İsim Koymak ile İlgili Hadisler

Hadisler

1. حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ الْغَادِرُ يُرْفَعُ لَهُ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، يُقَالُ هَذِهِ غَدْرَةُ فُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ ‏"‏‏.‏

   Ahdini bozan kişi için kıyamet günü bir sancak kaldırılır ve “Bu, falan oğlu falanın ahdi bozmasıdır” denir.

   Bâb başlığı “insanların babalarıyla çağrılması”dır; rivayetin kendi konusu ise ahde vefasızlıktır. Başlığa dayanak, metindeki “falan oğlu falan” ifadesidir: kişi baba adıyla anılır. Kur'an'daki karşılığı Ahzâb 33:5'tir — “onları babalarına nispet ederek çağırın”.

   Sahih hadisBuhârî, Edeb 99

2. حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ وُلِدَ لِرَجُلٍ مِنَّا غُلاَمٌ فَسَمَّاهُ الْقَاسِمَ فَقُلْنَا لاَ نَكْنِيكَ أَبَا الْقَاسِمِ وَلاَ كَرَامَةَ‏.‏ فَأَخْبَرَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ "‏ سَمِّ ابْنَكَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ ‏"‏‏.‏

   Câbir şöyle dedi: İçimizden bir adamın oğlu oldu; ona Kāsım adını verdi. Biz ona, “Sana Ebü'l-Kāsım künyesini vermeyiz, böyle bir ikramda da bulunmayız” dedik. Adam durumu Peygamber'e bildirdi. Peygamber, “Oğluna Abdurrahman adını ver” buyurdu.

   Bâb başlığı “Allah'a en sevimli isimler”dir; bu cümle rivayetin lafzında GEÇMEZ. Metinde yalnızca tek bir yönlendirme vardır: “Oğluna Abdurrahman adını ver”. Yaygın olarak aktarılan “en sevimli isimler” listesinin kaynağı bu rivayet değildir. Abdurrahman bir isim değil, kulluk terkibidir: er-Rahmân'ın kulu.

   Sahih hadisBuhârî, Edeb 105

3. حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ وُلِدَ لِرَجُلٍ مِنَّا غُلاَمٌ فَسَمَّاهُ الْقَاسِمَ فَقَالُوا لاَ نَكْنِيهِ حَتَّى نَسْأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ "‏ سَمُّوا بِاسْمِي، وَلاَ تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي ‏"‏‏.‏

   Câbir şöyle dedi: İçimizden bir adamın oğlu oldu; ona Kāsım adını verdi. Ashâb, “Peygamber'e sormadan ona künye vermeyiz” dediler. Peygamber, “Benim adımla adlandırın, künyemle künyelenmeyin” buyurdu.

   Aynı olay bir önceki bâbda başka bir cevapla nakledilir: orada “Oğluna Abdurrahman adını ver”, burada “benim adımla adlandırın”. İki cevap iki ayrı bâba konmuştur. Cümlenin ikinci yarısındaki künye yasağının kapsamı klasik kaynaklarda farklı açıklanmıştır; rivayetin lafzı bir sınır ya da gerekçe belirtmez.

   Sahih hadisBuhârî, Edeb 106

4. حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ شَيْبَةَ، قَالَ جَلَسْتُ إِلَى سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فَحَدَّثَنِي أَنَّ جَدَّهُ حَزْنًا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا اسْمُكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ اسْمِي حَزْنٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بَلْ أَنْتَ سَهْلٌ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا أَنَا بِمُغَيِّرٍ اسْمًا سَمَّانِيهِ أَبِي‏.‏ قَالَ ابْنُ الْمُسَيَّبِ فَمَا زَالَتْ فِينَا الْحُزُونَةُ بَعْدُ‏.‏

   Abdülhamîd b. Cübeyr şöyle dedi: Saîd b. el-Müseyyeb'in yanına oturdum; bana dedesi Hazn'ın Peygamber'e geldiğini anlattı. Peygamber, “Adın ne?” diye sordu. O, “Adım Hazn” dedi. Peygamber, “Hayır, sen Sehl'sin” buyurdu. O, “Babamın bana verdiği ismi değiştirecek değilim” dedi. İbnü'l-Müseyyeb, “O günden sonra bizde sertlik hep sürdü” dedi.

   Değişiklik teklifi ismin anlamı üzerinedir: “hazn” sert ve engebeli yer, “sehl” düz ve yumuşak yer demektir. Rivayet teklifin kabul edilmemesini ayrıca kınamaz. Sondaki cümle râvi Saîd b. el-Müseyyeb'in kendi gözlemidir, Peygamber'in sözü değildir.

   Sahih hadisBuhârî, Edeb 108

5. حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ زَيْنَبَ، كَانَ اسْمُهَا بَرَّةَ، فَقِيلَ تُزَكِّي نَفْسَهَا‏.‏ فَسَمَّاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْنَبَ‏.‏

   Zeyneb'in adı Berre idi. “Kendini temize çıkarıyor” denildi; bunun üzerine Allah Resûlü ona Zeyneb adını verdi.

   Gerekçe ismin anlamındadır: “berre” iyi, dindar ve itaatkâr demektir; itiraz kişinin kendini bu sıfatla anmasına yöneliktir. “Denildi” ifadesi edilgendir — itirazı kimin yaptığı rivayette geçmez.

   Sahih hadisBuhârî, Edeb 108

6. حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلٍ، قَالَ أُتِيَ بِالْمُنْذِرِ بْنِ أَبِي أُسَيْدٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ وُلِدَ، فَوَضَعَهُ عَلَى فَخِذِهِ وَأَبُو أُسَيْدٍ جَالِسٌ، فَلَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِشَىْءٍ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَأَمَرَ أَبُو أُسَيْدٍ بِابْنِهِ فَاحْتُمِلَ مِنْ فَخِذِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَفَاقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ الصَّبِيُّ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَبُو أُسَيْدٍ قَلَبْنَاهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا اسْمُهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ فُلاَنٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَلَكِنْ أَسْمِهِ الْمُنْذِرَ ‏"‏‏.‏ فَسَمَّاهُ يَوْمَئِذٍ الْمُنْذِرَ‏.‏

   Sehl şöyle dedi: Münzir b. Ebî Üseyd doğduğunda Peygamber'e getirildi. Peygamber onu dizine koydu; Ebû Üseyd de orada oturuyordu. Derken Peygamber'in dikkati önündeki bir şeye kaydı. Ebû Üseyd oğlunu aldırdı ve çocuk Peygamber'in dizinden kaldırıldı. Peygamber dalgınlıktan sıyrılınca, “Çocuk nerede?” diye sordu. Ebû Üseyd, “Onu geri gönderdik, ey Allah'ın Resûlü” dedi. Peygamber, “Adı ne?” diye sordu. “Falan” dedi. Peygamber, “Hayır, adını Münzir koy” buyurdu. O gün adını Münzir koydu.

   Rivayet çocuğun önceki adını anmaz; râvi “falan” der. Yani metin hangi ismin bırakıldığını söylemez ve bir isim yasağı kurmaz. “Münzir” uyaran demektir.

   Sahih hadisBuhârî, Edeb 108

7. حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قُلْتُ لاِبْنِ أَبِي أَوْفَى رَأَيْتَ إِبْرَاهِيمَ ابْنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَاتَ صَغِيرًا، وَلَوْ قُضِيَ أَنْ يَكُونَ بَعْدَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم نَبِيٌّ عَاشَ ابْنُهُ، وَلَكِنْ لاَ نَبِيَّ بَعْدَهُ‏.‏

   İsmâil şöyle dedi: İbn Ebî Evfâ'ya, “Peygamber'in oğlu İbrâhîm'i gördün mü?” diye sordum. Şöyle dedi: Küçükken öldü. Muhammed'den sonra bir peygamber gelmesi takdir edilmiş olsaydı oğlu yaşardı; ama ondan sonra peygamber yoktur.

   Rivayetin bu bâbda bulunma sebebi, Peygamber'in kendi oğluna bir peygamber adı vermiş olmasıdır — metin bunu anlatmaz, varsayar. İkinci cümle sahâbî İbn Ebî Evfâ'nın kendi sözüdür; metinde Peygamber'e nispet eden bir kalıp yoktur.

   Sahih hadisBuhârî, Edeb 109

8. حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حُصَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ سَمُّوا بِاسْمِي، وَلاَ تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي، فَإِنَّمَا أَنَا قَاسِمٌ أَقْسِمُ بَيْنَكُمْ ‏"‏‏.‏ وَرَوَاهُ أَنَسٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

   Allah Resûlü şöyle buyurdu: Benim adımla adlandırın, künyemle künyelenmeyin; ben ancak taksim ediciyim, aranızda taksim ederim.

   Cümlenin ikinci yarısına burada bir gerekçe eklenir: “Kāsım” taksim eden demektir ve Peygamber kendisini bu işle niteler. Rivayetin sonunda kaynak, aynı hadisi Enes'in de naklettiğini kaydeder.

   Sahih hadisBuhârî, Edeb 109

9. حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ وُلِدَ لِي غُلاَمٌ، فَأَتَيْتُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَمَّاهُ إِبْرَاهِيمَ، فَحَنَّكَهُ بِتَمْرَةٍ، وَدَعَا لَهُ بِالْبَرَكَةِ، وَدَفَعَهُ إِلَىَّ، وَكَانَ أَكْبَرَ وَلَدِ أَبِي مُوسَى‏.‏

   Ebû Mûsâ şöyle dedi: Bir oğlum oldu. Onu Peygamber'e götürdüm; ona İbrâhîm adını verdi, bir hurmayı çiğneyip damağına sürdü ve onun için bereket duası etti, sonra onu bana verdi. Bu çocuk Ebû Mûsâ'nın en büyük oğluydu.

   Adı koyan Peygamber'in kendisidir ve koyduğu ad bir peygamber adıdır — bâbın konusu budur. Hurmayı çiğneyip yeni doğanın damağına sürmek (tahnîk) rivayetin kendi ayrıntısıdır. Metin hiçbir sayı ya da zaman şartı vermez. Son cümle râviye aittir.

   Sahih hadisBuhârî, Edeb 109

10. حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ فِي الثَّقَلِ وَأَنْجَشَةُ غُلاَمُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَسُوقُ بِهِنَّ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ يَا أَنْجَشَ، رُوَيْدَكَ، سَوْقَكَ بِالْقَوَارِيرِ ‏"‏‏.‏

    Enes şöyle dedi: Ümmü Süleym yük kafilesindeydi; Peygamber'in hizmetinde bulunan Enceşe de kadınların develerini sürüyordu. Peygamber, “Yâ Enceş! Yavaş ol; cam kaplar taşıyorsun” buyurdu.

    Bâbın konusu şudur: “Enceşe” adı son harfi düşürülerek “Enceş” diye çağrılır. “Cam kaplar” sözü klasik şerhlerde kafiledeki kadınlar için bir benzetme olarak açıklanır; rivayetin lafzı bir açıklama vermez.

    Sahih hadisBuhârî, Edeb 111

11. حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَحْسَنَ النَّاسِ خُلُقًا، وَكَانَ لِي أَخٌ يُقَالُ لَهُ أَبُو عُمَيْرٍ ـ قَالَ أَحْسِبُهُ فَطِيمٌ ـ وَكَانَ إِذَا جَاءَ قَالَ ‏ "‏ يَا أَبَا عُمَيْرٍ مَا فَعَلَ النُّغَيْرُ ‏"‏‏.‏ نُغَرٌ كَانَ يَلْعَبُ بِهِ، فَرُبَّمَا حَضَرَ الصَّلاَةَ وَهُوَ فِي بَيْتِنَا، فَيَأْمُرُ بِالْبِسَاطِ الَّذِي تَحْتَهُ فَيُكْنَسُ وَيُنْضَحُ، ثُمَّ يَقُومُ وَنَقُومُ خَلْفَهُ فَيُصَلِّي بِنَا‏.‏

    Enes şöyle dedi: Peygamber insanların ahlâkça en güzeliydi. Ebû Umeyr diye çağrılan bir kardeşim vardı; râvi, sütten yeni kesilmiş olduğunu sandığını söyler. Peygamber geldiğinde ona, “Yâ Ebâ Umeyr! Nuğayr ne yaptı?” derdi. Nuğayr, çocuğun oynadığı küçük bir kuştu. Bazen namaz vakti bizim evimizde olurdu; altındaki yaygının süpürülüp üzerine su serpilmesini söyler, sonra kalkardı; biz de arkasında durur, bize namaz kıldırırdı.

    Bâbın konusu, henüz çocuğu olmayan birine künye verilmesidir; burada künye verilen, sütten yeni kesilmiş bir çocuktur. “Nuğayr”, küçük bir kuş olan “nuğar”ın küçültme biçimidir ve cümle Arapçada kafiyelidir. Namazla ilgili kısım aynı rivayetin devamıdır.

    Sahih hadisBuhârî, Edeb 112

12. حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ إِنْ كَانَتْ أَحَبَّ أَسْمَاءِ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ إِلَيْهِ لأَبُو تُرَابٍ، وَإِنْ كَانَ لَيَفْرَحُ أَنْ يُدْعَى بِهَا، وَمَا سَمَّاهُ أَبُو تُرَابٍ إِلاَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم غَاضَبَ يَوْمًا فَاطِمَةَ فَخَرَجَ فَاضْطَجَعَ إِلَى الْجِدَارِ إِلَى الْمَسْجِدِ، فَجَاءَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتْبَعُهُ، فَقَالَ هُوَ ذَا مُضْطَجِعٌ فِي الْجِدَارِ فَجَاءَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَامْتَلأَ ظَهْرُهُ تُرَابًا، فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ التُّرَابَ عَنْ ظَهْرِهِ يَقُولُ ‏ "‏ اجْلِسْ يَا أَبَا تُرَابٍ ‏"‏‏.‏

    Sehl b. Sa'd şöyle dedi: Ali'nin en sevdiği adı Ebû Türâb'tı; bu adla çağrılmaktan sevinirdi. Ona Ebû Türâb adını Peygamber'den başkası vermemiştir. Ali bir gün Fâtıma'ya darılmış, çıkıp mescidin duvarının dibine uzanmıştı. Peygamber onu arayarak geldi; biri, “İşte duvarın dibinde uzanmış” dedi. Peygamber yanına vardığında Ali'nin sırtı toprak içindeydi. Peygamber sırtındaki toprağı silkelemeye başladı ve “Otur ey Ebû Türâb” dedi.

    Künye burada bir olaydan doğar ve sonradan benimsenir. Bâb başlığı Ali'nin başka bir künyesi de bulunduğunu açıkça söyler; yani rivayet tek künye şartı koymaz. “En sevdiği ad” değerlendirmesi râvi Sehl'e aittir.

    Sahih hadisBuhârî, Edeb 113

13. حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَخْنَى الأَسْمَاءِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عِنْدَ اللَّهِ رَجُلٌ تَسَمَّى مَلِكَ الأَمْلاَكِ ‏"‏‏.‏

    Allah Resûlü şöyle buyurdu: Kıyamet günü Allah katında isimlerin en bayağısı, kendisine “meliklerin meliki” adını veren kişinin adıdır.

    Bâb başlığı “Allah'a en sevimsiz isimler”dir; rivayetin lafzı ise “en bayağı” der. Metin TEK bir tabiri anar: meliklerin meliki. Bir liste vermez, başka hiçbir ada değinmez — yaygın olarak dolaşan “yasak isimler” listeleri bu rivayetin parçası değildir. el-Melik ve Mâlikü'l-mülk Allah'ın isimlerindendir.

    Sahih hadisBuhârî, Edeb 114

14. حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رِوَايَةً قَالَ ‏ "‏ أَخْنَعُ اسْمٍ عِنْدَ اللَّهِ ـ وَقَالَ سُفْيَانُ غَيْرَ مَرَّةٍ أَخْنَعُ الأَسْمَاءِ عِنْدَ اللَّهِ ـ رَجُلٌ تَسَمَّى بِمَلِكِ الأَمْلاَكِ ‏"‏‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ يَقُولُ غَيْرُهُ تَفْسِيرُهُ شَاهَانْ شَاهْ‏.‏

    Ebû Hüreyre, Peygamber'e ulaştırdığı bir rivayette şöyle dedi: Allah katında en alçak isim — Süfyân bunu birçok kez “Allah katında isimlerin en alçağı” diye de nakletmiştir — kendisine “Melikü'l-emlâk” adını veren kişinin adıdır. Süfyân ekler: Bir başkası, bu tabirin karşılığının “şâhân şâh” olduğunu söyler.

    İkinci nakil iki şey ekler: râvi Süfyân'ın lafız farkını kaydetmesi ve tabirin Farsça karşılığının söylenmesi. Buradan görülür ki söz konusu olan bir şahıs adı değil, bir hükümdarlık unvanıdır. “Şâhân şâh” açıklaması râvi sözüdür, hadisin lafzı değildir.

    Sahih hadisBuhârî, Edeb 114

Hadislerin Arapça metni klasik hadis kaynaklarındandır. Türkçe anlam bu sitenin kendi metnidir ve basılı bir tercümenin yerini tutmaz; esas olan Arapça metindir.