Hicri Yılbaşı
Hicri yıl Muharrem ayının 1'inde başlar. Takvimin başlangıcı olarak Hz. Peygamber'in doğumu ya da vefatı değil hicret seçilmiştir; bu tercih Buhârî'de nakledilir ve takvim Hz. Ömer döneminde bu esasa göre düzenlenmiştir. Buna karşılık bu güne özel bir ibadet ya da "yılbaşı duası" Kur'an'da ve sahih hadis kaynaklarında bulunmaz.
- Hicri konumu
- Muharrem ayının 1. günü
- Miladi karşılığı
- Hicri takvim ay yılına dayandığı için hicri yılbaşının miladi karşılığı her yıl yaklaşık 10-11 gün geriye kayar.
Başlangıç olarak neden hicret seçildi
Bir takvimin başlangıç noktası, o toplumun neyi belirleyici saydığını gösterir.
Buhârî'de Sehl b. Sa'd'dan nakledilen habere göre sayım ne Hz. Peygamber'in peygamber olarak gönderilişinden ne de vefatından başlatılmıştır; başlangıç, Medine'ye gelişidir.
Bu tercih dikkat çekicidir. Seçilen an bir kişinin doğumu ya da ölümü değil, bir topluluğun kurulduğu andır.
Hicretin kendisi Kur'an'da da anılır; Tevbe 40'ta mağara olayına doğrudan atıf yapılır. Ancak Kur'an bir takvim düzeni kurmaz; takvim sonraki dönemin işidir.
Yıl neden Muharrem'de başlıyor
Burada kolayca gözden kaçan bir ayrıntı var: hicret Muharrem ayında gerçekleşmedi.
Hicret Rebîülevvel ayında tamamlanmıştır. Yılın başlangıcı ise Muharrem kabul edilmiştir; yani takvim hicret yılını esas alır, hicret gününü değil.
Klasik tarih kaynaklarında — Taberî ve İbn Sa'd bunların başında gelir — takvimin Hz. Ömer'in halifeliği döneminde, hicretin on altıncı ya da on yedinci yılında düzenlendiği aktarılır. Kayıtların tarihlendirilmesindeki karışıklık düzenlemenin gerekçesi olarak anlatılır.
Başlangıç ayı olarak Muharrem'in seçilmesinde, hac dönüşünün ardından gelen ilk ay olması gibi gerekçeler zikredilir. Bu gerekçeler klasik kaynaklarda farklı biçimlerde aktarılır; kesin tek bir sebep bildirilmez.
Bu bilginin kaynağı hadis değil tarihtir ve bu sayfada klasik kaynak olarak işaretlenmiştir.
Muharrem hakkında sahih kaynaklarda ne var
Muharrem'in haram aylardan biri olması sahih kaynaklıdır. Tevbe 36 ayların on iki, bunlardan dördünün haram olduğunu bildirir ancak isim vermez; isimlendirme Buhârî ve Müslim'de yer alan Veda haccı hutbesi rivayetinden gelir.
Müslim'de ayrıca Ramazan'dan sonra en faziletli orucun Muharrem ayındaki oruç olduğu bildirilir. Bu kayıt bir güne değil aya aittir.
Muharrem'in onuncu günü olan aşure ise bu sitede ayrı bir sayfada ele alınmıştır; oruçla ilgili sahih rivayetler orada toplanmıştır.
Ayın ilk gününe, yani hicri yılbaşına özel bir ibadet ise bu kaynakların hiçbirinde bildirilmez.
"Hicri yılbaşı duası" ve kutlama
Her yıl bu tarihte, "yıl sonu duası" ve "yıl başı duası" adıyla iki uzun metin dolaşıma girer. Genellikle belirli sayıda okunması istenir ve okuyana bir yıl boyunca koruma vaat edilir.
Bu metinlerin Kur'an'da ya da sahih hadis kaynaklarında bir karşılığı bulunmaz. Belirli bir sayıya bağlanan bu tür sonuç vaatleri bu sitede aktarılmaz.
Sahih kaynaklarda hicri yılbaşının kutlandığına, o gün toplanıldığına ya da o güne özel bir namaz kılındığına dair bir nakil de yer almaz. Takvimin kendisi zaten Hz. Peygamber'den sonra düzenlenmiştir; bir törenin ona dayandırılması bu yüzden mümkün değildir.
Bu, o gün dua edilemeyeceği, istiğfar edilemeyeceği ya da geçen yılın gözden geçirilemeyeceği anlamına gelmez. Bunlar her zaman yapılabilir ve meşruiyetleri bir yılbaşı rivayetine bağlı değildir. Tartışmalı olan, o güne özel ve ölçülü bir karşılık bildirilip bildirilmediğidir.
Bu sayfanın sınırı
Bu sayfa bir tarih ve kaynak durumu aktarır; dinî hüküm vermez.
Hicri yılbaşında toplanmanın ya da bu günü anmanın hükmü fıkhî değerlendirme gerektirir ve bu platformun kapsamı dışındadır.
Burada yapılan tek şey şudur: hangi bilginin sahih rivayete, hangisinin klasik tarih kaynaklarına, hangisinin kaynağı gösterilemeyen yaygın anlatıma dayandığını ayırmak.
Sık sorulan sorular
Hicri yılbaşı ne zaman?
Muharrem ayının 1. günüdür. Hicri takvim ay yılına dayandığı için miladi karşılığı her yıl yaklaşık 10-11 gün geriye kayar.
Takvim neden hicretle başlıyor?
Buhârî'de nakledilen habere göre sayım ne peygamberlikle görevlendirilişten ne de vefattan başlatılmıştır; başlangıç Medine'ye geliştir. Takvim bu esasa göre Hz. Ömer döneminde düzenlenmiştir.
Hicret Muharrem'de mi gerçekleşti?
Hayır. Hicret Rebîülevvel ayında tamamlanmıştır. Takvim hicretin gerçekleştiği günü değil, hicret yılını esas alır; yılın başlangıcı ise Muharrem kabul edilmiştir.
Hicri yılbaşı duası var mı?
Yaygın olarak dolaşan "yıl başı" ve "yıl sonu" dualarının Kur'an'da veya sahih hadis kaynaklarında karşılığı bulunmaz. Bu metinlere bağlanan sayı ve koruma vaatleri de kaynaklarda yer almaz.
Muharrem ayında oruç tutulur mu?
Müslim'de Ramazan'dan sonra en faziletli orucun Muharrem ayındaki oruç olduğu bildirilir. Bu kayıt aya aittir; ayın ilk gününe özel bir oruç bildirilmez. Aşure orucuyla ilgili sahih rivayetler ayrı sayfada toplanmıştır.
Kaynaklar
- Sahih hadisBuhârî, Menâkıbü'l-ensâr 48 — Sayımın bi'setten ya da vefattan değil Medine'ye gelişten başlatıldığı
- Klasik kaynakTaberî, Târîh; İbn Sa'd, et-Tabakātü'l-kübrâ — Takvimin Hz. Ömer döneminde düzenlenmesi ve başlangıç ayının Muharrem seçilmesi
- Kur’anTevbe 9:36 — Ayların sayısı ve dördünün haram olması; isim verilmez
- Sahih hadisBuhârî, Bed'ü'l-halk 4 — Haram ayların isimlendirildiği Veda haccı hutbesi
- Sahih hadisMüslim, Sıyâm 202 — Ramazan'dan sonra en faziletli orucun Muharrem ayındaki oruç olduğu
- Kur’anTevbe 9:40 — Hicret olayına yapılan atıf
- DoğrulanmadıYaygın "hicri yıl başı ve yıl sonu duası" — Kur'an'da ve sahih hadis kaynaklarında karşılığı bulunmaz; sayı ve koruma vaatleri kaynaksızdır
Son güncelleme: