Miraç İsminin Anlamı

Abdestten sonra okunduğu sahih kaynaklarda bildirilen dua, kelime-i şehadet ve ardından gelen tövbe cümlesidir. Abdest sırasında her uzuv için ayrı okunan dualar ise sahih kaynaklara dayanmaz.

Mescide girerken okunduğu Müslim'de bildirilen dua "Allâhümme'ftah lî ebvâbe rahmetik" ifadesidir. Çıkarken ise "Allâhümme innî es'elüke min fadlik" denir. İki dua arasındaki tek fark istenen şeydir: içeride rahmet, dışarıda lütuf.

Ettehiyyâtü, namazın oturuşlarında okunan duadır. Buhârî ve Müslim'de İbn Mes'ûd'dan nakledilir ve kelime-i şehadetle sona ermesi bakımından namazın merkezindeki metinlerden biridir.

Ezandan sonra okunan dua Buhârî'de nakledilir. Ezan bittikten sonra söylenir ve içinde Hz. Peygamber için makam talebi bulunur.

Kunut duaları, vitir namazının son rekâtında okunan iki duadır. Hanefî fıkhında bu iki metin yerleşmiştir; sahih hadis kaynaklarında ise vitirde kunut için farklı metinler de nakledilir.

Namazdan sonra okunduğu sahih kaynaklarda bildirilen birkaç metin vardır. En bilineni "Allâhümme ente's-selâm ve minke's-selâm" duasıdır; ayrıca istiğfar, tesbihat ve Âyetü'l-Kürsî de bu kapsamda nakledilir.

Kur'an'da akşam kelimesi yirmi iki ayette geçer ve bunların on beşinde aynı ayet içinde sabah da anılır. Akşam metinde tek başına duran bir vakit değil, günü kapatan ve sabahla birlikte çerçeve kuran bir uçtur.

Kur'an geceyi iki ayrı yüzüyle anar ve ikisini de olumlar: gece bir örtü ve dinlenmedir, aynı zamanda ayakta durulan bir vakittir. Aynı metinde uykunun nimet, gece kıyamının da üstünlük sayılması bu ikiliğin kendisidir.

İhlâs خ ل ص kökündendir; kökün anlamı bir şeyi katışıktan arındırmaktır. Beyyine 5 emri tek cümlede verir: dini yalnız O'na has kılarak kulluk etmek. Karşıtı ise Mâûn suresinde gösteriş olarak resmedilir.

Kur'an istikameti iki ayette neredeyse aynı cümleyle anar: "Rabbimiz Allah'tır" deyip SONRA dosdoğru olanlar. Aradaki "sonra" belirleyicidir — söylemek başlangıç, üzerinde durmak asıl şarttır.

Kur'an namazı bir dayanak olarak anar ve zorluğunu da açıkça kabul eder. Aşağıdaki ayetler namazın neyle birlikte istendiğini, neyi engellediğini ve asıl uyarının kime yapıldığını gösterir. Vakitleri anlatan ayetler ayrı bir sayfada toplanmıştır.

Kur'an namazın "vakitleri belirlenmiş bir farz" olduğunu bildirir (Nisâ 4:103) ve vakitleri adıyla anar: fecr, gündüzün iki ucu, öğle, gündüzün sonu, akşam ve gecenin bir kısmı. Vakitlerin sayısı ve sınırları ise bir çizelge hâlinde verilmez.

İsrâ suresi 111 ayettir ve Benî İsrâîl adıyla da anılır. 23-39. ayetleri, Kur'an'daki en yoğun ahlak listelerinden birini taşır.

Meâric suresi 44 ayettir ve adı "yükselme dereceleri" anlamına gelir. On dokuzuncu ayeti insanı hırslı olarak tarif eder, ardından bu tarife dokuz maddelik bir istisna getirir.

Zuhruf suresi 89 ayettir ve adı "altın süs" anlamına gelir. 22-23. ayetleri "atalarımızı böyle bulduk" savunmasını, 32. ayeti ise rızkın paylaşımını ele alır.

Eymen, ي م ن kökünden gelir ve "sağ taraf" demektir; aynı kök bereket ve uğur anlamı da taşır. Kelime Kur'an'da üç ayette "sağ yan" anlamında geçer: Meryem 52, Tâhâ 80 ve Kasas 30.

Muhammed, "çokça ve tekrar tekrar övülen" anlamına gelir; ح م د (hamd) kökünden gelir. Kur'an'da tam olarak dört ayette geçer: Âl-i İmrân 144, Ahzâb 40, Muhammed 2 ve Fetih 29. 47. sure de bu adı taşır.

Betûl, ب ت ل kökünden gelir ve "kendini yalnızca Allah'a veren, dünyadan ayrılan" anlamındadır. Kök Kur'an'da bir kez geçer: Müzzemmil 73:8'de "kendini bütünüyle O'na ver" emrinde. İsim, Hz. Meryem ve Hz. Fâtıma'nın lakabı olarak yerleşmiştir.

Duhâ, güneşin yükselmeye başladığı kuşluk vaktidir. Kur'an'ın 93. suresi bu adı taşır ve "Kuşluk vaktine yemin olsun" diye başlar. Kelime ayrıca A'râf 7:98 ve Tâhâ 20:59'da vakit bildirmek için kullanılır.

İhlâs, "bir şeyi katkısız hâle getirmek" anlamındaki h-l-s kökünden gelir. Bir amelin yalnızca Allah için yapılmasını ifade eder. Karşıtı riyâdır: ameli başkasına göstermek.

İstikamet, doğru yön üzerinde durmak ve orada kalmaktır. Kur'an bunu "emrolunduğun gibi dosdoğru ol" emriyle bildirir ve hemen ardından taşkınlığı yasaklar. Kaynaklarda istikamet kusursuzluk değil, yönü koruma olarak tarif edilir.

Niyet, bir işi hangi maksatla yaptığına dair kalpteki yönelmedir. "Ameller niyetlere göredir" rivayeti bu kavramın ana dayanağıdır. Türkçede çoğu zaman ibadetten önce söylenen kalıp cümleyle özdeşleştirilir; kaynaklarda ise niyetin yeri kalp olarak gösterilir.

Buhârî’nin ezan bölümü bir çağrıyla açılır: topluluk büyüyünce namaz vaktini duyuracak bir işaret arandı ve seçilen şey bir alet değil, insan sesi oldu. Aşağıdaki otuz bir rivayet o çağrının etrafında toplanan cemaati anlatır — mescide giden adımlar, beklemenin kendisi, öne geçen ve yerini devreden imam, bir de imamın arkasındakileri gözetmesi. Namazın kılınış biçimi, ezanın lafzı ve cemaatin hükmü gibi fıkhî sorular bu sayfanın konusu değildir.

Buhârî Sahîh'inde cumaya ayrı bir kitâb ayırır ve kırk bir bâb boyunca bu günün rivayetlerini toplar. Aşağıdaki yirmi bir hadis o bölümden seçilmiştir: cuma gününün ayrı bir gün olarak anılması, hazırlık ve temizlik, erken gitmek, hutbe sırasında susmak ve içinde duanın karşılık bulduğu bildirilen saat. Sayfa cumanın fıkhî hükümlerini anlatmaz.

Hadis kaynaklarında dua hem emredilen bir davranış hem de bir üsluptur: ne isteneceği kadar nasıl istendiği de anlatılır. Aşağıdaki hadisler Buhârî'nin Deavât (dualar) kitâbından seçilmiştir; her birinin Arapça metni, Türkçe anlamı ve kitâb-bâb atfı birlikte verilmiştir.

Buhârî Sahîh’inde gece namazına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü’t-Teheccüd. Aşağıdaki yirmi iki hadis bu bölümden seçilmiştir — gece kalkmanın değeri, kalkma vakti ve seher, gücün yettiği kadarıyla çizilen ölçü, bırakmamanın azlıktan üstün tutulması ve vitrin gecenin kapanışındaki yeri. Sayfa rekât sayısı, vitrin hükmü ya da kaza usulü gibi fıkhî soruları konuşmaz.

Sahîh-i Buhârî'nin Kitâbü'l-Hac ve Kitâbü'l-Umre bölümlerinden seçilmiş kırk hadis: telbiyenin lafzı, niyet, Kâbe ile Harem'in dokunulmazlığı, Hacerülesved'in öpülmesi, kalabalıkta sükûnet ve esirgeme, umrenin değeri ve yolculuk ile eve dönüş ahlâkı. Bu sayfa haccın nasıl yapılacağını anlatan bir rehber değildir; menâsik için Diyanet'in hac rehberleri ile fıkıh kaynakları esastır.

Buhârî'nin Sahîh'inde iman müstakil bir kitâb olarak işlenir. Bu sayfadaki hadisler o kitâbdan seçilmiştir ve imanı tek bir tanıma indirmez: kalpteki tasdik, dile ve ele yansıması, ibadetteki devamlılık ve niyet birlikte anlatılır.

Miraç Kandili, Recep ayının 27. gecesi olarak anılır. Burada iki ayrı şey vardır ve karıştırılmamalıdır: İsrâ ve Miraç olayının kendisi Kur'an'da ve sahih hadis kaynaklarında bildirilir; olayın hangi gece gerçekleştiği ise sahih kaynaklarda yazmaz. 27 Recep tarihi sonradan yerleşmiş bir kabuldür.

Arefe günü, hac ayı Zilhicce'nin 9. günüdür; hacıların Arafat'ta vakfe yaptığı gündür. Hacda olmayanların bu gün oruç tutması Müslim'de sahih olarak nakledilir. Türkçede "arefe" her bayramın önceki gününü anlatacak şekilde genelleşmiştir; sahih rivayetteki oruç ise özellikle Zilhicce'nin 9. günüyle ilgilidir.

Cuma, Kur'an'da adıyla anılan tek gündür. Cuma suresi 9-10. ayetler bu günü düzenler ve dikkat çekici bir denge kurar: önce bırakmayı, hemen ardından dağılmayı emreder. Bu sayfa sahih rivayetlerle yaygın iddiaları ayırır.

Mevlid Kandili, Hz. Peygamber'in doğum yıl dönümü olarak Rebîülevvel ayının 12. gecesinde anılır. Doğumun kendisi tarihî bir olaydır; ancak günü konusunda klasik kaynaklarda görüş ayrılığı vardır. Doğumla bir ibadeti açıkça ilişkilendiren sahih rivayet, yıllık bir geceden değil, haftalık pazartesi orucundan söz eder.

Ramazan, Kur'an'ın indirilmeye başlandığı ve orucun farz kılındığı aydır. Bakara 183-187 bu ayı düzenler. Ayetlerin dikkat çeken yanı, orucu bir yük olarak değil bir kolaylık çerçevesinde anlatması ve tam ortasına duayla ilgili en doğrudan ayeti yerleştirmesidir.

Regaib Kandili, Recep ayının ilk cuma gecesi olarak anılır. Bu geceye özel olduğu söylenen "Regaib namazı"nın dayandığı rivayet, İbnü'l-Cevzî, Nevevî ve İzz b. Abdüsselâm gibi klasik dönem âlimlerince uydurma sayılmış ve uygulama reddedilmiştir. İtiraz sonradan değil, klasik kaynakların kendi içinden gelmektedir.

Kur'an namazı bir yük olarak değil, bir dayanak olarak anar ve zorluğunu da kabul eder. Bu konu altında namazla ilgili ayetler, namazda okunan dualar ve ilgili kavramlar bir arada bulunur.