Asr Suresi

Sabır için en bilinen dua, Bakara suresi 250. ayette geçen "Rabbenâ efriğ aleynâ sabran ve sebbit akdâmenâ" ifadesidir. Dua sabrı bir miktar olarak değil, üzerine dökülen bir şey olarak ister.

Kaynaklarda depreme özel bir dua bildirilmez. Musibet anında okunduğu bildirilen metin, Bakara suresi 156. ayette geçen "innâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn" ifadesi ve Müslim'de bu ifadeye eklenen musibet duasıdır.

Ezandan sonra okunan dua Buhârî'de nakledilir. Ezan bittikten sonra söylenir ve içinde Hz. Peygamber için makam talebi bulunur.

Gece namazına kalkınca okunduğu Buhârî'de bildirilen dua uzun bir metindir ve on bir kez "sen" diyerek başlar. İçinde tek bir talep vardır: bağışlanma.

Orucu açarken okunan duaların en yaygını "Allâhümme leke sumtü" ile başlayan metindir. Ancak hadis kaynaklarında senedi daha güçlü olan başka bir dua vardır: "Zehebe'z-zameu."

İstihare, bir karar öncesinde hayırlısının takdir edilmesini istemektir. Buhârî'de nakledilen duada iki rekât namazın ardından bu dua okunur. Duanın içinde rüya görmekten söz edilmez.

Kur'an'da sabır kökünden türeyen kelimeler yüzden fazla yerde geçer. Aşağıdaki ayetler, sabrın Kur'an'da hangi bağlamlarda kullanıldığını gösteren temel örneklerdir: yardım isteme, imtihan, karşılık ve kararlılık.

Kur'an'da akşam kelimesi yirmi iki ayette geçer ve bunların on beşinde aynı ayet içinde sabah da anılır. Akşam metinde tek başına duran bir vakit değil, günü kapatan ve sabahla birlikte çerçeve kuran bir uçtur.

Kur'an cenneti tasvir ederken tekrar eden birkaç ifadeye dayanır: altlarından ırmaklar akan bahçeler, süreklilik, selam ve Allah'ın hoşnutluğu. Secde 17 ise tasvirin sınırını kendisi bildirir: orada saklananı hiç kimse bilemez.

Kur'an geceyi iki ayrı yüzüyle anar ve ikisini de olumlar: gece bir örtü ve dinlenmedir, aynı zamanda ayakta durulan bir vakittir. Aynı metinde uykunun nimet, gece kıyamının da üstünlük sayılması bu ikiliğin kendisidir.

Kur'an hicreti bir kaçış değil, bir seçim olarak anar. Nisâ 97'de "biz yeryüzünde güçsüzdük" mazereti bir soruyla karşılanır: Allah'ın yeri geniş değil miydi? Ankebût 56 aynı şeyi olumlu kurar: benim yerim geniştir.

Kur'an namazı bir dayanak olarak anar ve zorluğunu da açıkça kabul eder. Aşağıdaki ayetler namazın neyle birlikte istendiğini, neyi engellediğini ve asıl uyarının kime yapıldığını gösterir. Vakitleri anlatan ayetler ayrı bir sayfada toplanmıştır.

Fâtiha suresi Kur'an'ın ilk suresidir, Mekke döneminde inmiştir ve 7 ayettir. Adı "açan, başlangıç" anlamına gelir. Namazın her rekâtında okunması sebebiyle Kur'an'ın en çok tekrarlanan suresidir.

İnşirah suresi Kur'an'ın 94. suresidir, Mekke döneminde inmiştir ve 8 ayettir. Adı "göğsün açılması, ferahlaması" anlamına gelir. Ana konusu, zorluk ile kolaylığın birlikte bulunmasıdır.

Tekâsür suresi 8 ayettir ve adı "çoklukla övünmek" anlamına gelir. Sure tek bir davranışı konu edinir: sayıyla üstünlük kurma çabasının insanı oyalaması.

A'râf suresi 206 ayettir. 180. ayeti "En güzel isimler Allah'ındır; O'na onlarla dua edin" der; 55-56. ayetleri duanın nasıl edileceğini bildirir.

Ahkâf suresi 35 ayettir ve adı Âd kavminin yaşadığı kum tepelerinden gelir. On beşinci ayeti, anne baba ve kendi çocuğu için yapılan üç kuşaklık bir duayı taşır.

Ahzâb suresi 73 ayettir ve adı "gruplar" anlamına gelir. 21. ayeti "güzel örnek" ifadesini, 56. ayeti salavat emrini, 72. ayeti ise emanet meselesini taşır.

El-Hakk, "varlığı gerçek olan ve değişmeyen" anlamına gelir. Kelime Türkçede hem "gerçek" hem "hak edilen" anlamında kullanılır; Arapçada ikisi aynı kökten gelir ve bu birlik ismin anlamını belirler.

Es-Sabûr, "çok sabırlı olan, cezalandırmakta acele etmeyen" anlamına gelir. Bu isim, Tirmizî'nin naklettiği doksan dokuz isim listesinde yer alır; ancak Kur'an'da Allah'ın ismi olarak bu kalıpta geçmez.

Ed-Dârr, "zarar veren; zararı takdir eden" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; kök fiil halinde bulunur. Klasik kaynaklarda bu isim En-Nâfi' ile birlikte anılır, tek başına zikredilmesi uygun görülmez.

El-Adl, "mutlak adalet sahibi" anlamına gelir. Kur'an'da adalet kavramı defalarca geçer ancak "el-Adl" bu kalıpta Allah'ın ismi olarak bulunmaz; isim Tirmizî'nin naklettiği listede yer alır.

El-Âhir, "sonu olmayan; her şeyden sonra da var olan" anlamına gelir. Hadîd suresi 3. ayette dört isim art arda gelir: evvel, âhir, zâhir, bâtın. Dördü birlikte bir bütün kurar ve tek başına ele alınmaları eksik kalır.

El-Bâkî, "varlığı sona ermeyen, kalıcı olan" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; Rahmân 27'de "yebkâ" (bâki kalır) fiili bulunur ve isim buradan türetilmiştir.

Akşam zikirleri, gün batımından sonra okunması kaynaklarda bildirilen metinlerdir. Sabah zikirleriyle büyük ölçüde aynıdır; farkı, iki ifadenin zaman kalıbının değişmesidir.

"Hasbünallâhü ve ni'me'l-vekîl" — "Bize Allah yeter; O ne güzel vekildir" demektir. Âl-i İmrân 173'te bir korkutma karşısında verilen cevap olarak geçer. Ayetin dikkat çeken yanı, korkutmanın imanı azaltmak yerine artırdığını bildirmesidir.

Havkale, "Lâ havle velâ kuvvete illâ billâh" cümlesinin adıdır: "Güç de kuvvet de ancak Allah iledir." Buhârî ve Müslim'de bu cümlenin "cennet hazinelerinden bir hazine" olarak nitelendiği sahih olarak nakledilir.

İstircâ, musibet anında söylenen "innâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn" sözüdür: "Biz Allah'a aitiz ve O'na döneceğiz." Cümle Bakara 156'nın metnidir. Müslim'de nakledilen sahih rivayette bu sözün ardından okunan bir dua da bildirilir.

Sabah zikirleri, hadis kaynaklarında sabah vaktine özel olarak nakledilen dua ve zikirlerdir. Aşağıdaki metinler sahih kaynaklarda yer alan en yaygın örneklerdir.

Uyku öncesi zikirler, yatağa girildiğinde okunduğu hadis kaynaklarında bildirilen metinlerdir. Namaz sonrası tesbihattan farkı sayıda görülür: bu rivayette tekbir 33 değil 34'tür.

Aleynâ, Arapçada "üzerimize, bize" anlamına gelen bir edat-zamir birleşimidir ve Kur'an'da elliden fazla ayette bu anlamda geçer. Bir özel isim ya da tek başına anlamlı bir kelime değildir; "en yüce" karşılığı başka bir kelimeye aittir.

Duhâ, güneşin yükselmeye başladığı kuşluk vaktidir. Kur'an'ın 93. suresi bu adı taşır ve "Kuşluk vaktine yemin olsun" diye başlar. Kelime ayrıca A'râf 7:98 ve Tâhâ 20:59'da vakit bildirmek için kullanılır.

Hârûn, Hz. Mûsâ'nın kardeşi ve ona verilen yardımcının adıdır. Kur'an'da yirmi kez geçer. Kur'an onu özellikle konuşma kabiliyetiyle anar: Hz. Mûsâ, dilinin daha düzgün olduğu için onun kendisine yardımcı verilmesini ister.

Hüseyn, "Hasan" isminin küçültme biçimidir ve aynı ح س ن kökünden gelir: "küçük güzel, güzelcik". Kur'an'da geçmez. İsmin yaygınlığı Hz. Peygamber'in torunu Hz. Hüseyin'den gelir.

İbrâhîm, Kur'an'da altmış dokuz kez geçer ve Hz. Mûsâ'dan sonra en çok anılan isimdir. 14. sure onun adını taşır. İsim İbranice kökenlidir; klasik kaynaklarda "çokluğun babası" anlamıyla açıklanır.

Mûsâ, Kur'an'da en çok anılan peygamber adıdır: yüz otuz altı kez geçer. İsim İbranice kökenlidir ve klasik kaynaklarda "sudan çıkarılan" anlamıyla açıklanır; bu, sandıkla nehre bırakılışına dayanır.

Sabır, kelime kökü itibarıyla "bir şeyi yerinde tutmak, alıkoymak" anlamına gelir. İslami literatürde üç alanda kullanılır: ibadette kararlılık, günahtan uzak durmada direnç ve musibet anında dayanma. Kur'an'da yüzden fazla yerde geçer.

Dua, "çağırmak, seslenmek" anlamındaki d-a-v kökünden gelir. İslami literatürde kulun Allah'a yönelerek istemesini ifade eder. Kur'an'da duanın kendisi bir ibadet olarak nitelenir; kabul edilme şartı belirli bir metne, sayıya veya vakte bağlanmaz.

İstikamet, doğru yön üzerinde durmak ve orada kalmaktır. Kur'an bunu "emrolunduğun gibi dosdoğru ol" emriyle bildirir ve hemen ardından taşkınlığı yasaklar. Kaynaklarda istikamet kusursuzluk değil, yönü koruma olarak tarif edilir.

Takvâ, "korunmak, sakınmak" anlamındaki v-k-y kökünden gelir. Türkçede çoğu zaman "Allah korkusu" diye karşılanır; ancak kökün anlamı korkmak değil, korunmaktır. İkisi aynı şey değildir.

Tevekkül, "bir işi güvenilir birine havale etmek" anlamındaki v-k-l kökünden gelir. İslami literatürde, gereken tedbiri aldıktan sonra sonucu Allah'a bırakmayı ifade eder. Tedbiri terk etmek anlamına gelmez.

Takvâ, Allah’ın koyduğu sınırları gözeterek kendini sakınmaktır; kelime korkmayı değil korunmayı anlatır. Aşağıdaki elli iki hadis Buhârî’nin Rikāk bölümünden seçilmiştir ve takvânın günlük karşılığını altı yerde gösterir: ömre bakış, mala bakış, dile hâkimiyet, amelde süreklilik, niyetin ağırlığı ve gösterişten uzak durmak.

Güzel ahlak, Buhârî'nin Sahîh'inde dağınık bir konu değil, Kitâbü'l-Edeb adıyla müstakil bir bölümdür. Bu sayfadaki 58 hadis o bölümün ilk yüz yirmi iki bâbından seçilmiştir ve şu alanlarda toplanır: anne baba hakkı, akrabalık bağı, çocuğa ve zayıfa merhamet, komşuluk ve misafir hakkı, öfke ile yumuşaklık, haya ve dilin edebi. Her hadisin Arapça metni, altında kitâb adı ve bâb numarasıyla birlikte verilmiştir.

