Fatma İsminin Anlamı

Anne ve baba için okunan dua, İsrâ suresi 24. ayette geçer: "Rabbim! Küçükken beni yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et." Dua, merhamet talebini bir gerekçeye bağlaması bakımından dikkat çekicidir.

Kur'an'da çocuk talebiyle ilgili birden fazla dua bulunur. En bilinenleri Hz. Zekeriyyâ'nın (Âl-i İmrân 38) ve Hz. İbrâhîm'in (Sâffât 100) dualarıdır. İkisi de talebi bir niteliğe bağlar: temiz nesil ve salih evlat.

Eve girerken okunan dua, Ebû Dâvûd'da nakledilen "Bismillâhi velecnâ ve bismillâhi haracnâ ve alallâhi rabbinâ tevekkelnâ" ifadesidir. Girişi ve çıkışı aynı cümlede anar.

Evlenen kişiye yapılması kaynaklarda bildirilen dua kısadır ve içinde bir uyarı taşır: bereket iki tarafa da istenir, ardından "hayırda" kaydı gelir.

Hayırlı eş için okunan dua, Furkân suresi 74. ayette geçer. Duanın dikkat çekici yanı, yalnızca eş istememesi; eşler ve çocuklarla birlikte bir bütün talep etmesi ve bunu bir amaca bağlamasıdır.

Şükür için Kur'an'daki en dikkat çekici dua, Neml suresi 19. ayette Hz. Süleyman'ın duasıdır. Duada doğrudan nimet istenmez; şükredebilme kabiliyeti istenir.

Kur'an eşler arasındaki bağı tek kelimeyle özetlemez; Rûm 21'de üç ayrı şey sayar: huzur bulmak, sevgi (meveddet) ve merhamet. Nikâhı ise "sağlam bir söz" diye anar. Çocuklar hem süs hem imtihan olarak geçer. Aşağıdaki ayetler bu tariflerin geçtiği yerlerdir.

Kur'an'da anne baba hakkı dört ayrı yerde doğrudan Allah'a kulluk emrinin hemen ardından gelir. Bu yerleşim, klasik tefsirlerde konunun ağırlığını gösteren bir işaret sayılır.

Kur'an emaneti iki ölçekte anar. Ahzâb 72'de emanet göklere, yere ve dağlara sunulur; onlar yüklenmekten kaçınır, insan yüklenir. Nisâ 58'de ise gündelik ve somuttur: emanetleri ehline verin.

Kur'an birkaç yerde yaşı ayrıca belirtir. Kehf 13'te Ashâb-ı Kehf "Rablerine iman etmiş gençler" diye anılır; Meryem 12'de Hz. Yahyâ'ya çocukken hüküm verildiği bildirilir. Yaş, anlatının dışında bırakılmaz.

İhsan ح س ن kökündendir ve "güzel olanı yapmak" demektir. Nahl 90'da adalet ve ihsan birlikte emredilir; klasik yorumda adalet hakkı vermek, ihsan ise hakkın üstüne çıkmaktır. Rahmân 60 karşılığı tek cümlede verir.

Kur'an kardeşliği bir temenni olarak değil, kurulmuş bir durum olarak anar; emri ise onun üzerine kurar: arayı düzeltmek. Aşağıdaki ayetler birliğin neye dayandığını, çekişmenin bedelini ve üstünlüğün ölçüsünü gösterir.

Ahkâf suresi 35 ayettir ve adı Âd kavminin yaşadığı kum tepelerinden gelir. On beşinci ayeti, anne baba ve kendi çocuğu için yapılan üç kuşaklık bir duayı taşır.

Ahzâb suresi 73 ayettir ve adı "gruplar" anlamına gelir. 21. ayeti "güzel örnek" ifadesini, 56. ayeti salavat emrini, 72. ayeti ise emanet meselesini taşır.

Enbiyâ suresi 112 ayettir ve adı "peygamberler" anlamına gelir. Bu sitedeki şifa, sıkıntı ve çocuk duası sayfalarının dayandığı üç dua bu surededir.

Furkân suresi 77 ayettir ve adı "ayırt eden" anlamına gelir. 63-77. ayetleri "Rahmân'ın kulları" başlığıyla bilinen nitelik listesini taşır.

Hucurât suresi 18 ayettir ve Kur'an'ın toplumsal ahlak konusundaki en yoğun suresidir. Haberin doğrulanması, alay, gıybet, zan ve üstünlük ölçüsü art arda ele alınır.

İbrâhîm suresi 52 ayettir. Yedinci ayeti şükür ile artış arasındaki bağı kurar; 35-41. ayetleri Hz. İbrâhîm'in dualarını taşır.

El-Câmi', "dağınık olanı bir araya getiren" anlamına gelir. Kur'an'da Âl-i İmrân 9. ayette "câmiu'n-nâs" (insanları toplayan) biçiminde geçer ve kıyamet bağlamındadır.

El-Vâris, "her şeyin son sahibi olarak kalan" anlamına gelir. Kur'an'da "biz vârisleriz" biçiminde çoğul olarak geçer. Miras imgesi, sahipliklerin geçici olduğunu bildirir.

