Esma İsminin Anlamı

Anne ve baba için okunan dua, İsrâ suresi 24. ayette geçer: "Rabbim! Küçükken beni yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et." Dua, merhamet talebini bir gerekçeye bağlaması bakımından dikkat çekicidir.

Kur'an'da çocuk talebiyle ilgili birden fazla dua bulunur. En bilinenleri Hz. Zekeriyyâ'nın (Âl-i İmrân 38) ve Hz. İbrâhîm'in (Sâffât 100) dualarıdır. İkisi de talebi bir niteliğe bağlar: temiz nesil ve salih evlat.

Eve girerken okunan dua, Ebû Dâvûd'da nakledilen "Bismillâhi velecnâ ve bismillâhi haracnâ ve alallâhi rabbinâ tevekkelnâ" ifadesidir. Girişi ve çıkışı aynı cümlede anar.

Evlenen kişiye yapılması kaynaklarda bildirilen dua kısadır ve içinde bir uyarı taşır: bereket iki tarafa da istenir, ardından "hayırda" kaydı gelir.

Hayırlı eş için okunan dua, Furkân suresi 74. ayette geçer. Duanın dikkat çekici yanı, yalnızca eş istememesi; eşler ve çocuklarla birlikte bir bütün talep etmesi ve bunu bir amaca bağlamasıdır.

İlim için okunan dua, Tâhâ suresi 114. ayette geçen "Rabbi zidnî ilmâ" ifadesidir. Kur'an'da artırılması istenmesi emredilen tek şeyin ilim olması, klasik kaynaklarda ayrıca vurgulanır.

Kur'an eşler arasındaki bağı tek kelimeyle özetlemez; Rûm 21'de üç ayrı şey sayar: huzur bulmak, sevgi (meveddet) ve merhamet. Nikâhı ise "sağlam bir söz" diye anar. Çocuklar hem süs hem imtihan olarak geçer. Aşağıdaki ayetler bu tariflerin geçtiği yerlerdir.

Kur'an'da anne baba hakkı dört ayrı yerde doğrudan Allah'a kulluk emrinin hemen ardından gelir. Bu yerleşim, klasik tefsirlerde konunun ağırlığını gösteren bir işaret sayılır.

Kur'an emaneti iki ölçekte anar. Ahzâb 72'de emanet göklere, yere ve dağlara sunulur; onlar yüklenmekten kaçınır, insan yüklenir. Nisâ 58'de ise gündelik ve somuttur: emanetleri ehline verin.

Kur'an birkaç yerde yaşı ayrıca belirtir. Kehf 13'te Ashâb-ı Kehf "Rablerine iman etmiş gençler" diye anılır; Meryem 12'de Hz. Yahyâ'ya çocukken hüküm verildiği bildirilir. Yaş, anlatının dışında bırakılmaz.

Kur'an hikmeti öğrenilen değil VERİLEN bir şey olarak anar: "Hikmeti dilediğine verir." Bakara 269 bunu söyledikten sonra ekler — kime hikmet verilirse ona çok hayır verilmiştir. İlim ile hikmet Kur'an'da ayrı ayrı anılır.

İhsan ح س ن kökündendir ve "güzel olanı yapmak" demektir. Nahl 90'da adalet ve ihsan birlikte emredilir; klasik yorumda adalet hakkı vermek, ihsan ise hakkın üstüne çıkmaktır. Rahmân 60 karşılığı tek cümlede verir.

A'râf suresi 206 ayettir. 180. ayeti "En güzel isimler Allah'ındır; O'na onlarla dua edin" der; 55-56. ayetleri duanın nasıl edileceğini bildirir.

Haşr suresi 24 ayettir. Son üç ayeti, Kur'an'da en çok ilahi ismin art arda sıralandığı bölümdür ve bu sitedeki Esmaül Hüsna sayfalarının omurgasını oluşturur.

Ahkâf suresi 35 ayettir ve adı Âd kavminin yaşadığı kum tepelerinden gelir. On beşinci ayeti, anne baba ve kendi çocuğu için yapılan üç kuşaklık bir duayı taşır.

Ahzâb suresi 73 ayettir ve adı "gruplar" anlamına gelir. 21. ayeti "güzel örnek" ifadesini, 56. ayeti salavat emrini, 72. ayeti ise emanet meselesini taşır.

Enbiyâ suresi 112 ayettir ve adı "peygamberler" anlamına gelir. Bu sitedeki şifa, sıkıntı ve çocuk duası sayfalarının dayandığı üç dua bu surededir.

Furkân suresi 77 ayettir ve adı "ayırt eden" anlamına gelir. 63-77. ayetleri "Rahmân'ın kulları" başlığıyla bilinen nitelik listesini taşır.

El-Alîm, "her şeyi bilen" anlamına gelir. Kur'an'da yüzden fazla yerde geçer ve vurgusu bilginin kapsamındadır: gizli ile açık, geçmiş ile gelecek arasında fark gözetmeyen bir bilgi.

Er-Rahmân, "rahmeti her şeyi kuşatan" anlamına gelir. Kur'an'da Allah'tan sonra en çok geçen isimdir ve klasik kaynaklarda ayırt edici özelliği şudur: bu rahmet inanan inanmayan ayrımı yapmadan bütün varlığı kapsar.

El-Câmi', "dağınık olanı bir araya getiren" anlamına gelir. Kur'an'da Âl-i İmrân 9. ayette "câmiu'n-nâs" (insanları toplayan) biçiminde geçer ve kıyamet bağlamındadır.

El-Vâris, "her şeyin son sahibi olarak kalan" anlamına gelir. Kur'an'da "biz vârisleriz" biçiminde çoğul olarak geçer. Miras imgesi, sahipliklerin geçici olduğunu bildirir.

El-Vedûd, "çok seven ve sevilen" anlamına gelir. Kur'an'da iki ayette geçer ve her ikisinde de bağışlanma ile birlikte anılır: sevgi, cezalandırmanın değil affın zeminidir.

Âişe, ع ي ش kökünden gelir ve "yaşayan, hayat dolu" anlamındadır. İsim Kur'an'da geçmez ama aynı kök geçer: Hâkka 69:21'de "hoşnut bir hayat" anlamındaki "îşe" kelimesi bu köktendir.

Fâtıma, ف ط م kökünden gelir ve "sütten kesen, ayıran" anlamındadır. Kur'an'da geçmez; ismin dini bağlamı Hz. Peygamber'in kızı Hz. Fâtıma'dan gelir. Fatma, aynı ismin Türkçedeki yaygın söyleyişidir.

Nisâ, Arapçada "kadınlar" demektir; "kadın" kelimesinin çoğuludur ve tekili farklı bir kökten gelir. Kur'an'ın 4. suresi bu adı taşır ve kelime Kur'an'da kırk altı kez geçer.

Ahmed, ح م د kökünden gelir ve üstünlük kalıbındadır: "en çok öven" ya da "en çok övülen". Kur'an'da tam olarak bir kez geçer — Saff 61:6'da Hz. Îsâ'nın kendisinden sonra gelecek elçiyi müjdelediği ayette.

Aleynâ, Arapçada "üzerimize, bize" anlamına gelen bir edat-zamir birleşimidir ve Kur'an'da elliden fazla ayette bu anlamda geçer. Bir özel isim ya da tek başına anlamlı bir kelime değildir; "en yüce" karşılığı başka bir kelimeye aittir.

Ali, ع ل و kökünden gelir ve "yüce, yüksek" anlamındadır. Kelime Kur'an'da bir kişi adı olarak değil, Allah'ın sıfatı olarak geçer — Âyetü'l-Kürsî bu sıfatla biter: "ve hüve'l-aliyyü'l-azîm".

İlim, "bilmek" anlamındaki a-l-m kökünden gelir; aynı kök "alâmet" yani iz ve işaret anlamını da taşır. Kur'an'ın ilk emri okumaktır, ancak ilimle ilgili ayetler yalnızca öğrenmeyi teşvik etmez; bilginin sınırını da çizer.

Hikmet, doğru bilgiyi doğru yerde kullanmak; söz ve davranışta isabet etmektir. Kur'an hikmeti "çok hayır" olarak niteler ve onu kitapla birlikte öğretilen bir şey olarak anar. Gizli ya da seçkinlere ait bir bilgi türü olarak tarif etmez.

