Hatice İsminin Anlamı

Hayırlı eş için okunan dua, Furkân suresi 74. ayette geçer. Duanın dikkat çekici yanı, yalnızca eş istememesi; eşler ve çocuklarla birlikte bir bütün talep etmesi ve bunu bir amaca bağlamasıdır.

Anne ve baba için okunan dua, İsrâ suresi 24. ayette geçer: "Rabbim! Küçükken beni yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et." Dua, merhamet talebini bir gerekçeye bağlaması bakımından dikkat çekicidir.

Kur'an'da çocuk talebiyle ilgili birden fazla dua bulunur. En bilinenleri Hz. Zekeriyyâ'nın (Âl-i İmrân 38) ve Hz. İbrâhîm'in (Sâffât 100) dualarıdır. İkisi de talebi bir niteliğe bağlar: temiz nesil ve salih evlat.

Eve girerken okunan dua, Ebû Dâvûd'da nakledilen "Bismillâhi velecnâ ve bismillâhi haracnâ ve alallâhi rabbinâ tevekkelnâ" ifadesidir. Girişi ve çıkışı aynı cümlede anar.

Evlenen kişiye yapılması kaynaklarda bildirilen dua kısadır ve içinde bir uyarı taşır: bereket iki tarafa da istenir, ardından "hayırda" kaydı gelir.

Şükür için Kur'an'daki en dikkat çekici dua, Neml suresi 19. ayette Hz. Süleyman'ın duasıdır. Duada doğrudan nimet istenmez; şükredebilme kabiliyeti istenir.

Kur'an eşler arasındaki bağı tek kelimeyle özetlemez; Rûm 21'de üç ayrı şey sayar: huzur bulmak, sevgi (meveddet) ve merhamet. Nikâhı ise "sağlam bir söz" diye anar. Çocuklar hem süs hem imtihan olarak geçer. Aşağıdaki ayetler bu tariflerin geçtiği yerlerdir.

Kur'an'da anne baba hakkı dört ayrı yerde doğrudan Allah'a kulluk emrinin hemen ardından gelir. Bu yerleşim, klasik tefsirlerde konunun ağırlığını gösteren bir işaret sayılır.

Kur'an emaneti iki ölçekte anar. Ahzâb 72'de emanet göklere, yere ve dağlara sunulur; onlar yüklenmekten kaçınır, insan yüklenir. Nisâ 58'de ise gündelik ve somuttur: emanetleri ehline verin.

Kur'an birkaç yerde yaşı ayrıca belirtir. Kehf 13'te Ashâb-ı Kehf "Rablerine iman etmiş gençler" diye anılır; Meryem 12'de Hz. Yahyâ'ya çocukken hüküm verildiği bildirilir. Yaş, anlatının dışında bırakılmaz.

İhsan ح س ن kökündendir ve "güzel olanı yapmak" demektir. Nahl 90'da adalet ve ihsan birlikte emredilir; klasik yorumda adalet hakkı vermek, ihsan ise hakkın üstüne çıkmaktır. Rahmân 60 karşılığı tek cümlede verir.

Kur'an kardeşliği bir temenni olarak değil, kurulmuş bir durum olarak anar; emri ise onun üzerine kurar: arayı düzeltmek. Aşağıdaki ayetler birliğin neye dayandığını, çekişmenin bedelini ve üstünlüğün ölçüsünü gösterir.

Ahkâf suresi 35 ayettir ve adı Âd kavminin yaşadığı kum tepelerinden gelir. On beşinci ayeti, anne baba ve kendi çocuğu için yapılan üç kuşaklık bir duayı taşır.

Ahzâb suresi 73 ayettir ve adı "gruplar" anlamına gelir. 21. ayeti "güzel örnek" ifadesini, 56. ayeti salavat emrini, 72. ayeti ise emanet meselesini taşır.

Enbiyâ suresi 112 ayettir ve adı "peygamberler" anlamına gelir. Bu sitedeki şifa, sıkıntı ve çocuk duası sayfalarının dayandığı üç dua bu surededir.

Furkân suresi 77 ayettir ve adı "ayırt eden" anlamına gelir. 63-77. ayetleri "Rahmân'ın kulları" başlığıyla bilinen nitelik listesini taşır.

Hucurât suresi 18 ayettir ve Kur'an'ın toplumsal ahlak konusundaki en yoğun suresidir. Haberin doğrulanması, alay, gıybet, zan ve üstünlük ölçüsü art arda ele alınır.

İbrâhîm suresi 52 ayettir. Yedinci ayeti şükür ile artış arasındaki bağı kurar; 35-41. ayetleri Hz. İbrâhîm'in dualarını taşır.

El-Câmi', "dağınık olanı bir araya getiren" anlamına gelir. Kur'an'da Âl-i İmrân 9. ayette "câmiu'n-nâs" (insanları toplayan) biçiminde geçer ve kıyamet bağlamındadır.

El-Vâris, "her şeyin son sahibi olarak kalan" anlamına gelir. Kur'an'da "biz vârisleriz" biçiminde çoğul olarak geçer. Miras imgesi, sahipliklerin geçici olduğunu bildirir.

El-Vedûd, "çok seven ve sevilen" anlamına gelir. Kur'an'da iki ayette geçer ve her ikisinde de bağışlanma ile birlikte anılır: sevgi, cezalandırmanın değil affın zeminidir.

Âişe, ع ي ش kökünden gelir ve "yaşayan, hayat dolu" anlamındadır. İsim Kur'an'da geçmez ama aynı kök geçer: Hâkka 69:21'de "hoşnut bir hayat" anlamındaki "îşe" kelimesi bu köktendir.

Fâtıma, ف ط م kökünden gelir ve "sütten kesen, ayıran" anlamındadır. Kur'an'da geçmez; ismin dini bağlamı Hz. Peygamber'in kızı Hz. Fâtıma'dan gelir. Fatma, aynı ismin Türkçedeki yaygın söyleyişidir.

Zeynep, Arapça kökenli bir kız ismidir. Kaynaklarda en yaygın olarak "babasının ziyneti, değerli ve güzel olan" anlamıyla açıklanır. Ayrıca güzel kokulu bir bitkinin adı olduğu da nakledilir.

Râbia, Arapçada "dördüncü" demektir; "erbaa" (dört) ile aynı köktendir. Kelime Kur'an'da iki ayette "dördüncüleri" biçiminde geçer: Kehf 18:22 ve Mücâdele 58:7.

Aleynâ, Arapçada "üzerimize, bize" anlamına gelen bir edat-zamir birleşimidir ve Kur'an'da elliden fazla ayette bu anlamda geçer. Bir özel isim ya da tek başına anlamlı bir kelime değildir; "en yüce" karşılığı başka bir kelimeye aittir.

Azrâ, Arapça ع ذ ر kökünden gelir ve "el değmemiş, bakire" anlamındadır. Kelime Kur'an'da hiç geçmez. İsmin Hz. Meryem'le kurulan bağı, Kur'an'ın onun için kullandığı ifadelerden değil klasik kullanımdan gelir.

Emanet, güvenilerek bırakılan ve sahibine eksiksiz geri verilmesi gereken şeydir. Kur'an emanetin "ehline verilmesini" emreder ve bunu adaletle hükmetme emriyle yan yana koyar. Kaynaklarda emanet eşyayla sınırlı tutulmaz; görev, yetki ve söz de aynı başlıkta ele alınır.

Sabır, kelime kökü itibarıyla "bir şeyi yerinde tutmak, alıkoymak" anlamına gelir. İslami literatürde üç alanda kullanılır: ibadette kararlılık, günahtan uzak durmada direnç ve musibet anında dayanma. Kur'an'da yüzden fazla yerde geçer.

Güzel ahlak, Buhârî'nin Sahîh'inde dağınık bir konu değil, Kitâbü'l-Edeb adıyla müstakil bir bölümdür. Bu sayfadaki 58 hadis o bölümün ilk yüz yirmi iki bâbından seçilmiştir ve şu alanlarda toplanır: anne baba hakkı, akrabalık bağı, çocuğa ve zayıfa merhamet, komşuluk ve misafir hakkı, öfke ile yumuşaklık, haya ve dilin edebi. Her hadisin Arapça metni, altında kitâb adı ve bâb numarasıyla birlikte verilmiştir.

Buhârî Sahîh'inde evlilik ve aile hayatına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'n-Nikâh. Aşağıdaki yirmi yedi hadis o bölümden seçilmiştir — düğün ve davet âdâbı, eşler arasındaki güzel geçim, evin sorumluluğunun paylaşılması, aileye vakit ayırmak ve kıskançlığın dile getirilişi. Sayfa ne dendiğini kaynağıyla aktarır; hüküm vermez.

Kurban Bayramı, Zilhicce ayının 10. gününde başlar ve dört gün sürer. Kur'an kurban hakkında açık bir ölçü koyar: etler ve kanlar değil, takvâ ulaşır.

Ramazan Bayramı, Ramazan ayının bitişini izleyen Şevval ayının ilk üç günüdür. Kaynaklarda bayram namazı, fitre ve tekbir bu güne ait uygulamalar olarak bildirilir.

Kur'an aileyi bir sözleşme değil, "sükûn bulma" ilişkisi olarak tanımlar. Bu konu altında hayırlı eş, çocuk, aile huzuru ve evlilikle ilgili dualar, ayetler ve kavramlar bir arada yer alır.