El-Vedûd, "çok seven ve sevilen" anlamına gelir. Kur'an'da iki ayette geçer ve her ikisinde de bağışlanma ile birlikte anılır: sevgi, cezalandırmanın değil affın zeminidir.

Âişe, ع ي ش kökünden gelir ve "yaşayan, hayat dolu" anlamındadır. İsim Kur'an'da geçmez ama aynı kök geçer: Hâkka 69:21'de "hoşnut bir hayat" anlamındaki "îşe" kelimesi bu köktendir.

Meryem, İbranice kökenli bir kız ismidir. Kaynaklarda "ibadet eden, Rabbine adanmış kadın" anlamıyla açıklanır. Kur'an'da adı açıkça anılan tek kadındır ve 19. sure onun adını taşır.

Zehrâ, ز ه ر kökünden gelir ve "parlak, ışıldayan, çiçek gibi açan" anlamındadır. İsim Kur'an'da geçmez ama kök geçer: Tâhâ 20:131'de "dünya hayatının süsü" ifadesindeki "zehre" kelimesi bu köktendir.

Betûl, ب ت ل kökünden gelir ve "kendini yalnızca Allah'a veren, dünyadan ayrılan" anlamındadır. Kök Kur'an'da bir kez geçer: Müzzemmil 73:8'de "kendini bütünüyle O'na ver" emrinde. İsim, Hz. Meryem ve Hz. Fâtıma'nın lakabı olarak yerleşmiştir.

Esmâ, Arapçada "isim" kelimesinin çoğuludur: "isimler". Kelime Kur'an'da bu anlamda geçer, örneğin A'râf 7:180'de "el-esmâü'l-hüsnâ" (en güzel isimler) terkibinde. Kişi adı olarak geçmez.

Hasan, ح س ن kökünden gelir ve "güzel, iyi" anlamındadır. Bu kök Kur'an'da yüz seksenden fazla yerde geçer — ihsan, hüsn, hasene ve ahsen kelimeleri hep buradandır. Bir kişi adı olarak ise geçmez.

Merhamet, bir başkasının hâline karşı duyulan ve onu koruyup gözetmeye yönelten acımadır. Rahmet, Rahmân ve Rahîm ile aynı kökten gelir. Kur'an rahmeti önce Allah'a nispet eder, sonra insandan birbirine merhameti tavsiyeleşmesini ister.

Buhârî Sahîh'inde Peygamber'in kendi şahsına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'l-Menâkıb. Aşağıdaki yirmi altı hadis o bölümden seçilmiştir — hayâsı, gündelik hâli, isimleri, yakınlarına karşı tutumu ve nübüvvetine delil sayılan olaylar. Bölüm bir övgü derlemesi değildir: Peygamber bir ölçü koyduğunda aynı ölçüyü önce kendi ailesine uygular.

Buhârî Sahîh'inde Peygamber'in arkadaşlarına ayrı bir kitap ayırır. Aşağıdaki otuz bir hadis o bölümden seçilmiştir: ilk günlerin azlığı ve zorluğu, öğrenme gayreti, emanet ve cömertlik, Peygamber'le ve birbirleriyle kurdukları ilişki. Sayfa sahâbîler arasında bir üstünlük sıralaması kurmaz ve aralarındaki ihtilaflara girmez.

Güzel ahlak, Buhârî'nin Sahîh'inde dağınık bir konu değil, Kitâbü'l-Edeb adıyla müstakil bir bölümdür. Bu sayfadaki 58 hadis o bölümün ilk yüz yirmi iki bâbından seçilmiştir ve şu alanlarda toplanır: anne baba hakkı, akrabalık bağı, çocuğa ve zayıfa merhamet, komşuluk ve misafir hakkı, öfke ile yumuşaklık, haya ve dilin edebi. Her hadisin Arapça metni, altında kitâb adı ve bâb numarasıyla birlikte verilmiştir.

Buhârî Sahîh'inde evlilik ve aile hayatına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'n-Nikâh. Aşağıdaki yirmi yedi hadis o bölümden seçilmiştir — düğün ve davet âdâbı, eşler arasındaki güzel geçim, evin sorumluluğunun paylaşılması, aileye vakit ayırmak ve kıskançlığın dile getirilişi. Sayfa ne dendiğini kaynağıyla aktarır; hüküm vermez.

Kurban Bayramı, Zilhicce ayının 10. gününde başlar ve dört gün sürer. Kur'an kurban hakkında açık bir ölçü koyar: etler ve kanlar değil, takvâ ulaşır.

Ramazan Bayramı, Ramazan ayının bitişini izleyen Şevval ayının ilk üç günüdür. Kaynaklarda bayram namazı, fitre ve tekbir bu güne ait uygulamalar olarak bildirilir.

Kur'an aileyi bir sözleşme değil, "sükûn bulma" ilişkisi olarak tanımlar. Bu konu altında hayırlı eş, çocuk, aile huzuru ve evlilikle ilgili dualar, ayetler ve kavramlar bir arada yer alır.