Yemek Duası

Bereket, kaynaklarda miktarın artması değil, az olanın yetmesi anlamında kullanılır. Bereket için okunan dualar arasında Buhârî'de nakledilen "Allâhümme bârik lenâ" kalıbı yer alır.

Eve girerken okunan dua, Ebû Dâvûd'da nakledilen "Bismillâhi velecnâ ve bismillâhi haracnâ ve alallâhi rabbinâ tevekkelnâ" ifadesidir. Girişi ve çıkışı aynı cümlede anar.

Orucu açarken okunan duaların en yaygını "Allâhümme leke sumtü" ile başlayan metindir. Ancak hadis kaynaklarında senedi daha güçlü olan başka bir dua vardır: "Zehebe'z-zameu."

Şükür için Kur'an'daki en dikkat çekici dua, Neml suresi 19. ayette Hz. Süleyman'ın duasıdır. Duada doğrudan nimet istenmez; şükredebilme kabiliyeti istenir.

Borç konusunda sahih kaynaklarda iki dua bulunur. Biri borçtan Allah'a sığınmayı, diğeri helal kazançla yetinip başkasına muhtaç olmamayı ister. İkincisi rivayette borcunu ödeyemeyen birine öğretilmiştir.

Yeni bir elbise giyerken okunduğu Ebû Dâvûd ve Tirmizî'de bildirilen dua, elbiseyi bir giydirme olarak anar ve kişinin kendi payını hesaba katmaz. Kalıbı, yemekten sonra okunan duayla neredeyse aynıdır.

Kur'an rızkı hem bir taahhüt hem de bir arayış konusu olarak anlatır. Aşağıdaki ayetler bu iki yönü birlikte gösterir: rızkın kaynağı, kapsamı, helalliği ve rızık ile çalışma arasındaki ilişki.

Kur'an'da şükür, nimetin karşılığında söylenen bir söz olarak değil, nimetin kime ait olduğunun bilinmesi olarak geçer. Aşağıdaki ayetler şükrün Kur'an'daki dört bağlamını gösterir: artış, kime fayda verdiği, imtihan olması ve azlığı.

Kur'an eşler arasındaki bağı tek kelimeyle özetlemez; Rûm 21'de üç ayrı şey sayar: huzur bulmak, sevgi (meveddet) ve merhamet. Nikâhı ise "sağlam bir söz" diye anar. Çocuklar hem süs hem imtihan olarak geçer. Aşağıdaki ayetler bu tariflerin geçtiği yerlerdir.

Kur'an'da akşam kelimesi yirmi iki ayette geçer ve bunların on beşinde aynı ayet içinde sabah da anılır. Akşam metinde tek başına duran bir vakit değil, günü kapatan ve sabahla birlikte çerçeve kuran bir uçtur.

Kur'an'ın en uzun ayeti Bakara 282'dir ve konusu borçtur: borcun yazılması, şahit tutulması ve kaydın nasıl yapılacağı. Hemen öncesindeki 280. ayet ise darda olana süre tanımayı, bağışlamayı ise daha hayırlı saymayı emreder.

Kur'an dünya ile ahireti karşı karşıya koyar ama dünyayı reddetmez. Hadîd 20 dünya hayatını beş aşamada sayar; Ankebût 64 ahireti "asıl hayat" diye adlandırır. Kasas 77 ise ikisi arasında ölçü verir.

Abese suresi 42 ayettir ve adı "yüzünü ekşitti" anlamına gelir. Kur'an'da bir davranışın doğrudan düzeltildiği en açık yerlerden biridir.

Mâide suresi 120 ayettir. 32. ayeti bir cana kıymayı bütün insanlığa kıymaya denk sayar; 8. ayeti kinin adaleti bozmasını yasaklar.

A'lâ suresi 19 ayettir ve adı "en yüce" anlamına gelir. Bir tesbih emriyle başlar ve dört fiille yaratılışın düzenini sıralar: yarattı, düzenledi, ölçü koydu, yol gösterdi.

Âdiyât suresi 11 ayettir ve adı "koşanlar" anlamına gelir. Beş ayetlik bir yeminle açılır, ardından tek bir hüküm gelir: insan Rabbine karşı çok nankördür.

Ahkâf suresi 35 ayettir ve adı Âd kavminin yaşadığı kum tepelerinden gelir. On beşinci ayeti, anne baba ve kendi çocuğu için yapılan üç kuşaklık bir duayı taşır.

Ankebût suresi 69 ayettir ve adı "örümcek" anlamına gelir. İkinci ayeti imtihanın kaçınılmazlığını bildirir; 41. ayeti ise örümcek ağı benzetmesini taşır.

El-Hamîd, "her durumda övgüye layık olan" anlamına gelir. Hamd ile şükür arasındaki fark burada belirleyicidir: şükür alınan bir nimete karşılıktır, hamd ise bir karşılığa bağlı değildir.

El-Mukît, "gıda veren ve her şeyi gözetip koruyan" anlamına gelir. Kur'an'da yalnızca bir ayette, Nisâ suresi 85. ayette geçer. Kelime kökü hem beslenme hem de koruyup gözetme anlamı taşır.

Er-Rezzâk, "bütün canlıların rızkını yaratan ve kesintisiz veren" anlamına gelir. Kur'an'da bu kalıpta bir kez, Zâriyât suresi 58. ayette geçer ve rızkın yalnızca Allah'a ait olduğunu vurgular.

El-Bâsit, "genişleten, açan, yayan" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; Bakara suresi 245. ayette fiil halinde bulunur ve isim bu fiilden türetilmiştir. Daima El-Kâbıd ile birlikte düşünülür.

El-Berr, "iyiliği bol olan ve kullarına iyilikle davranan" anlamına gelir. Kur'an'da Tûr suresi 28. ayette geçer. Aynı kökten gelen "birr" kelimesi Kur'an'da iyiliğin en kapsamlı adıdır.

El-Fettâh, "kapalı olanı açan ve hükmüyle ayıran" anlamına gelir. Kelime kökü hem bir kapının açılmasını hem de bir davanın karara bağlanmasını ifade eder. Kur'an'da bu kalıpta Sebe suresi 26. ayette geçer.

Besmele, "Bismillâhirrahmânirrahîm" cümlesidir. Kur'an'da 114 surenin 113'ünün başında yer alır; Tevbe suresinde bulunmaz. Ayrıca Neml suresi 30. ayette bir mektubun içinde geçer.

İstiğfar, Allah'tan bağışlanma dilemektir. En kısa biçimi "estağfirullah" ifadesidir. Hadis kaynaklarında geçen en kapsamlı biçimi ise "seyyidü'l-istiğfar" adıyla bilinen duadır.

"Sübhânallâhi ve bihamdihî" cümlesi, Allah'ı eksiklikten uzak tutmakla O'na övgüyü tek nefeste birleştirir: "Allah'ı hamd ile tesbih ederim." Buhârî ve Müslim'de iki ayrı rivayetle nakledilir; sayısı kaynakta bildirilen az sayıdaki zikirdendir.

Tesbihat, sübhânallâh, elhamdülillâh ve Allâhü ekber cümlelerinin tekrarlanmasıdır. Namaz sonrası okunması ve sayısı sahih kaynaklarda bildirilen az sayıdaki zikirdendir.

Ahmed, ح م د kökünden gelir ve üstünlük kalıbındadır: "en çok öven" ya da "en çok övülen". Kur'an'da tam olarak bir kez geçer — Saff 61:6'da Hz. Îsâ'nın kendisinden sonra gelecek elçiyi müjdelediği ayette.

Asel, Arapça "bal" demektir. Kur'an'da tam olarak bir kez geçer: Muhammed 47:15'te cennet tasvirinde "süzülmüş baldan ırmaklar" ifadesinde. Nahl suresindeki bal ayeti ise bu kelimeyi kullanmaz, arıyı ve içeceğini anlatır.

Ecrin, Arapça "ecr" kelimesinin çekimli bir biçimidir ve "karşılık, ödül, emeğin bedeli" anlamına gelir. Kur'an'da bu kök yüz otuz yerde geçer. Yaygın olarak verilen "Allah'ın hediyesi" karşılığı ise kelimenin anlamıyla tam örtüşmez.

Eymen, ي م ن kökünden gelir ve "sağ taraf" demektir; aynı kök bereket ve uğur anlamı da taşır. Kelime Kur'an'da üç ayette "sağ yan" anlamında geçer: Meryem 52, Tâhâ 80 ve Kasas 30.

Hasan, ح س ن kökünden gelir ve "güzel, iyi" anlamındadır. Bu kök Kur'an'da yüz seksenden fazla yerde geçer — ihsan, hüsn, hasene ve ahsen kelimeleri hep buradandır. Bir kişi adı olarak ise geçmez.

Kerem, ك ر م kökünden gelir; "cömertlik, soyluluk, değerlilik" anlamlarını taşır. Aynı kökten gelen "kerîm" Kur'an'da yirmi üç yerde geçer ve El-Kerîm, Allah'ın isimlerindendir.

Rızık, bir canlının yararlandığı ve kendisiyle beslendiği her şeyi ifade eder. Kur'an'daki kapsamı yiyecek ve parayla sınırlı değildir; sağlık, ilim, evlat ve huzur da rızık kapsamındadır.

Şükür, bir nimeti fark edip onu vereni tanımak ve o nimeti yerinde kullanmaktır. Klasik kaynaklarda kalp, dil ve davranış olmak üzere üç katmanda ele alınır.

İhsan, "güzel yapmak" anlamındaki h-s-n kökünden gelir. Hak edilenin ötesine geçmek ve bir işi en güzel biçimde yapmaktır. Kur'an'da adaletle birlikte emredilir; ancak ondan ayrı bir basamak olarak anılır.

Tevekkül, "bir işi güvenilir birine havale etmek" anlamındaki v-k-l kökünden gelir. İslami literatürde, gereken tedbiri aldıktan sonra sonucu Allah'a bırakmayı ifade eder. Tedbiri terk etmek anlamına gelmez.

Buhârî Sahîh'inde evlilik ve aile hayatına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'n-Nikâh. Aşağıdaki yirmi yedi hadis o bölümden seçilmiştir — düğün ve davet âdâbı, eşler arasındaki güzel geçim, evin sorumluluğunun paylaşılması, aileye vakit ayırmak ve kıskançlığın dile getirilişi. Sayfa ne dendiğini kaynağıyla aktarır; hüküm vermez.

Buhârî Sahîh'inde yemeğe ayrı bir kitâb ayırır. Aşağıdaki yirmi üç hadis o bölümden seçilmiştir: yemeğe Allah'ın adıyla başlamak, sağ elle ve kendi önünden yemek, sofrayı paylaşmak, yemekten sonra hamd etmek ve azla yetinmek. Sayfa helâl–haram hükmü vermez ve tıbbi tavsiyede bulunmaz.

Buhârî Sahîh'inde giyime ve süslenmeye ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'l-Libâs. Aşağıdaki on üç hadis o bölümden seçilmiştir — elbisesini kibirle sürüyene gelen uyarı ve Ebû Bekir'e verilen cevapla çizilen sınır, Peygamber'in sevdiği kumaş, geride bıraktığı sade giysiler, mühür olarak kullandığı gümüş yüzük, temizlik ve güzel koku. Sayfa neyin giyilip giyilemeyeceğine dair hüküm vermez; rivayetlerin ne söylediğini aktarır.

Buhârî Sahîh’inde hediyeye ve bağışa ayrı bir kitâb ayırır: Kitâbü’l-Hibe. Aşağıdaki on beş hadis o bölümden seçilmiştir — azı küçümsememek, çağrıya gitmek, hediyeyi kabul edip karşılığını vermek, komşuya öncelik ve geri çevirmek gerektiğinde sebebini söylemek. Hibenin hükmüne dair meseleler fıkhın alanıdır; bu sayfa onları karara bağlamaz.

Buhârî Sahîh'inde alışverişe ayrı bir kitap ayırır. Aşağıdaki yirmi üç hadis o bölümden seçilmiştir: kazanç arayışının meşruluğu, helâl ile haram arasındaki şüpheli alan, alışverişte doğru söylemenin bereketle ve yalanın bereketsizlikle anılması, borçluya mühlet, işçinin ücreti ve kendi eliyle çalışmak. Sayfa alışverişin fıkhî hükümlerini konu etmez; rivayetlerin ne söylediğini kaynağıyla aktarır.

Takvâ, Allah’ın koyduğu sınırları gözeterek kendini sakınmaktır; kelime korkmayı değil korunmayı anlatır. Aşağıdaki elli iki hadis Buhârî’nin Rikāk bölümünden seçilmiştir ve takvânın günlük karşılığını altı yerde gösterir: ömre bakış, mala bakış, dile hâkimiyet, amelde süreklilik, niyetin ağırlığı ve gösterişten uzak durmak.

Kadir Gecesi, Kur'an'ın indirilmeye başlandığı gecedir ve Kadr suresinde "bin aydan hayırlı" olarak nitelenir. Hadis kaynaklarında Ramazan'ın son on gecesinin tek gecelerinde aranması tavsiye edilir.

Kurban Bayramı, Zilhicce ayının 10. gününde başlar ve dört gün sürer. Kur'an kurban hakkında açık bir ölçü koyar: etler ve kanlar değil, takvâ ulaşır.

Mevlid Kandili, Hz. Peygamber'in doğum yıl dönümü olarak Rebîülevvel ayının 12. gecesinde anılır. Doğumun kendisi tarihî bir olaydır; ancak günü konusunda klasik kaynaklarda görüş ayrılığı vardır. Doğumla bir ibadeti açıkça ilişkilendiren sahih rivayet, yıllık bir geceden değil, haftalık pazartesi orucundan söz eder.

Ramazan Bayramı, Ramazan ayının bitişini izleyen Şevval ayının ilk üç günüdür. Kaynaklarda bayram namazı, fitre ve tekbir bu güne ait uygulamalar olarak bildirilir.

Rızık, Kur'an'da yalnızca para ve yiyecek değil; sağlık, ilim, huzur ve helal kazanç dahil olmak üzere insana verilen her nimeti kapsayan geniş bir kavramdır. Bu konu altında rızıkla ilgili dualar, ayetler, Esmaül Hüsna isimleri ve kavramları bir arada bulabilirsiniz.

Şükür, Kur'an'da nimeti fark etmek, dille ifade etmek ve o nimeti yerinde kullanmak anlamına gelen üç katmanlı bir kavramdır. Bu konu altında şükürle ilgili ayetler, dualar ve kavramlar bir arada bulunur.