Şükür nedir, nasıl şükredilir?

Bereket, kaynaklarda miktarın artması değil, az olanın yetmesi anlamında kullanılır. Bereket için okunan dualar arasında Buhârî'de nakledilen "Allâhümme bârik lenâ" kalıbı yer alır.

Yeni bir elbise giyerken okunduğu Ebû Dâvûd ve Tirmizî'de bildirilen dua, elbiseyi bir giydirme olarak anar ve kişinin kendi payını hesaba katmaz. Kalıbı, yemekten sonra okunan duayla neredeyse aynıdır.

Hapşıran kişi "elhamdülillâh" der. Duyan "yerhamükellâh" diye karşılık verir. Hapşıran ise "yehdîkümullâhu ve yuslihu bâleküm" der. Üç cümlenin de kaynağı Buhârî'de nakledilen rivayettir.

Orucu açarken okunan duaların en yaygını "Allâhümme leke sumtü" ile başlayan metindir. Ancak hadis kaynaklarında senedi daha güçlü olan başka bir dua vardır: "Zehebe'z-zameu."

Namazdan sonra okunduğu sahih kaynaklarda bildirilen birkaç metin vardır. En bilineni "Allâhümme ente's-selâm ve minke's-selâm" duasıdır; ayrıca istiğfar, tesbihat ve Âyetü'l-Kürsî de bu kapsamda nakledilir.

Şükür için Kur'an'daki en dikkat çekici dua, Neml suresi 19. ayette Hz. Süleyman'ın duasıdır. Duada doğrudan nimet istenmez; şükredebilme kabiliyeti istenir.

Uyanınca okunan dua, Buhârî'de nakledilen "Elhamdü lillâhillezî ahyânâ ba'de mâ emâtenâ ve ileyhi'n-nüşûr" ifadesidir. Uyumadan önce okunan dua ile aynı benzetmeyi tamamlar.

Yemekten önce "Bismillâh" denir; unutulursa hatırlandığında "Bismillâhi evvelehû ve âhirah" denir. Yemekten sonra ise hamd içeren bir dua okunur. İkisi de sahih hadis kaynaklıdır.

Kur'an'da akşam kelimesi yirmi iki ayette geçer ve bunların on beşinde aynı ayet içinde sabah da anılır. Akşam metinde tek başına duran bir vakit değil, günü kapatan ve sabahla birlikte çerçeve kuran bir uçtur.

Kur'an dünya ile ahireti karşı karşıya koyar ama dünyayı reddetmez. Hadîd 20 dünya hayatını beş aşamada sayar; Ankebût 64 ahireti "asıl hayat" diye adlandırır. Kasas 77 ise ikisi arasında ölçü verir.

Haset kökü Kur'an'da dört yerde geçer: Bakara 109, Nisâ 54, Fetih 15 ve Felak 5. Metnin hasede karşı önerdiği şey bir savunma değil, bir yön değişikliğidir: bakışı başkasının elindekinden çevirmek ve istemeyi doğrudan Allah'a yöneltmek.

Kur'an hikmeti öğrenilen değil VERİLEN bir şey olarak anar: "Hikmeti dilediğine verir." Bakara 269 bunu söyledikten sonra ekler — kime hikmet verilirse ona çok hayır verilmiştir. İlim ile hikmet Kur'an'da ayrı ayrı anılır.

İhsan ح س ن kökündendir ve "güzel olanı yapmak" demektir. Nahl 90'da adalet ve ihsan birlikte emredilir; klasik yorumda adalet hakkı vermek, ihsan ise hakkın üstüne çıkmaktır. Rahmân 60 karşılığı tek cümlede verir.

Kur'an sabahı birkaç ayrı kelimeyle anar: fecr, subh, bükre, gudüv ve seher. Ortak yanları şudur — sabah hiçbirinde tek başına geçmez, her defasında bir eylemle birlikte anılır: namaz kıl, tesbih et, bağışlanma dile.

Kur'an suyu yaratılışın ortak maddesi olarak anar: "Her canlıyı sudan yarattık." Yağmur ise çoğu yerde rahmet kelimesiyle birlikte geçer; A'râf 57'de rüzgârlar rahmetin müjdecisi diye adlandırılır.

Kur'an'da şükür, nimetin karşılığında söylenen bir söz olarak değil, nimetin kime ait olduğunun bilinmesi olarak geçer. Aşağıdaki ayetler şükrün Kur'an'daki dört bağlamını gösterir: artış, kime fayda verdiği, imtihan olması ve azlığı.

Kur'an'da düşünme çağrısı soyut bir öğüt değildir; neredeyse her defasında bakılacak bir şey gösterilerek gelir — gökler, yağmur, bitkiler, kendi yaratılışınız. Ankebût 20'de emir doğrudan verilir: yeryüzünde dolaşın ve bakın.

