El-Vâlî Esması

Anne ve baba için okunan dua, İsrâ suresi 24. ayette geçer: "Rabbim! Küçükken beni yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et." Dua, merhamet talebini bir gerekçeye bağlaması bakımından dikkat çekicidir.

Borç konusunda sahih kaynaklarda iki dua bulunur. Biri borçtan Allah'a sığınmayı, diğeri helal kazançla yetinip başkasına muhtaç olmamayı ister. İkincisi rivayette borcunu ödeyemeyen birine öğretilmiştir.

Evden çıkarken okunan dua, Ebû Dâvûd ve Tirmizî'de nakledilen "Bismillâh, tevekkeltü alallâh, lâ havle velâ kuvvete illâ billâh" ifadesidir. Üç bölümden oluşur: besmele, tevekkül ve güç beyanı.

Eve girerken okunan dua, Ebû Dâvûd'da nakledilen "Bismillâhi velecnâ ve bismillâhi haracnâ ve alallâhi rabbinâ tevekkelnâ" ifadesidir. Girişi ve çıkışı aynı cümlede anar.

Gece namazına kalkınca okunduğu Buhârî'de bildirilen dua uzun bir metindir ve on bir kez "sen" diyerek başlar. İçinde tek bir talep vardır: bağışlanma.

Bir ihtiyaç için yapılan duaya hacet duası denir. Tirmizî'de nakledilen bir metin bu adla bilinir; ancak hacet namazı ve duası etrafında dolaşan sayı ve garanti iddialarının kaynaklarda karşılığı yoktur.

Kur'an duayı hem emreder hem de nasıl yapılacağını tarif eder. Aşağıdaki ayetler dua hakkında konuşan ayetlerdir; dua metinleri değil.

Kur'an huzuru bir duygu olarak değil, kalbin yerine oturması olarak anlatır. Kullanılan iki anahtar kelime vardır: itmi'nân (yatışmak) ve sekîne (sükûnet). Aşağıdaki ayetler bu iki kelimenin geçtiği temel yerlerdir.

Kur'an'da korunma, bir nesneye veya işleme değil, sığınmaya bağlanır. Kullanılan iki kalıp vardır: "eûzü" (sığınırım) ve "hafiz" (koruyan). Aşağıdaki ayetler bu iki kalıbın geçtiği temel yerlerdir.

Kur'an'da sabır kökünden türeyen kelimeler yüzden fazla yerde geçer. Aşağıdaki ayetler, sabrın Kur'an'da hangi bağlamlarda kullanıldığını gösteren temel örneklerdir: yardım isteme, imtihan, karşılık ve kararlılık.

Kur'an'da tevekkül emri hemen her yerde bir eylemin yanında gelir: karar verdikten sonra, kulluk ederken, tedbir aldıktan sonra. Aşağıdaki ayetler bu birlikteliği gösterir.

Felak suresi Kur'an'ın 113. suresidir ve 5 ayettir. Adı "yarılıp çıkan" anlamına gelir. Nâs suresiyle birlikte "muavvizeteyn" (iki sığınma suresi) adıyla anılır.

İnşirah suresi Kur'an'ın 94. suresidir, Mekke döneminde inmiştir ve 8 ayettir. Adı "göğsün açılması, ferahlaması" anlamına gelir. Ana konusu, zorluk ile kolaylığın birlikte bulunmasıdır.

Nâs suresi Kur'an'ın son suresidir ve 6 ayettir. Adı "insanlar" anlamına gelir. Felak suresiyle birlikte "muavvizeteyn" adıyla anılır ve tek bir şeyden sığınır: vesvese.

El-Hafîz, "koruyan ve kaydını tutan" anlamına gelir. Kökte iki anlam birlikte bulunur: bir şeyi zarardan korumak ve unutmadan aklında tutmak. Kur'an'da her iki yönüyle de kullanılır.

El-Melik, "mutlak hükümranlığın sahibi" anlamına gelir. Kur'an'da bu kalıpta birkaç ayette geçer ve ortak vurgusu şudur: gerçek mülkiyet ve egemenlik geçici değil, kalıcıdır ve yalnızca Allah'a aittir.

