El-Hâlik Esması
El-Hâlik, "yoktan var eden ve her şeyi ölçüsüyle takdir eden" anlamına gelir. Haşr suresinin son ayetinde El-Bâri' ve El-Musavvir ile birlikte geçer; üçü yaratmanın farklı aşamalarını ifade eder.
الْخَالِق
OkunuşuEl-Hâlik
AnlamıYoktan var eden, her şeyi bir ölçüye göre takdir eden
- Sıra
- 11. isim
- Kelime kökü
- خ ل ق (h-l-k) — ölçüp biçmek, takdir etmek, yaratmak. Klasik sözlükler kökün ilk anlamının deriyi kesmeden önce ölçmek olduğunu belirtir; yaratma anlamı bu ölçme fikrinden gelir.
- Kur'an'da geçişi
- Haşr 59:24, En'âm 6:102, Ra'd 13:16
Anlam katmanları
- Örneği olmadan var eden
- Yaratmayı bir ölçü ve düzen içinde gerçekleştiren
- Var etme gücü kendinden olan
Kur'an'daki kullanımı
O, yaratan, yoktan var eden, şekil veren Allah'tır. En güzel isimler O'nundur.
Haşr 59:24
İşte Rabbiniz Allah budur. O'ndan başka ilah yoktur; her şeyin yaratıcısıdır.
En'âm 6:102
De ki: Her şeyin yaratıcısı Allah'tır. O birdir, karşı konulamaz güç sahibidir.
Ra'd 13:16
Dua bağlamında kullanımı
El-Hâlik ismi, varlığın kaynağına dair sorularda ve şükür bağlamında anılır. Kökteki ölçme anlamı, yaratmanın rastgele değil takdirle olduğunu bildirir.
Bu isim hakkında yaygın iddialar
Her esmanın bir "ebced değeri" ve buna bağlı bir zikir sayısı vardır; o sayıda okunmalıdır.
Ebced, Arap harflerine sayı değeri veren bir sistemdir ve şiirde tarih düşürmek için kullanılmıştır. Kur'an'da veya sahih hadis kaynaklarında esmaların belirli sayılarda okunmasını emreden bir bildirim yoktur. A'râf 7:180 Esmaül Hüsna ile dua edilmesini tavsiye eder, ancak sayı şartı koymaz.
Her esmanın bir "zikir saati" ve "zikir günü" vardır.
Bu tasnif Kur'an ve sahih hadis kaynaklı değildir. Gezegenlere saat ve gün atfeden sistemler İslam öncesi astroloji geleneğinden gelir ve klasik kelam kaynaklarında bu tür belirlemelere itibar edilmez.
Hâlik, Bâri' ve Musavvir: üç aşama
Haşr 24. ayette üç isim art arda gelir ve klasik tefsirlerde bunlar yaratmanın üç aşaması olarak açıklanır.
Hâlik takdir aşamasıdır: ne olacağının ölçüsü belirlenir. Bâri' var etme aşamasıdır: takdir edilen yokluktan varlığa çıkarılır. Musavvir ise şekillendirme aşamasıdır: var olan şeye kendine özgü biçim verilir.
Bu sıralama, kökün anlamıyla da uyumludur: h-l-k kökü ölçmeyi, b-r-' kökü ayırıp çıkarmayı, s-v-r kökü biçim vermeyi ifade eder.
Sık sorulan sorular
El-Hâlik ile El-Bâri' arasındaki fark nedir?
Klasik tefsirlerde Hâlik yaratmanın takdir aşamasını, Bâri' ise takdir edilenin yokluktan varlığa çıkarılması aşamasını ifade eder. Haşr 24. ayette ikisi ve ardından şekil vermeyi bildiren Musavvir art arda geçer.
Kaynaklar
- Kur’anHaşr 59:24 — Üç ismin birlikte geçtiği ayet
- Kur’anEn'âm 6:102 — Her şeyin yaratıcısı olması
- Kur’anRa'd 13:16 — Yaratma ve birlik
- Klasik kaynakTirmizî, Deavât 82 — Doksan dokuz ismin sayıldığı rivayet
Son güncelleme: