Hidayet Duası

İstihare, bir karar öncesinde hayırlısının takdir edilmesini istemektir. Buhârî'de nakledilen duada iki rekât namazın ardından bu dua okunur. Duanın içinde rüya görmekten söz edilmez.

Kunut duaları, vitir namazının son rekâtında okunan iki duadır. Hanefî fıkhında bu iki metin yerleşmiştir; sahih hadis kaynaklarında ise vitirde kunut için farklı metinler de nakledilir.

Tövbe için Kur'an'daki en bilinen dua, Hz. Âdem ve Havvâ'nın A'râf suresi 23. ayette geçen sözüdür. Duanın yapısı dikkat çekicidir: mazeret üretmez, doğrudan kusuru kabul eder.

Kur'an'da "Rabbenâ" (Rabbimiz) hitabıyla başlayan çok sayıda dua bulunur. Bunlar Kur'an'ın kendi dua diline ait örneklerdir ve namazlarda okunması yaygındır.

Abdestten sonra okunduğu sahih kaynaklarda bildirilen dua, kelime-i şehadet ve ardından gelen tövbe cümlesidir. Abdest sırasında her uzuv için ayrı okunan dualar ise sahih kaynaklara dayanmaz.

Anne ve baba için okunan dua, İsrâ suresi 24. ayette geçer: "Rabbim! Küçükken beni yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et." Dua, merhamet talebini bir gerekçeye bağlaması bakımından dikkat çekicidir.

Kur'an huzuru bir duygu olarak değil, kalbin yerine oturması olarak anlatır. Kullanılan iki anahtar kelime vardır: itmi'nân (yatışmak) ve sekîne (sükûnet). Aşağıdaki ayetler bu iki kelimenin geçtiği temel yerlerdir.

Kur'an'da tövbe, kulun bir yöneliş olarak yaptığı ve Allah'a da nispet edilen çift yönlü bir fiildir. Aşağıdaki ayetler tövbenin Kur'an'daki temel bağlamlarını gösterir: ümitsizliğin yasaklanması, şart ve karşılık.

Kur'an istikameti iki ayette neredeyse aynı cümleyle anar: "Rabbimiz Allah'tır" deyip SONRA dosdoğru olanlar. Aradaki "sonra" belirleyicidir — söylemek başlangıç, üzerinde durmak asıl şarttır.

Kur'an kibri çoğunlukla soyut bir duygu olarak değil, görünür bir davranışla — yürüyüş biçimiyle — tarif eder. Aşağıdaki ayetler kibrin ilk örneğini, görmeyi nasıl engellediğini, dua ile ilişkisini ve karşısına konan tevazuyu gösterir.

Kur'an yalanı yalnızca gerçeğe aykırı söz olarak anmaz; gerçeği gizlemeyi, gerçekle batılı karıştırmayı ve yapmayacağını söylemeyi de aynı çerçevede ele alır. Aşağıdaki ayetler yalanın bu farklı biçimlerini ve karşısına konan tutumu gösterir.

Kur'an öfkeyi yasaklamaz; onu yutmaktan söz eder. Affetmek ise ondan sonra gelen ayrı bir basamaktır. Aşağıdaki ayetler bu iki adımı, affetmenin hakkı bırakmak anlamına geldiğini ve karşılık verme hakkının saklı olduğunu gösterir.

Âl-i İmrân suresi 200 ayettir. 159. ayeti yumuşak davranmayı bir rahmet olarak anar; 134. ayeti öfkesini yutan ve affedenleri över.

Fâtiha suresi Kur'an'ın ilk suresidir, Mekke döneminde inmiştir ve 7 ayettir. Adı "açan, başlangıç" anlamına gelir. Namazın her rekâtında okunması sebebiyle Kur'an'ın en çok tekrarlanan suresidir.

Kasas suresi 88 ayettir ve adı "anlatılan haberler" anlamına gelir. Hz. Mûsâ'nın hayatını ayrıntılı anlatır ve Kārûn kıssasıyla servetin ölçü olmadığını gösterir.

A'lâ suresi 19 ayettir ve adı "en yüce" anlamına gelir. Bir tesbih emriyle başlar ve dört fiille yaratılışın düzenini sıralar: yarattı, düzenledi, ölçü koydu, yol gösterdi.

A'râf suresi 206 ayettir. 180. ayeti "En güzel isimler Allah'ındır; O'na onlarla dua edin" der; 55-56. ayetleri duanın nasıl edileceğini bildirir.

Bakara suresi 286 ayetle Kur'an'ın en uzun suresidir. 255. ayeti Âyetü'l-Kürsî, 186. ayeti "ben yakınım" ve 285-286. ayetleri surenin kapanış duasıdır.

El-Hâdî, "doğru yolu gösteren ve o yola ulaştıran" anlamına gelir. Kökte iki anlam vardır: yol göstermek ve yola ulaştırmak. Fâtiha'daki "bizi doğru yola ilet" duası bu isimle aynı köktendir.

El-Vehhâb, "karşılıksız ve sürekli bağışta bulunan" anlamına gelir. Kelime kökü hibe etmek, yani bir bedel beklemeden vermektir. Bu yönüyle rızık vermekten farklıdır: rızıkta bir sebep zinciri varken, hibede karşılık aranmaz.

En-Nûr, "aydınlatan ve varlığa görünürlük veren" anlamına gelir. Kur'an'da Nûr suresi 35. ayette geçer. Klasik tefsirlerde bu ayetin temsilî olduğu ve fiziksel ışık kastedilmediği belirtilir.

El-Afüvv, "günahı silen ve iz bırakmadan affeden" anlamına gelir. Mağfiretten farkı önemlidir: mağfiret günahı örter, af ise siler. Kadir Gecesi duasında geçen isim budur.

El-Alîm, "her şeyi bilen" anlamına gelir. Kur'an'da yüzden fazla yerde geçer ve vurgusu bilginin kapsamındadır: gizli ile açık, geçmiş ile gelecek arasında fark gözetmeyen bir bilgi.

El-Bâis, "ölüleri dirilten ve peygamber gönderen" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; kök fiil halinde defalarca bulunur ve isim buradan türetilmiştir.

İstiğfar, Allah'tan bağışlanma dilemektir. En kısa biçimi "estağfirullah" ifadesidir. Hadis kaynaklarında geçen en kapsamlı biçimi ise "seyyidü'l-istiğfar" adıyla bilinen duadır.

Akşam zikirleri, gün batımından sonra okunması kaynaklarda bildirilen metinlerdir. Sabah zikirleriyle büyük ölçüde aynıdır; farkı, iki ifadenin zaman kalıbının değişmesidir.

Âyetü'l-Kürsî, Bakara suresinin 255. ayetidir. Kur'an'da Allah'ın en kapsamlı nitelendiği ayettir ve Müslim'de yer alan sahih bir rivayette Kur'an'daki en büyük ayet olarak anılır. Ayette bir okuma sayısı ya da sonuç vaadi bulunmaz.

Besmele, "Bismillâhirrahmânirrahîm" cümlesidir. Kur'an'da 114 surenin 113'ünün başında yer alır; Tevbe suresinde bulunmaz. Ayrıca Neml suresi 30. ayette bir mektubun içinde geçer.

Eûzü, "Eûzü billâhi mine'ş-şeytâni'r-racîm" cümlesiyle Allah'a sığınmaktır. Nahl 98 bunu Kur'an okumadan önce emreder. Ayetin dikkat çeken yanı, sığınmayı okumanın ardına değil önüne koymasıdır.

"Hasbünallâhü ve ni'me'l-vekîl" — "Bize Allah yeter; O ne güzel vekildir" demektir. Âl-i İmrân 173'te bir korkutma karşısında verilen cevap olarak geçer. Ayetin dikkat çeken yanı, korkutmanın imanı azaltmak yerine artırdığını bildirmesidir.

Betûl, ب ت ل kökünden gelir ve "kendini yalnızca Allah'a veren, dünyadan ayrılan" anlamındadır. Kök Kur'an'da bir kez geçer: Müzzemmil 73:8'de "kendini bütünüyle O'na ver" emrinde. İsim, Hz. Meryem ve Hz. Fâtıma'nın lakabı olarak yerleşmiştir.

Duhâ, güneşin yükselmeye başladığı kuşluk vaktidir. Kur'an'ın 93. suresi bu adı taşır ve "Kuşluk vaktine yemin olsun" diye başlar. Kelime ayrıca A'râf 7:98 ve Tâhâ 20:59'da vakit bildirmek için kullanılır.