El-Veliyy, "dost, yardımcı ve koruyucu olan" anlamına gelir. Kökteki asıl anlam yakınlıktır; dostluk, yardım ve yöneticilik anlamlarının hepsi bu yakınlıktan türer.

Ed-Dârr, "zarar veren; zararı takdir eden" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; kök fiil halinde bulunur. Klasik kaynaklarda bu isim En-Nâfi' ile birlikte anılır, tek başına zikredilmesi uygun görülmez.

El-Alîm, "her şeyi bilen" anlamına gelir. Kur'an'da yüzden fazla yerde geçer ve vurgusu bilginin kapsamındadır: gizli ile açık, geçmiş ile gelecek arasında fark gözetmeyen bir bilgi.

El-Azîz, "mutlak güç sahibi ve yenilmez olan" anlamına gelir. Kur'an'da doksandan fazla yerde geçer ve çoğunlukla "hakîm" (hikmet sahibi) ismiyle birlikte kullanılır; bu birliktelik gücün hikmetle sınırlandığını bildirir.

Akşam zikirleri, gün batımından sonra okunması kaynaklarda bildirilen metinlerdir. Sabah zikirleriyle büyük ölçüde aynıdır; farkı, iki ifadenin zaman kalıbının değişmesidir.

İstiğfar, Allah'tan bağışlanma dilemektir. En kısa biçimi "estağfirullah" ifadesidir. Hadis kaynaklarında geçen en kapsamlı biçimi ise "seyyidü'l-istiğfar" adıyla bilinen duadır.

Sabah zikirleri, hadis kaynaklarında sabah vaktine özel olarak nakledilen dua ve zikirlerdir. Aşağıdaki metinler sahih kaynaklarda yer alan en yaygın örneklerdir.

Tesbihat, sübhânallâh, elhamdülillâh ve Allâhü ekber cümlelerinin tekrarlanmasıdır. Namaz sonrası okunması ve sayısı sahih kaynaklarda bildirilen az sayıdaki zikirdendir.

Dua, "çağırmak, seslenmek" anlamındaki d-a-v kökünden gelir. İslami literatürde kulun Allah'a yönelerek istemesini ifade eder. Kur'an'da duanın kendisi bir ibadet olarak nitelenir; kabul edilme şartı belirli bir metne, sayıya veya vakte bağlanmaz.

İhlâs, "bir şeyi katkısız hâle getirmek" anlamındaki h-l-s kökünden gelir. Bir amelin yalnızca Allah için yapılmasını ifade eder. Karşıtı riyâdır: ameli başkasına göstermek.

Sabır, kelime kökü itibarıyla "bir şeyi yerinde tutmak, alıkoymak" anlamına gelir. İslami literatürde üç alanda kullanılır: ibadette kararlılık, günahtan uzak durmada direnç ve musibet anında dayanma. Kur'an'da yüzden fazla yerde geçer.

Tevekkül, "bir işi güvenilir birine havale etmek" anlamındaki v-k-l kökünden gelir. İslami literatürde, gereken tedbiri aldıktan sonra sonucu Allah'a bırakmayı ifade eder. Tedbiri terk etmek anlamına gelmez.

Kadir Gecesi, Kur'an'ın indirilmeye başlandığı gecedir ve Kadr suresinde "bin aydan hayırlı" olarak nitelenir. Hadis kaynaklarında Ramazan'ın son on gecesinin tek gecelerinde aranması tavsiye edilir.

Kaygı ve iç sıkıntısı, Kur'an ve hadislerde yok sayılan değil, doğrudan dua konusu yapılan bir durumdur. Bu konu altında sıkıntı, kaygı ve huzursuzluk anlarında okunan dualar ile ilgili ayetler ve Esmaül Hüsna isimleri yer alır.

Korunma (istiâze), Kur'an ve hadislerde Allah'a sığınma ifadeleriyle anlatılan bir ibadet biçimidir. Bu konu altında korunma amaçlı dualar, sureler ve ayetler kaynaklarıyla birlikte yer alır.