Eûzü (İstiâze)
Eûzü, "Eûzü billâhi mine'ş-şeytâni'r-racîm" cümlesiyle Allah'a sığınmaktır. Nahl 98 bunu Kur'an okumadan önce emreder. Ayetin dikkat çeken yanı, sığınmayı okumanın ardına değil önüne koymasıdır.
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ
Eûzü billâhi mine'ş-şeytâni'r-racîm.
Kovulmuş şeytandan Allah'a sığınırım.
فَإِذَا قَرَأْتَ ٱلْقُرْءَانَ فَٱسْتَعِذْ بِٱللَّهِ مِنَ ٱلشَّيْطَٰنِ ٱلرَّجِيمِ
Fe-izâ kara'te'l-Kur'âne fe'steiz billâhi mine'ş-şeytâni'r-racîm.
Kur'an okuyacağın zaman, kovulmuş şeytandan Allah'a sığın.
Arapça Kur’an metni Tanzil Project tarafından hazırlanmıştır (Uthmani imlası, sürüm 1.1). Lisans: Creative Commons Attribution 3.0 —tanzil.net
Emir okumadan öncedir
Nahl 98 kısadır: "Kur'an okuyacağın zaman, kovulmuş şeytandan Allah'a sığın."
Ayetin Arapça yapısı klasik tefsirlerde ayrıca ele alınır. Fiil geçmiş kalıptadır — sözlük anlamıyla "okuduğunda" demektir — fakat kastedilen okumaya başlamadan önceki andır.
Bu yorum üzerinde geniş bir kabul vardır ve uygulama da bu yöndedir: eûzü, okumanın ardından değil önünde söylenir.
Dikkat çekici olan, emrin okuma eylemine bağlanmasıdır. Sığınma genel bir tavsiye olarak değil, belirli bir işin başında istenir.
Ne zaman sığınılır
Kur'an sığınmayı yalnızca okuma anına bağlamaz; iki yerde daha aynı emri verir ve orada sebep farklıdır.
A'râf 200: "Şeytandan bir dürtü seni dürterse, Allah'a sığın." Fussilet 36 aynı cümleyi neredeyse birebir tekrarlar.
Buradaki emir bir vakte değil, bir duruma bağlanır. Dürtü geldiğinde sığınılır.
A'râf 201 ardından gelir ve sakınanların ne yaptığını söyler: "hatırlarlar ve hemen görürler." Yani sığınma, farkına varmakla başlar.
Mü'minûn 97-98 ise sığınmayı bir dua kalıbına döker ve kapsamı genişletir: yalnızca vesveseden değil, şeytanların yanında bulunmasından da sığınılır.
"Racîm" ne demek
Sığınılan varlık "racîm" sıfatıyla anılır. Kelime r-c-m kökünden gelir ve "taşlanmış, kovulmuş" anlamındadır.
Sıfatın seçimi anlamlıdır: sığınılan tehlike, güçlü bir rakip olarak değil, kovulmuş bir varlık olarak tarif edilir.
Nisâ 76 aynı çerçeveyi tamamlar: "Şüphesiz şeytanın düzeni zayıftır."
İbrâhîm 22 ise en açık ifadeyi taşır. Şeytan, kendisine uyulduğunu söylerken şunu ekler: "Benim sizin üzerinizde bir gücüm yoktu; ancak sizi çağırdım, siz de bana uydunuz. Öyleyse beni kınamayın, kendinizi kınayın."
Bu ayetler birlikte okunduğunda sığınmanın konusu netleşir: dışarıdan gelen bir zorlama değil, içeriden verilen bir karşılık.
Felak ve Nâs ile bağı
Kur'an'ın son iki suresi sığınma kalıbıyla açılır ve "eûzü" fiili orada da geçer.
Felak "De ki: Yarığın Rabbine sığınırım" ile başlar; Nâs ise "insanların Rabbine" sığınmayı emreder.
İki sure birlikte "muavvizeteyn" adıyla anılır ve sahih kaynaklarda birlikte okundukları bildirilir.
İkisinin farkı da dikkat çekicidir: Felak dışarıdan gelen zararlardan, Nâs ise içeriden gelen vesveseden sığınmayı konu edinir.
Eûzü cümlesi bu iki surenin kısa bir özeti gibidir: sığınan, sığınılan ve sığınılacak şey aynı cümlededir.
Sık sorulan sorular
Eûzü cümlesi Kur'an'da geçer mi?
Sığınma emri Nahl 98'de geçer, ancak birinci tekil kalıptaki "eûzü billâhi..." cümlesi ayetin metni değildir; bu kalıp hadis kaynaklarında ve yerleşik uygulamada bulunur. Nahl 98'deki fiil "festeiz" biçimindedir.
Eûzü ne zaman okunur?
Nahl 98 Kur'an okumaya başlarken emreder. A'râf 200 ve Fussilet 36 ise vakte değil duruma bağlar: şeytandan bir dürtü geldiğinde sığınılır.
Eûzü'den sonra besmele okunur mu?
Yerleşik uygulama bu yöndedir. Namazda ve Kur'an okurken nasıl okunacağı fıkhî bir konudur ve bu platformun kapsamı dışındadır.
Kaynaklar
- Kur’anNahl 16:98 — Kur'an okurken sığınma emri
- Kur’anA'râf 7:200; Fussilet 41:36 — Dürtü geldiğinde sığınma
- Sahih hadisBuhârî, Bed'ü'l-halk 11; Müslim, Birr 109 — Öfke anında bu sözün söylenmesi
- Kur’anFelak 113:1; Nâs 114:1 — Sığınma kalıbıyla açılan sureler
Son güncelleme: