime bu haliyle bir ekleme değil, bir çıkarma bildirir. İhlâs bir şeyin niyete eklenmesi değil, niyetten başka şeylerin çıkarılmasıdır.
İhlâs suresi de bu adı taşır; çünkü Allah inancını her türlü ortak koşma düşüncesinden arındırır. Sure bu sitede ayrı bir sayfada ele alınmaktadır.
Riyâ ile karşıtlığı
İhlâsın karşıtı riyâdır. Riyâ, r-e-y kökünden gelir ve görmek anlamındadır; yani ameli gösterme.
Mâûn suresi 4-6. ayetlerde namaz kılan birinin gösteriş yaptığı bildirilir. Klasik tefsirlerde bu ayetlerin dikkat çekici yanı üzerinde durulur: kınanan şey namazın terk edilmesi değil, namazın gösteriş için kılınmasıdır.
Kehf 110'da ise ölçü doğrudan verilir: Rabbine kullukta hiç kimseyi ortak koşmamak.
Ölçülemezliği
Klasik kaynaklarda ihlâs üzerine yapılan tanımların ortak bir yanı vardır: ihlâsın tam olarak bilinemeyeceği.
Bunun gerekçesi şudur: kişi kendi niyetini gözlemlerken de bir gözlemci konumuna geçer ve bu gözlem niyete karışabilir.
Klasik kaynaklarda bu, amelin terk edilmesi için bir gerekçe sayılmaz. Aksine, kişinin kendi ihlâsından emin olmamasının bir edep hâli olduğu belirtilir.
Bu sitede kişilerin niyetleri hakkında değerlendirme yapılmaz.
Sık sorulan sorular
İhlâs ile niyet aynı şey midir?
Hayır. Niyet, bir amelin neye yönelik yapıldığıdır; ihlâs ise o niyetin başka şeylerden arındırılmış olmasıdır. Klasik kaynaklarda niyet amelin şartı, ihlâs ise niteliği olarak ele alınır.
Sadaka gizli mi verilmeli?
Bakara 271'de açıktan verilenin de gizli verilenin de kabul edildiği bildirilir; ayette gizli verilmenin daha hayırlı olduğu belirtilir. Ancak ihlâsın ölçüsü görünürlük değil, niyettir.
Kaynaklar
- Kur’anBeyyine 98:5 — Dini Allah'a has kılmak
- Kur’anZümer 39:2-3 — Halis din
- Kur’anKehf 18:110 — Kullukta ortak koşmamak
- Kur’anMâûn 107:4-6 — Gösteriş için namaz
- Kur’anBakara 2:271 — Sadakanın açık ve gizli verilmesi
- Sahih hadisBuhârî, Bed'ü'l-vahy 1; Müslim, İmâre 155 — Amellerin niyetlere göre olması
Son güncelleme: