Namaz Sonrası Okunacak Dua ve Zikirler

Abdestten sonra okunduğu sahih kaynaklarda bildirilen dua, kelime-i şehadet ve ardından gelen tövbe cümlesidir. Abdest sırasında her uzuv için ayrı okunan dualar ise sahih kaynaklara dayanmaz.

Ettehiyyâtü, namazın oturuşlarında okunan duadır. Buhârî ve Müslim'de İbn Mes'ûd'dan nakledilir ve kelime-i şehadetle sona ermesi bakımından namazın merkezindeki metinlerden biridir.

Ezandan sonra okunan dua Buhârî'de nakledilir. Ezan bittikten sonra söylenir ve içinde Hz. Peygamber için makam talebi bulunur.

Şükür için Kur'an'daki en dikkat çekici dua, Neml suresi 19. ayette Hz. Süleyman'ın duasıdır. Duada doğrudan nimet istenmez; şükredebilme kabiliyeti istenir.

Mescide girerken okunduğu Müslim'de bildirilen dua "Allâhümme'ftah lî ebvâbe rahmetik" ifadesidir. Çıkarken ise "Allâhümme innî es'elüke min fadlik" denir. İki dua arasındaki tek fark istenen şeydir: içeride rahmet, dışarıda lütuf.

Gece namazına kalkınca okunduğu Buhârî'de bildirilen dua uzun bir metindir ve on bir kez "sen" diyerek başlar. İçinde tek bir talep vardır: bağışlanma.

Kur'an namazı bir dayanak olarak anar ve zorluğunu da açıkça kabul eder. Aşağıdaki ayetler namazın neyle birlikte istendiğini, neyi engellediğini ve asıl uyarının kime yapıldığını gösterir. Vakitleri anlatan ayetler ayrı bir sayfada toplanmıştır.

Kur'an namazın "vakitleri belirlenmiş bir farz" olduğunu bildirir (Nisâ 4:103) ve vakitleri adıyla anar: fecr, gündüzün iki ucu, öğle, gündüzün sonu, akşam ve gecenin bir kısmı. Vakitlerin sayısı ve sınırları ise bir çizelge hâlinde verilmez.

Kur'an eşler arasındaki bağı tek kelimeyle özetlemez; Rûm 21'de üç ayrı şey sayar: huzur bulmak, sevgi (meveddet) ve merhamet. Nikâhı ise "sağlam bir söz" diye anar. Çocuklar hem süs hem imtihan olarak geçer. Aşağıdaki ayetler bu tariflerin geçtiği yerlerdir.

Kur'an'da akşam kelimesi yirmi iki ayette geçer ve bunların on beşinde aynı ayet içinde sabah da anılır. Akşam metinde tek başına duran bir vakit değil, günü kapatan ve sabahla birlikte çerçeve kuran bir uçtur.

Kur'an duayı hem emreder hem de nasıl yapılacağını tarif eder. Aşağıdaki ayetler dua hakkında konuşan ayetlerdir; dua metinleri değil.

Kur'an dünya ile ahireti karşı karşıya koyar ama dünyayı reddetmez. Hadîd 20 dünya hayatını beş aşamada sayar; Ankebût 64 ahireti "asıl hayat" diye adlandırır. Kasas 77 ise ikisi arasında ölçü verir.

Felak suresi Kur'an'ın 113. suresidir ve 5 ayettir. Adı "yarılıp çıkan" anlamına gelir. Nâs suresiyle birlikte "muavvizeteyn" (iki sığınma suresi) adıyla anılır.

İhlâs suresi Kur'an'ın 112. suresidir, Mekke döneminde inmiştir ve 4 ayettir. Adı "saflaştırma, arındırma" anlamına gelir. Tevhid inancını en kısa biçimde ifade eden suredir.

Nâs suresi Kur'an'ın son suresidir ve 6 ayettir. Adı "insanlar" anlamına gelir. Felak suresiyle birlikte "muavvizeteyn" adıyla anılır ve tek bir şeyden sığınır: vesvese.

Kāf suresi 45 ayettir. On altıncı ayeti Kur'an'da yakınlığı bildiren en bilinen ifadelerden biridir ve bağlamı, nefsin fısıltısının bilinmesidir.

Mü'minûn suresi 118 ayettir. İlk on bir ayeti kurtuluşa erenlerin niteliklerini sayar; 12-14. ayetleri ise yaratılışın aşamalarını anlatır.

Rahmân suresi 78 ayettir. Kur'an'da tek bir cümlenin en çok tekrarlandığı suredir: "Öyleyse Rabbinizin nimetlerinden hangisini yalanlıyorsunuz?" otuz bir kez geçer.

El-Hayy, "diri olan, hayatı zatının gereği olan" anlamına gelir. Âyetü'l-Kürsî bu isimle başlar. Klasik kelamda bu hayat, yaratılmışların hayatı gibi bir başlangıcı ve sonu olan hayat değildir.

El-Kayyûm, "kendi kendine var olan ve her şeyi ayakta tutan" anlamına gelir. Kur'an'da üç ayette geçer ve üçünde de El-Hayy ile birliktedir. Kelime iki anlamı birden taşır: kendi varlığı başkasına bağlı olmamak ve başkalarının varlığını sürdürmek.

Es-Selâm, "esenlik veren ve her türlü eksiklikten salim olan" anlamına gelir. Günlük hayatta kullanılan selam, cennetin adı olan darüsselam ve İslam kelimesi aynı kökten gelir.

Zü'l-Celâli ve'l-İkrâm, "azamet ve ikram sahibi" anlamına gelir. Rahmân suresinde iki kez geçer ve namaz sonrası duasında da yer alır. İki niteliğin birlikte bulunması ismin anlamını belirler.

El-Alîm, "her şeyi bilen" anlamına gelir. Kur'an'da yüzden fazla yerde geçer ve vurgusu bilginin kapsamındadır: gizli ile açık, geçmiş ile gelecek arasında fark gözetmeyen bir bilgi.

El-Bedî', "örneği olmadan yaratan" anlamına gelir. Kur'an'da iki ayette "bedîu's-semâvâti ve'l-arz" (göklerin ve yerin örneksiz yaratıcısı) biçiminde geçer. Bidat kelimesi de aynı köktendir.

Âyetü'l-Kürsî, Bakara suresinin 255. ayetidir. Kur'an'da Allah'ın en kapsamlı nitelendiği ayettir ve Müslim'de yer alan sahih bir rivayette Kur'an'daki en büyük ayet olarak anılır. Ayette bir okuma sayısı ya da sonuç vaadi bulunmaz.

İstiğfar, Allah'tan bağışlanma dilemektir. En kısa biçimi "estağfirullah" ifadesidir. Hadis kaynaklarında geçen en kapsamlı biçimi ise "seyyidü'l-istiğfar" adıyla bilinen duadır.

Kelime-i tevhid, "Lâ ilâhe illallâh, Muhammedün rasûlullâh" cümlesidir. Kelime-i şehadetten farkı, şahitlik fiiliyle başlamamasıdır: biri bir tespit, diğeri bir beyandır.

Tesbihat, sübhânallâh, elhamdülillâh ve Allâhü ekber cümlelerinin tekrarlanmasıdır. Namaz sonrası okunması ve sayısı sahih kaynaklarda bildirilen az sayıdaki zikirdendir.

"Sübhânallâhi ve bihamdihî" cümlesi, Allah'ı eksiklikten uzak tutmakla O'na övgüyü tek nefeste birleştirir: "Allah'ı hamd ile tesbih ederim." Buhârî ve Müslim'de iki ayrı rivayetle nakledilir; sayısı kaynakta bildirilen az sayıdaki zikirdendir.

Akşam zikirleri, gün batımından sonra okunması kaynaklarda bildirilen metinlerdir. Sabah zikirleriyle büyük ölçüde aynıdır; farkı, iki ifadenin zaman kalıbının değişmesidir.

Ahmed, ح م د kökünden gelir ve üstünlük kalıbındadır: "en çok öven" ya da "en çok övülen". Kur'an'da tam olarak bir kez geçer — Saff 61:6'da Hz. Îsâ'nın kendisinden sonra gelecek elçiyi müjdelediği ayette.

Betûl, ب ت ل kökünden gelir ve "kendini yalnızca Allah'a veren, dünyadan ayrılan" anlamındadır. Kök Kur'an'da bir kez geçer: Müzzemmil 73:8'de "kendini bütünüyle O'na ver" emrinde. İsim, Hz. Meryem ve Hz. Fâtıma'nın lakabı olarak yerleşmiştir.

Duhâ, güneşin yükselmeye başladığı kuşluk vaktidir. Kur'an'ın 93. suresi bu adı taşır ve "Kuşluk vaktine yemin olsun" diye başlar. Kelime ayrıca A'râf 7:98 ve Tâhâ 20:59'da vakit bildirmek için kullanılır.

Ecrin, Arapça "ecr" kelimesinin çekimli bir biçimidir ve "karşılık, ödül, emeğin bedeli" anlamına gelir. Kur'an'da bu kök yüz otuz yerde geçer. Yaygın olarak verilen "Allah'ın hediyesi" karşılığı ise kelimenin anlamıyla tam örtüşmez.

Hasan, ح س ن kökünden gelir ve "güzel, iyi" anlamındadır. Bu kök Kur'an'da yüz seksenden fazla yerde geçer — ihsan, hüsn, hasene ve ahsen kelimeleri hep buradandır. Bir kişi adı olarak ise geçmez.

Kerem, ك ر م kökünden gelir; "cömertlik, soyluluk, değerlilik" anlamlarını taşır. Aynı kökten gelen "kerîm" Kur'an'da yirmi üç yerde geçer ve El-Kerîm, Allah'ın isimlerindendir.

Dua, "çağırmak, seslenmek" anlamındaki d-a-v kökünden gelir. İslami literatürde kulun Allah'a yönelerek istemesini ifade eder. Kur'an'da duanın kendisi bir ibadet olarak nitelenir; kabul edilme şartı belirli bir metne, sayıya veya vakte bağlanmaz.

İhlâs, "bir şeyi katkısız hâle getirmek" anlamındaki h-l-s kökünden gelir. Bir amelin yalnızca Allah için yapılmasını ifade eder. Karşıtı riyâdır: ameli başkasına göstermek.

İhsan, "güzel yapmak" anlamındaki h-s-n kökünden gelir. Hak edilenin ötesine geçmek ve bir işi en güzel biçimde yapmaktır. Kur'an'da adaletle birlikte emredilir; ancak ondan ayrı bir basamak olarak anılır.

İstikamet, doğru yön üzerinde durmak ve orada kalmaktır. Kur'an bunu "emrolunduğun gibi dosdoğru ol" emriyle bildirir ve hemen ardından taşkınlığı yasaklar. Kaynaklarda istikamet kusursuzluk değil, yönü koruma olarak tarif edilir.

Merhamet, bir başkasının hâline karşı duyulan ve onu koruyup gözetmeye yönelten acımadır. Rahmet, Rahmân ve Rahîm ile aynı kökten gelir. Kur'an rahmeti önce Allah'a nispet eder, sonra insandan birbirine merhameti tavsiyeleşmesini ister.

Niyet, bir işi hangi maksatla yaptığına dair kalpteki yönelmedir. "Ameller niyetlere göredir" rivayeti bu kavramın ana dayanağıdır. Türkçede çoğu zaman ibadetten önce söylenen kalıp cümleyle özdeşleştirilir; kaynaklarda ise niyetin yeri kalp olarak gösterilir.

Buhârî’nin ezan bölümü bir çağrıyla açılır: topluluk büyüyünce namaz vaktini duyuracak bir işaret arandı ve seçilen şey bir alet değil, insan sesi oldu. Aşağıdaki otuz bir rivayet o çağrının etrafında toplanan cemaati anlatır — mescide giden adımlar, beklemenin kendisi, öne geçen ve yerini devreden imam, bir de imamın arkasındakileri gözetmesi. Namazın kılınış biçimi, ezanın lafzı ve cemaatin hükmü gibi fıkhî sorular bu sayfanın konusu değildir.

Hadis kaynaklarında dua hem emredilen bir davranış hem de bir üsluptur: ne isteneceği kadar nasıl istendiği de anlatılır. Aşağıdaki hadisler Buhârî'nin Deavât (dualar) kitâbından seçilmiştir; her birinin Arapça metni, Türkçe anlamı ve kitâb-bâb atfı birlikte verilmiştir.

Buhârî'nin namaz kitabındaki rivayetler çoğu zaman bir kural değil bir sahne aktarır: tek elbiseyle kılınan namaz, dikkati dağıtan bir nakış, namazın ortasında değişen kıble, kerpiçten örülmüş bir mescid. Aşağıdaki 55 hadis o sahneleri Arapça metni ve bu sitenin kendi Türkçe anlamıyla verir. Namazın kılınış biçimine dair hüküm bu sayfanın konusu değildir.

Buhârî Sahîh'inde namaz vakitlerine ayrı bir kitâb ayırır ve kırk bir bâb boyunca vakitle ilgili rivayetleri toplar. Aşağıdaki yirmi hadis o bölümden seçilmiştir: namazı vaktinde kılmanın değeri, vaktin geçirilmesinin ağırlığı ve vaktin saatle değil gökyüzüyle okunuşu. Sayfa bir vakit çizelgesi vermez.

Buhârî Sahîh'inde evlilik ve aile hayatına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'n-Nikâh. Aşağıdaki yirmi yedi hadis o bölümden seçilmiştir — düğün ve davet âdâbı, eşler arasındaki güzel geçim, evin sorumluluğunun paylaşılması, aileye vakit ayırmak ve kıskançlığın dile getirilişi. Sayfa ne dendiğini kaynağıyla aktarır; hüküm vermez.

Buhârî Sahîh'inde cumaya ayrı bir kitâb ayırır ve kırk bir bâb boyunca bu günün rivayetlerini toplar. Aşağıdaki yirmi bir hadis o bölümden seçilmiştir: cuma gününün ayrı bir gün olarak anılması, hazırlık ve temizlik, erken gitmek, hutbe sırasında susmak ve içinde duanın karşılık bulduğu bildirilen saat. Sayfa cumanın fıkhî hükümlerini anlatmaz.

Cuma, Kur'an'da adıyla anılan tek gündür. Cuma suresi 9-10. ayetler bu günü düzenler ve dikkat çekici bir denge kurar: önce bırakmayı, hemen ardından dağılmayı emreder. Bu sayfa sahih rivayetlerle yaygın iddiaları ayırır.

Miraç Kandili, Recep ayının 27. gecesi olarak anılır. Burada iki ayrı şey vardır ve karıştırılmamalıdır: İsrâ ve Miraç olayının kendisi Kur'an'da ve sahih hadis kaynaklarında bildirilir; olayın hangi gece gerçekleştiği ise sahih kaynaklarda yazmaz. 27 Recep tarihi sonradan yerleşmiş bir kabuldür.

Teravih, Ramazan gecelerinde kılınan nafile namazın adıdır. Buhârî ve Müslim'de Hz. Peygamber'in bu namazı mescitte kıldığı, cemaatin ona uyduğu, ancak farz kılınması endişesiyle bunu sürdürmediği nakledilir. Rekât sayısı üzerindeki farklı görüşler farklı rivayetlere dayanır; bu sayfa hangi sayının nereden geldiğini gösterir, hüküm vermez.

Arefe günü, hac ayı Zilhicce'nin 9. günüdür; hacıların Arafat'ta vakfe yaptığı gündür. Hacda olmayanların bu gün oruç tutması Müslim'de sahih olarak nakledilir. Türkçede "arefe" her bayramın önceki gününü anlatacak şekilde genelleşmiştir; sahih rivayetteki oruç ise özellikle Zilhicce'nin 9. günüyle ilgilidir.

Kadir Gecesi, Kur'an'ın indirilmeye başlandığı gecedir ve Kadr suresinde "bin aydan hayırlı" olarak nitelenir. Hadis kaynaklarında Ramazan'ın son on gecesinin tek gecelerinde aranması tavsiye edilir.

Kurban Bayramı, Zilhicce ayının 10. gününde başlar ve dört gün sürer. Kur'an kurban hakkında açık bir ölçü koyar: etler ve kanlar değil, takvâ ulaşır.

Kaygı ve iç sıkıntısı, Kur'an ve hadislerde yok sayılan değil, doğrudan dua konusu yapılan bir durumdur. Bu konu altında sıkıntı, kaygı ve huzursuzluk anlarında okunan dualar ile ilgili ayetler ve Esmaül Hüsna isimleri yer alır.

Kur'an namazı bir yük olarak değil, bir dayanak olarak anar ve zorluğunu da kabul eder. Bu konu altında namazla ilgili ayetler, namazda okunan dualar ve ilgili kavramlar bir arada bulunur.

Şükür, Kur'an'da nimeti fark etmek, dille ifade etmek ve o nimeti yerinde kullanmak anlamına gelen üç katmanlı bir kavramdır. Bu konu altında şükürle ilgili ayetler, dualar ve kavramlar bir arada bulunur.