Buhârî Sahîh'inde cumaya ayrı bir kitâb ayırır ve kırk bir bâb boyunca bu günün rivayetlerini toplar. Aşağıdaki yirmi bir hadis o bölümden seçilmiştir: cuma gününün ayrı bir gün olarak anılması, hazırlık ve temizlik, erken gitmek, hutbe sırasında susmak ve içinde duanın karşılık bulduğu bildirilen saat. Sayfa cumanın fıkhî hükümlerini anlatmaz.

Hadis kaynaklarında dua hem emredilen bir davranış hem de bir üsluptur: ne isteneceği kadar nasıl istendiği de anlatılır. Aşağıdaki hadisler Buhârî'nin Deavât (dualar) kitâbından seçilmiştir; her birinin Arapça metni, Türkçe anlamı ve kitâb-bâb atfı birlikte verilmiştir.

Sahîh-i Buhârî'nin altmış üçüncü kitâbı ensârın menkıbelerine ayrılmıştır. Aşağıdaki yirmi iki hadis o bölümden seçilmiştir: ensâr adının nereden geldiği, hicret, Medine'ye varış, muhâcirlerle kurulan kardeşlik, ensârın kendi ihtiyacına rağmen vermesi ve Peygamber'in ensâra duyduğu sevgi. Bölümün savaş ve siyaset anlatıları alınmadı.

Buhârî Sahîh'inde namaz vakitlerine ayrı bir kitâb ayırır ve kırk bir bâb boyunca vakitle ilgili rivayetleri toplar. Aşağıdaki yirmi hadis o bölümden seçilmiştir: namazı vaktinde kılmanın değeri, vaktin geçirilmesinin ağırlığı ve vaktin saatle değil gökyüzüyle okunuşu. Sayfa bir vakit çizelgesi vermez.

Aşure, Muharrem ayının 10. günüdür. Bu günle ilgili sahih kaynaklarda sabit olan tek şey oruçtur. Yaygın olarak anlatılan diğer içerikler farklı sağlamlıkta kaynaklara dayanır; bu sayfa hepsini ayırır.

Kadir Gecesi, Kur'an'ın indirilmeye başlandığı gecedir ve Kadr suresinde "bin aydan hayırlı" olarak nitelenir. Hadis kaynaklarında Ramazan'ın son on gecesinin tek gecelerinde aranması tavsiye edilir.

Ramazan, Kur'an'ın indirilmeye başlandığı ve orucun farz kılındığı aydır. Bakara 183-187 bu ayı düzenler. Ayetlerin dikkat çeken yanı, orucu bir yük olarak değil bir kolaylık çerçevesinde anlatması ve tam ortasına duayla ilgili en doğrudan ayeti yerleştirmesidir.

Teravih, Ramazan gecelerinde kılınan nafile namazın adıdır. Buhârî ve Müslim'de Hz. Peygamber'in bu namazı mescitte kıldığı, cemaatin ona uyduğu, ancak farz kılınması endişesiyle bunu sürdürmediği nakledilir. Rekât sayısı üzerindeki farklı görüşler farklı rivayetlere dayanır; bu sayfa hangi sayının nereden geldiğini gösterir, hüküm vermez.

"Üç aylar" ifadesi Recep, Şâban ve Ramazan'ı birlikte anan yerleşik bir Türkçe kullanımdır. Kur'an ve hadis kaynaklarında bu üç ayı tek bir kategori olarak toplayan bir tanım bulunmaz. Bu dönemde sahih kaynaklarda sabit olan uygulama Şâban orucudur; yaygın olarak anılan diğer içeriklerin çoğu farklı ve daha zayıf kaynaklara dayanır.

Kur'an günü saat saat bölmez ama belirli vakitleri adıyla anar: fecr, seher, kuşluk, gündüzün iki ucu, akşam ve gecenin bir kısmı. Bu sayfa o vakitlerle ilgili ayetleri, duaları, zikirleri ve sureleri bir arada toplar.

Sabır, Kur'an'da yüzden fazla yerde geçen ve yalnızca katlanmak değil; doğru olanda kararlı durmak, öfkeyi ve aceleyi dizginlemek anlamına gelen bir kavramdır. Bu konu altında sabırla ilgili dualar, ayetler ve ilgili Esmaül Hüsna isimleri bir arada yer alır.