İbrâhîm, Kur'an'da altmış dokuz kez geçer ve Hz. Mûsâ'dan sonra en çok anılan isimdir. 14. sure onun adını taşır. İsim İbranice kökenlidir; klasik kaynaklarda "çokluğun babası" anlamıyla açıklanır.

Râbia, Arapçada "dördüncü" demektir; "erbaa" (dört) ile aynı köktendir. Kelime Kur'an'da iki ayette "dördüncüleri" biçiminde geçer: Kehf 18:22 ve Mücâdele 58:7.

Ravza, Arapçada "yeşil ve sulak bahçe" demektir. Kur'an'da iki ayette geçer: Rûm 30:15'te tekil, Şûrâ 42:22'de çoğul biçimiyle ve her ikisinde de iman edenlere vaat edilen yeri anlatır.

Selîm, س ل م kökünden gelir ve "sağlam, kusursuz, esenlikte olan" anlamındadır. Kur'an'da iki ayette "kalb-i selîm" (sağlam kalp) terkibinde geçer: Şuarâ 26:89 ve Sâffât 37:84.

İhlâs, "bir şeyi katkısız hâle getirmek" anlamındaki h-l-s kökünden gelir. Bir amelin yalnızca Allah için yapılmasını ifade eder. Karşıtı riyâdır: ameli başkasına göstermek.

Takvâ, "korunmak, sakınmak" anlamındaki v-k-y kökünden gelir. Türkçede çoğu zaman "Allah korkusu" diye karşılanır; ancak kökün anlamı korkmak değil, korunmaktır. İkisi aynı şey değildir.

İstikamet, doğru yön üzerinde durmak ve orada kalmaktır. Kur'an bunu "emrolunduğun gibi dosdoğru ol" emriyle bildirir ve hemen ardından taşkınlığı yasaklar. Kaynaklarda istikamet kusursuzluk değil, yönü koruma olarak tarif edilir.

Af, "silmek, izini gidermek" anlamındaki a-f-v kökünden gelir. Hak edilen karşılığı, hakkı olduğu hâlde istememektir. Kur'an affı hakkın yokluğu olarak değil, hak sahibinin onu kullanmaması olarak anar.

Dua, "çağırmak, seslenmek" anlamındaki d-a-v kökünden gelir. İslami literatürde kulun Allah'a yönelerek istemesini ifade eder. Kur'an'da duanın kendisi bir ibadet olarak nitelenir; kabul edilme şartı belirli bir metne, sayıya veya vakte bağlanmaz.

Hayâ, kişiyi çirkin olandan alıkoyan iç duyarlıktır. Sahih hadis kaynaklarında imanın bir şubesi olarak anılır. Türkçede çoğu zaman utangaçlıkla eşitlenir; oysa kaynaklarda hayâ, hayrı engelleyen bir çekingenlik değil, kötüden alıkoyan bir ölçü olarak tarif edilir.

Hadis kaynaklarında dua hem emredilen bir davranış hem de bir üsluptur: ne isteneceği kadar nasıl istendiği de anlatılır. Aşağıdaki hadisler Buhârî'nin Deavât (dualar) kitâbından seçilmiştir; her birinin Arapça metni, Türkçe anlamı ve kitâb-bâb atfı birlikte verilmiştir.

Buhârî'nin Sahîh'inde iman müstakil bir kitâb olarak işlenir. Bu sayfadaki hadisler o kitâbdan seçilmiştir ve imanı tek bir tanıma indirmez: kalpteki tasdik, dile ve ele yansıması, ibadetteki devamlılık ve niyet birlikte anlatılır.

Buhârî Sahîh'inin sondan ikinci kitâbını Kur'an'a ve Sünnet'e tutunma konusuna ayırır: Kitâbü'l-İ'tisâm bi'l-Kitâb ve's-Sünne. Aşağıdaki on beş hadis o bölümden seçildi ve dört şeyi konu ediyor: dinî bilginin nereden alındığı, bilmediğini söyleyebilmek, kendi görüşünü dinin yerine koymamak ve aşırılıktan uzak durmak. Sayfa hiçbir grubu, mezhebi ya da kişiyi konu etmez.

Buhârî Sahîh'inde evlilik ve aile hayatına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'n-Nikâh. Aşağıdaki yirmi yedi hadis o bölümden seçilmiştir — düğün ve davet âdâbı, eşler arasındaki güzel geçim, evin sorumluluğunun paylaşılması, aileye vakit ayırmak ve kıskançlığın dile getirilişi. Sayfa ne dendiğini kaynağıyla aktarır; hüküm vermez.

Buhârî Sahîh’inde âyetlerin açıklandığı ayrı bir bölüm vardır: Kitâbü’t-Tefsîr. Aşağıdaki kırk yedi rivayet o bölümden seçilmiştir ve her biri belirli bir âyete bağlanır — kimi âyetteki bir kelimenin anlamını açar, kimi âyetin hangi olay üzerine indiğini anlatır, kimi de âyetten çıkarılan yaygın bir yanlış anlamayı düzeltir. Hadisler Fâtiha’dan Nâs’a doğru, sure sırasına göre dizilmiştir.

Buhârî’nin ezan bölümü bir çağrıyla açılır: topluluk büyüyünce namaz vaktini duyuracak bir işaret arandı ve seçilen şey bir alet değil, insan sesi oldu. Aşağıdaki otuz bir rivayet o çağrının etrafında toplanan cemaati anlatır — mescide giden adımlar, beklemenin kendisi, öne geçen ve yerini devreden imam, bir de imamın arkasındakileri gözetmesi. Namazın kılınış biçimi, ezanın lafzı ve cemaatin hükmü gibi fıkhî sorular bu sayfanın konusu değildir.

Mevlid Kandili, Hz. Peygamber'in doğum yıl dönümü olarak Rebîülevvel ayının 12. gecesinde anılır. Doğumun kendisi tarihî bir olaydır; ancak günü konusunda klasik kaynaklarda görüş ayrılığı vardır. Doğumla bir ibadeti açıkça ilişkilendiren sahih rivayet, yıllık bir geceden değil, haftalık pazartesi orucundan söz eder.

Arefe günü, hac ayı Zilhicce'nin 9. günüdür; hacıların Arafat'ta vakfe yaptığı gündür. Hacda olmayanların bu gün oruç tutması Müslim'de sahih olarak nakledilir. Türkçede "arefe" her bayramın önceki gününü anlatacak şekilde genelleşmiştir; sahih rivayetteki oruç ise özellikle Zilhicce'nin 9. günüyle ilgilidir.

Aşure, Muharrem ayının 10. günüdür. Bu günle ilgili sahih kaynaklarda sabit olan tek şey oruçtur. Yaygın olarak anlatılan diğer içerikler farklı sağlamlıkta kaynaklara dayanır; bu sayfa hepsini ayırır.

Berat Kandili, Şâban ayının 15. gecesidir. Bu gece hakkındaki rivayetler hadis literatüründe tartışmalıdır; bu sayfa bu tartışmayı gizlemeden aktarır.

Cuma, Kur'an'da adıyla anılan tek gündür. Cuma suresi 9-10. ayetler bu günü düzenler ve dikkat çekici bir denge kurar: önce bırakmayı, hemen ardından dağılmayı emreder. Bu sayfa sahih rivayetlerle yaygın iddiaları ayırır.

Hicri yıl Muharrem ayının 1'inde başlar. Takvimin başlangıcı olarak Hz. Peygamber'in doğumu ya da vefatı değil hicret seçilmiştir; bu tercih Buhârî'de nakledilir ve takvim Hz. Ömer döneminde bu esasa göre düzenlenmiştir. Buna karşılık bu güne özel bir ibadet ya da "yılbaşı duası" Kur'an'da ve sahih hadis kaynaklarında bulunmaz.

Kaygı ve iç sıkıntısı, Kur'an ve hadislerde yok sayılan değil, doğrudan dua konusu yapılan bir durumdur. Bu konu altında sıkıntı, kaygı ve huzursuzluk anlarında okunan dualar ile ilgili ayetler ve Esmaül Hüsna isimleri yer alır.

Kur'an'da tövbe, kapanmış bir kapıya dönüş değil; her zaman açık tutulan bir kapı olarak anlatılır. Bu konu altında tövbe ve bağışlanma ile ilgili dualar, ayetler, Esmaül Hüsna isimleri ve zikirler bir arada yer alır.