Âdiyât suresi 11 ayettir ve adı "koşanlar" anlamına gelir. Beş ayetlik bir yeminle açılır, ardından tek bir hüküm gelir: insan Rabbine karşı çok nankördür.

Ahkâf suresi 35 ayettir ve adı Âd kavminin yaşadığı kum tepelerinden gelir. On beşinci ayeti, anne baba ve kendi çocuğu için yapılan üç kuşaklık bir duayı taşır.

A'lâ suresi 19 ayettir ve adı "en yüce" anlamına gelir. Bir tesbih emriyle başlar ve dört fiille yaratılışın düzenini sıralar: yarattı, düzenledi, ölçü koydu, yol gösterdi.

Duhâ suresi 11 ayettir ve adı "kuşluk vakti" anlamına gelir. Sure bir teselli ile başlar, geçmişteki üç durumu hatırlatır ve üç emirle biter.

Fâtır suresi 45 ayettir ve adı "yoktan var eden" anlamına gelir. On beşinci ayeti, muhtaçlık ilişkisinin yönünü tek cümlede bildirir.

İbrâhîm suresi 52 ayettir. Yedinci ayeti şükür ile artış arasındaki bağı kurar; 35-41. ayetleri Hz. İbrâhîm'in dualarını taşır.

İnsân suresi 31 ayettir ve Dehr adıyla da bilinir. Sekiz ve dokuzuncu ayetleri, ihlâsın Kur'an'daki en açık tariflerinden birini taşır: karşılık da teşekkür de beklememek.

Kevser suresi Kur'an'ın en kısa suresidir ve 3 ayettir. Adı "çok hayır" anlamına gelir. Sure bir verme bildirimiyle başlar ve karşılığında iki davranış ister.

Lokmân suresi 34 ayettir. Ortasında bir babanın oğluna verdiği öğütler yer alır ve bu öğütler Kur'an'daki en somut ahlak listelerinden biridir.

Nahl suresi 128 ayettir ve adı "bal arısı" anlamına gelir. 90. ayeti Türkiye'de hutbelerin sonunda okunan ayettir; 69. ayeti ise balda şifa bulunduğunu bildirir.

Nasr suresi 3 ayettir ve adı "yardım" anlamına gelir. Dikkat çekici olan, zaferin ardından emredilen şeydir: kutlama değil, tesbih ve istiğfar.

Neml suresi 93 ayettir ve adı "karınca" anlamına gelir. Bu sitedeki şükür duası sayfasının dayandığı 19. ayet ve Sebe' melikesi kıssası burada yer alır.

Rahmân suresi 78 ayettir. Kur'an'da tek bir cümlenin en çok tekrarlandığı suredir: "Öyleyse Rabbinizin nimetlerinden hangisini yalanlıyorsunuz?" otuz bir kez geçer.

Sebe' suresi 54 ayettir. Sebe' halkının iki bahçesini ve nankörlükten sonra olanları anlatır; 13. ayeti şükredenlerin azlığını bildirir.

Tekâsür suresi 8 ayettir ve adı "çoklukla övünmek" anlamına gelir. Sure tek bir davranışı konu edinir: sayıyla üstünlük kurma çabasının insanı oyalaması.

El-Hâlik, "yoktan var eden ve her şeyi ölçüsüyle takdir eden" anlamına gelir. Haşr suresinin son ayetinde El-Bâri' ve El-Musavvir ile birlikte geçer; üçü yaratmanın farklı aşamalarını ifade eder.

El-Hamîd, "her durumda övgüye layık olan" anlamına gelir. Hamd ile şükür arasındaki fark burada belirleyicidir: şükür alınan bir nimete karşılıktır, hamd ise bir karşılığa bağlı değildir.

El-Muhsî, "her şeyi tek tek sayan ve kaydeden" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; kök fiil halinde birkaç ayette bulunur ve isim buradan türetilmiştir.

El-Musavvir, "her varlığa kendine özgü biçimini veren" anlamına gelir. Yaratma üçlüsünün son halkasıdır: takdir (Hâlik), var etme (Bâri') ve şekillendirme (Musavvir).

Eş-Şekûr, "az amele çok karşılık veren" anlamına gelir. Şükür genellikle kulun fiili olarak bilinir; bu isim aynı kelimenin Allah'a nispet edildiğinde anlamının değiştiğini gösterir: karşılığı kat kat vermek.

İstiğfar, Allah'tan bağışlanma dilemektir. En kısa biçimi "estağfirullah" ifadesidir. Hadis kaynaklarında geçen en kapsamlı biçimi ise "seyyidü'l-istiğfar" adıyla bilinen duadır.

"Sübhânallâhi ve bihamdihî" cümlesi, Allah'ı eksiklikten uzak tutmakla O'na övgüyü tek nefeste birleştirir: "Allah'ı hamd ile tesbih ederim." Buhârî ve Müslim'de iki ayrı rivayetle nakledilir; sayısı kaynakta bildirilen az sayıdaki zikirdendir.

Tesbihat, sübhânallâh, elhamdülillâh ve Allâhü ekber cümlelerinin tekrarlanmasıdır. Namaz sonrası okunması ve sayısı sahih kaynaklarda bildirilen az sayıdaki zikirdendir.

Ahmed, ح م د kökünden gelir ve üstünlük kalıbındadır: "en çok öven" ya da "en çok övülen". Kur'an'da tam olarak bir kez geçer — Saff 61:6'da Hz. Îsâ'nın kendisinden sonra gelecek elçiyi müjdelediği ayette.

Ecrin, Arapça "ecr" kelimesinin çekimli bir biçimidir ve "karşılık, ödül, emeğin bedeli" anlamına gelir. Kur'an'da bu kök yüz otuz yerde geçer. Yaygın olarak verilen "Allah'ın hediyesi" karşılığı ise kelimenin anlamıyla tam örtüşmez.

Hasan, ح س ن kökünden gelir ve "güzel, iyi" anlamındadır. Bu kök Kur'an'da yüz seksenden fazla yerde geçer — ihsan, hüsn, hasene ve ahsen kelimeleri hep buradandır. Bir kişi adı olarak ise geçmez.

Kerem, ك ر م kökünden gelir; "cömertlik, soyluluk, değerlilik" anlamlarını taşır. Aynı kökten gelen "kerîm" Kur'an'da yirmi üç yerde geçer ve El-Kerîm, Allah'ın isimlerindendir.

Muhammed, "çokça ve tekrar tekrar övülen" anlamına gelir; ح م د (hamd) kökünden gelir. Kur'an'da tam olarak dört ayette geçer: Âl-i İmrân 144, Ahzâb 40, Muhammed 2 ve Fetih 29. 47. sure de bu adı taşır.

İhsan, "güzel yapmak" anlamındaki h-s-n kökünden gelir. Hak edilenin ötesine geçmek ve bir işi en güzel biçimde yapmaktır. Kur'an'da adaletle birlikte emredilir; ancak ondan ayrı bir basamak olarak anılır.

Şükür, bir nimeti fark edip onu vereni tanımak ve o nimeti yerinde kullanmaktır. Klasik kaynaklarda kalp, dil ve davranış olmak üzere üç katmanda ele alınır.

Buhârî Sahîh'inde giyime ve süslenmeye ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'l-Libâs. Aşağıdaki on üç hadis o bölümden seçilmiştir — elbisesini kibirle sürüyene gelen uyarı ve Ebû Bekir'e verilen cevapla çizilen sınır, Peygamber'in sevdiği kumaş, geride bıraktığı sade giysiler, mühür olarak kullandığı gümüş yüzük, temizlik ve güzel koku. Sayfa neyin giyilip giyilemeyeceğine dair hüküm vermez; rivayetlerin ne söylediğini aktarır.

Buhârî Sahîh'inde yemeğe ayrı bir kitâb ayırır. Aşağıdaki yirmi üç hadis o bölümden seçilmiştir: yemeğe Allah'ın adıyla başlamak, sağ elle ve kendi önünden yemek, sofrayı paylaşmak, yemekten sonra hamd etmek ve azla yetinmek. Sayfa helâl–haram hükmü vermez ve tıbbi tavsiyede bulunmaz.

Kadir Gecesi, Kur'an'ın indirilmeye başlandığı gecedir ve Kadr suresinde "bin aydan hayırlı" olarak nitelenir. Hadis kaynaklarında Ramazan'ın son on gecesinin tek gecelerinde aranması tavsiye edilir.

Kurban Bayramı, Zilhicce ayının 10. gününde başlar ve dört gün sürer. Kur'an kurban hakkında açık bir ölçü koyar: etler ve kanlar değil, takvâ ulaşır.

Mevlid Kandili, Hz. Peygamber'in doğum yıl dönümü olarak Rebîülevvel ayının 12. gecesinde anılır. Doğumun kendisi tarihî bir olaydır; ancak günü konusunda klasik kaynaklarda görüş ayrılığı vardır. Doğumla bir ibadeti açıkça ilişkilendiren sahih rivayet, yıllık bir geceden değil, haftalık pazartesi orucundan söz eder.

Ramazan Bayramı, Ramazan ayının bitişini izleyen Şevval ayının ilk üç günüdür. Kaynaklarda bayram namazı, fitre ve tekbir bu güne ait uygulamalar olarak bildirilir.