Güzel ahlak, Buhârî'nin Sahîh'inde dağınık bir konu değil, Kitâbü'l-Edeb adıyla müstakil bir bölümdür. Bu sayfadaki 58 hadis o bölümün ilk yüz yirmi iki bâbından seçilmiştir ve şu alanlarda toplanır: anne baba hakkı, akrabalık bağı, çocuğa ve zayıfa merhamet, komşuluk ve misafir hakkı, öfke ile yumuşaklık, haya ve dilin edebi. Her hadisin Arapça metni, altında kitâb adı ve bâb numarasıyla birlikte verilmiştir.

Buhârî Sahîh'inde evlilik ve aile hayatına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'n-Nikâh. Aşağıdaki yirmi yedi hadis o bölümden seçilmiştir — düğün ve davet âdâbı, eşler arasındaki güzel geçim, evin sorumluluğunun paylaşılması, aileye vakit ayırmak ve kıskançlığın dile getirilişi. Sayfa ne dendiğini kaynağıyla aktarır; hüküm vermez.

Buhârî Sahîh’inde âyetlerin açıklandığı ayrı bir bölüm vardır: Kitâbü’t-Tefsîr. Aşağıdaki kırk yedi rivayet o bölümden seçilmiştir ve her biri belirli bir âyete bağlanır — kimi âyetteki bir kelimenin anlamını açar, kimi âyetin hangi olay üzerine indiğini anlatır, kimi de âyetten çıkarılan yaygın bir yanlış anlamayı düzeltir. Hadisler Fâtiha’dan Nâs’a doğru, sure sırasına göre dizilmiştir.

Buhârî'nin Sahîh'inde ilim üçüncü kitabın konusudur ve bu kitap ilmin faziletini saymakla yetinmez: sorunun nasıl sorulacağını, dersin nasıl verileceğini ve bilginin nasıl aktarılacağını anlatır. Aşağıdaki hadisler o kitaptan derlendi; her birinin Arapça metni, Türkçe anlamı ve bâb numarası birlikte verilir.

Buhârî'nin Sahîh'inde iman müstakil bir kitâb olarak işlenir. Bu sayfadaki hadisler o kitâbdan seçilmiştir ve imanı tek bir tanıma indirmez: kalpteki tasdik, dile ve ele yansıması, ibadetteki devamlılık ve niyet birlikte anlatılır.

Sahîh-i Buhârî'nin Kitâbü'l-Edeb bölümünde isim, künye ve nesep konusuna ayrılmış bâblar vardır. Aşağıdaki on dört rivayet o bâblardan seçilmiştir: Peygamber'in koyduğu adlar, bir ismin daha güzeliyle değiştirilmesi, çocuğa künye verilmesi, isimden harf eksilterek seslenmek ve kişinin baba adıyla anılması. Sayfa rivayetlerin ne söylediğini aktarır; hangi ismin konulacağına dair hüküm vermez.

Hicri yıl Muharrem ayının 1'inde başlar. Takvimin başlangıcı olarak Hz. Peygamber'in doğumu ya da vefatı değil hicret seçilmiştir; bu tercih Buhârî'de nakledilir ve takvim Hz. Ömer döneminde bu esasa göre düzenlenmiştir. Buna karşılık bu güne özel bir ibadet ya da "yılbaşı duası" Kur'an'da ve sahih hadis kaynaklarında bulunmaz.

Kurban Bayramı, Zilhicce ayının 10. gününde başlar ve dört gün sürer. Kur'an kurban hakkında açık bir ölçü koyar: etler ve kanlar değil, takvâ ulaşır.

Ramazan Bayramı, Ramazan ayının bitişini izleyen Şevval ayının ilk üç günüdür. Kaynaklarda bayram namazı, fitre ve tekbir bu güne ait uygulamalar olarak bildirilir.

Kur'an aileyi bir sözleşme değil, "sükûn bulma" ilişkisi olarak tanımlar. Bu konu altında hayırlı eş, çocuk, aile huzuru ve evlilikle ilgili dualar, ayetler ve kavramlar bir arada yer alır.

Kur'an'ın ilk emri okumaktır. İlimle ilgili ayetler yalnızca öğrenmeyi teşvik etmez; bilginin sınırını da çizer ve bilinmeyenin ardına düşmeyi yasaklar. Bu konu altında ilimle ilgili ayetler ve kavramlar bir arada bulunur.