Tövbe nasıl edilir, bağışlanma için ne okunur?

Abdestten sonra okunduğu sahih kaynaklarda bildirilen dua, kelime-i şehadet ve ardından gelen tövbe cümlesidir. Abdest sırasında her uzuv için ayrı okunan dualar ise sahih kaynaklara dayanmaz.

Cenaze namazında üçüncü tekbirden sonra vefat eden için dua edilir. Müslim'de nakledilen dua, ölüye yapılan duanın kapsamını gösterir: af, merhamet ve temizlenme istenir.

Gece namazına kalkınca okunduğu Buhârî'de bildirilen dua uzun bir metindir ve on bir kez "sen" diyerek başlar. İçinde tek bir talep vardır: bağışlanma.

Hidayet için okunan dua, Âl-i İmrân suresi 8. ayette geçer. Duanın dikkat çekici yanı, hidayete ulaşmayı değil, ulaşıldıktan sonra sapmamayı istemesidir.

Kabir ziyaretinde okunması kaynaklarda bildirilen metin bir selamla başlar. Müslim'de nakledilir ve ziyaret edenin kendisini de kapsayan bir ifade içerir.

Kadir Gecesi için kaynaklarda bildirilen dua, Hz. Âişe'nin sorusu üzerine öğretilen kısa duadır. Tirmizî'de nakledilir ve tek bir şey ister: af.

Kunut duaları, vitir namazının son rekâtında okunan iki duadır. Hanefî fıkhında bu iki metin yerleşmiştir; sahih hadis kaynaklarında ise vitirde kunut için farklı metinler de nakledilir.

Kur'an'da "Rabbenâ" (Rabbimiz) hitabıyla başlayan çok sayıda dua bulunur. Bunlar Kur'an'ın kendi dua diline ait örneklerdir ve namazlarda okunması yaygındır.

Tövbe için Kur'an'daki en bilinen dua, Hz. Âdem ve Havvâ'nın A'râf suresi 23. ayette geçen sözüdür. Duanın yapısı dikkat çekicidir: mazeret üretmez, doğrudan kusuru kabul eder.

Yağmur duası, kuraklık zamanında yağmur istemek için yapılan duadır. Kaynaklarda istiskâ adıyla geçer. Kur'an'da dikkat çekici olan, yağmurun istiğfarla birlikte anılmasıdır.

Yûnus duası, Hz. Yûnus'un balığın karnındayken yaptığı duadır. Enbiyâ suresi 87. ayette geçer ve Kur'an, hemen ardından bu duaya karşılık verildiğini bildirir.

Kur'an ölümü bir son olarak değil, bir dönüş olarak anlatır. Ayrıca ölüm de hayat gibi yaratılmış olarak anılır. Aşağıdaki ayetler bu iki vurgunun geçtiği yerlerdir.

Kur'an'da tövbe, kulun bir yöneliş olarak yaptığı ve Allah'a da nispet edilen çift yönlü bir fiildir. Aşağıdaki ayetler tövbenin Kur'an'daki temel bağlamlarını gösterir: ümitsizliğin yasaklanması, şart ve karşılık.

El-Afüvv, "günahı silen ve iz bırakmadan affeden" anlamına gelir. Mağfiretten farkı önemlidir: mağfiret günahı örter, af ise siler. Kadir Gecesi duasında geçen isim budur.

El-Bâis, "ölüleri dirilten ve peygamber gönderen" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; kök fiil halinde defalarca bulunur ve isim buradan türetilmiştir.

El-Bâkî, "varlığı sona ermeyen, kalıcı olan" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; Rahmân 27'de "yebkâ" (bâki kalır) fiili bulunur ve isim buradan türetilmiştir.

El-Bâri', "yoktan var eden, varlığı yokluktan ayırıp çıkaran" anlamına gelir. El-Hâlik takdir aşamasını, El-Bâri' ise takdir edilenin fiilen var edilmesini ifade eder.

El-Berr, "iyiliği bol olan ve kullarına iyilikle davranan" anlamına gelir. Kur'an'da Tûr suresi 28. ayette geçer. Aynı kökten gelen "birr" kelimesi Kur'an'da iyiliğin en kapsamlı adıdır.

El-Gaffâr, "günahları tekrar tekrar örten ve bağışlayan" anlamına gelir. Kelime kökü "örtmek" demektir; bağışlama, kusuru yok saymak değil onu görünmez kılmaktır.

El-Gafûr, "çok şeyi bağışlayan" anlamına gelir. El-Gaffâr ile aynı kökten gelir ama kalıbı farklıdır: Gafûr bağışlamanın kapsamını, Gaffâr ise tekrarını bildirir. Kur'an'da doksandan fazla yerde geçer.

El-Halîm, "acele etmeyen, öfkelenip hemen karşılık vermeyen" anlamına gelir. Kur'an'da on bir yerde geçer ve çoğunlukla El-Gafûr veya El-Alîm ile birlikte kullanılır.

El-Hasîb, "hesabı gören ve kuluna yeten" anlamına gelir. Kökte iki anlam birlikte bulunur: saymak ve yetmek. "Hasbünallâh" ifadesi de aynı köktendir.

El-Hayy, "diri olan, hayatı zatının gereği olan" anlamına gelir. Âyetü'l-Kürsî bu isimle başlar. Klasik kelamda bu hayat, yaratılmışların hayatı gibi bir başlangıcı ve sonu olan hayat değildir.

El-Kâdir, "gücü her şeye yeten" anlamına gelir. Kökte iki anlam birlikte bulunur: güç yetirmek ve ölçü belirlemek. Bu yüzden kudret ile kader aynı köktendir.

El-Kerîm, "cömert ve lütufkâr olan" anlamına gelir. Kökte yalnızca çok vermek değil, verirken karşılık beklememek ve vereni küçültmemek anlamı da vardır.

El-Mübdi', "i̇lk defa yaratan, başlatan" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; Rûm suresi 11 ve 27. ayetlerde fiil halinde bulunur ve isim buradan türetilmiştir. El-Muîd ile birlikte düşünülür.

El-Mucîb, "duaya karşılık veren" anlamına gelir. Kur'an'da bu kalıpta bir ayette geçer. Kökteki anlam kabul etmek değil, karşılık vermektir; bu ayrım duanın kabulü meselesinde belirleyicidir.

El-Muhyî, "can veren ve dirilten" anlamına gelir. Kur'an'da "muhyi'l-mevtâ" (ölüleri dirilten) biçiminde geçer. Diriliş konusu Kur'an'da sıklıkla ölü toprağın yağmurla canlanması üzerinden anlatılır.

El-Muîd, "yaratmayı tekrar eden, geri döndüren" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; Rûm suresi 11 ve 27. ayetlerde fiil halinde bulunur ve isim buradan türetilmiştir. El-Mübdi' ile birlikte düşünülür.

El-Mümît, "ölümü veren" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; kök fiil halinde defalarca bulunur. Daima El-Muhyî ile birlikte düşünülür.

El-Vehhâb, "karşılıksız ve sürekli bağışta bulunan" anlamına gelir. Kelime kökü hibe etmek, yani bir bedel beklemeden vermektir. Bu yönüyle rızık vermekten farklıdır: rızıkta bir sebep zinciri varken, hibede karşılık aranmaz.

Er-Rahîm, "rahmeti kesintisiz ve sürekli olan" anlamına gelir. Er-Rahmân ile aynı kökten gelir ama kalıbı süreklilik bildirir; klasik kaynaklarda inananlara yönelik, ahirete de uzanan rahmeti ifade ettiği belirtilir.

Er-Rahmân, "rahmeti her şeyi kuşatan" anlamına gelir. Kur'an'da Allah'tan sonra en çok geçen isimdir ve klasik kaynaklarda ayırt edici özelliği şudur: bu rahmet inanan inanmayan ayrımı yapmadan bütün varlığı kapsar.

Et-Tevvâb, "tövbeleri çokça kabul eden" anlamına gelir. Kelimenin dikkat çekici yanı, aynı kökün hem kul hem Allah için kullanılmasıdır: kul döner, Allah da kuluna döner.

Dua, "çağırmak, seslenmek" anlamındaki d-a-v kökünden gelir. İslami literatürde kulun Allah'a yönelerek istemesini ifade eder. Kur'an'da duanın kendisi bir ibadet olarak nitelenir; kabul edilme şartı belirli bir metne, sayıya veya vakte bağlanmaz.

Takvâ, "korunmak, sakınmak" anlamındaki v-k-y kökünden gelir. Türkçede çoğu zaman "Allah korkusu" diye karşılanır; ancak kökün anlamı korkmak değil, korunmaktır. İkisi aynı şey değildir.

Tövbe, "dönmek" anlamındaki t-v-b kökünden gelir. Kur'an'da hem kul hem Allah için kullanılan az sayıdaki fiilden biridir: kul döner, Allah da ona döner.

Berat Kandili, Şâban ayının 15. gecesidir. Bu gece hakkındaki rivayetler hadis literatüründe tartışmalıdır; bu sayfa bu tartışmayı gizlemeden aktarır.