Üç Aylar
"Üç aylar" ifadesi Recep, Şâban ve Ramazan'ı birlikte anan yerleşik bir Türkçe kullanımdır. Kur'an ve hadis kaynaklarında bu üç ayı tek bir kategori olarak toplayan bir tanım bulunmaz. Bu dönemde sahih kaynaklarda sabit olan uygulama Şâban orucudur; yaygın olarak anılan diğer içeriklerin çoğu farklı ve daha zayıf kaynaklara dayanır.
- Hicri konumu
- Recep, Şâban ve Ramazan ayları
- Miladi karşılığı
- Hicri takvim ay yılına dayandığı için üç ayların miladi karşılığı her yıl yaklaşık 10-11 gün geriye kayar.
Bu günde yapılan ibadetler
- oruç
- istiğfar
- dua
- Kur'an okumak
"Üç aylar" bir Kur'an ya da hadis kategorisi değildir
Recep, Şâban ve Ramazan'ı birlikte anan "üç aylar" tabiri, Türkçe dinî literatürde yerleşmiş bir kullanımdır.
Kur'an'da bu üç ayı bir grup olarak anan bir ayet yoktur. Hadis kaynaklarında da bu üçlü bir kategori olarak geçmez.
Bu, dönemin değersiz olduğu anlamına gelmez. Üç ayın her biri hakkında ayrı ayrı kaynaklar bulunur ve bunların sağlamlığı birbirinden farklıdır. Aşağıda ayrı ayrı ele alınmıştır.
Ancak tabirin kendisinin sonradan yerleşmiş olduğunu bilmek, bu dönemle ilgili iddiaları değerlendirirken işe yarar: bir uygulamanın Türkiye'de yaygın olması, kaynaklarda karşılığı bulunduğu anlamına gelmez.
Haram aylar: Kur'an dört diyor, isim vermiyor
Tevbe 36 ayların sayısını ve içlerinden dördünün dokunulmaz olduğunu bildirir: "Şüphesiz Allah katında ayların sayısı, gökleri ve yeri yarattığı gün Allah'ın kitabında on ikidir. Onlardan dördü haramdır."
Ayet dört ayın hangileri olduğunu söylemez. İsimlendirme — Zilkade, Zilhicce, Muharrem ve Recep — hadis ve klasik kaynaklardan gelir.
Bu ayrım önemlidir. Recep'in haram aylardan olması Kur'an'a değil, klasik kaynaklara dayanır ve bu kaynaklarda genel bir kabul vardır.
Ayetin devamındaki kayıt ise çoğu zaman anılmaz: "Onlarda kendinize zulmetmeyin." Ayların dokunulmazlığı, o aylarda yapılacak özel bir ibadete değil, yapılmayacak bir şeye bağlanır.
Şâban ise haram aylardan değildir.
Şâban orucu: sabit olan
Bu dönemle ilgili en sağlam kaynaklı uygulama Şâban orucudur.
Buhârî ve Müslim'de, Hz. Âişe'den nakledilen habere göre Hz. Peygamber hiçbir ayda Şâban'da tuttuğu kadar oruç tutmamıştır. Rivayet sahihtir.
Dikkat edilecek nokta şudur: rivayet bir gün ya da bir sayı belirtmez. Belirli bir gecede belirli bir ibadetten değil, ay boyunca yaygın bir oruçtan söz eder.
Recep ayına özgü oruç hakkındaki rivayetler ise aynı sağlamlıkta değildir; klasik kaynaklarda bu konuda farklı değerlendirmeler bulunur.
Şâban'ın 15. gecesi (Berat Kandili) hakkındaki rivayetler ayrı bir tartışma konusudur ve bu sitede kendi sayfasında ele alınmıştır.
Yaygın ama senedi tartışmalı olanlar
Bu dönemde en çok okunan dua şudur: "Allah'ım! Recep ve Şâban'ı bize bereketli kıl ve bizi Ramazan'a ulaştır."
Bu dua Ahmed b. Hanbel'in Müsned'inde, Taberânî'de ve Beyhakî'de yer alır. Ancak senedinde bulunan bir râvi hadis münekkitlerince eleştirilmiştir ve rivayet çoğunlukla zayıf sayılır. Buhârî ve Müslim'de bulunmaz.
Bunu bilmek duayı etmeye engel değildir; içeriği Kur'an'a aykırı bir şey söylemez ve bir kul isteğidir. Doğru olmayan şey, zayıf bir rivayeti sahih diye aktarmaktır.
Recep ayında kılındığı söylenen "Regaib namazı" ise ayrı bir durumdur. Klasik dönemde Nevevî ve İzz b. Abdüsselâm gibi âlimler bu namazın dayandığı rivayetin uydurma olduğunu belirtmiş ve uygulamayı reddetmişlerdir. Bu, sonradan çıkmış bir uygulamaya klasik kaynakların kendi içinden gelen bir itirazdır.
Belirli gecelerde belirli sayıda kılınan namazlara ya da okunan metinlere bağlanan garantili sonuç vaatlerinin ise kaynağı gösterilemiyor.
Sık sorulan sorular
"Üç aylar" Kur'an'da geçer mi?
Hayır. Recep, Şâban ve Ramazan'ı bir grup olarak anan bir ayet ya da hadis yoktur; tabir Türkçe dinî literatürde yerleşmiştir. Üç ayın her biri hakkındaki kaynaklar ayrı ayrı ve farklı sağlamlıktadır.
"Recep ve Şâban'ı bereketli kıl" duası sahih midir?
Ahmed b. Hanbel, Taberânî ve Beyhakî'de yer alır; senedindeki bir râvi eleştirildiği için çoğunlukla zayıf sayılır ve Buhârî ile Müslim'de bulunmaz. Duayı etmeye engel değildir, ancak sahih diye aktarılmamalıdır.
Regaib namazı var mıdır?
Klasik dönemde Nevevî ve İzz b. Abdüsselâm gibi âlimler bu namazın dayandığı rivayetin uydurma olduğunu belirtmiş ve uygulamayı reddetmiştir. İtiraz klasik kaynakların kendi içinden gelmektedir.
Bu dönemde sabit olan bir ibadet var mı?
Evet. Buhârî ve Müslim'de Hz. Peygamber'in Şâban ayında diğer aylardan çok oruç tuttuğu sahih olarak nakledilir. Rivayet belirli bir gün ya da sayı bildirmez.
Kaynaklar
- Sahih hadisBuhârî, Savm 52; Müslim, Sıyâm 176 — Şâban ayındaki oruç
- Kur’anTevbe 9:36 — Ayların sayısı ve dördünün haram olması; isim verilmez
- Klasik kaynakAhmed b. Hanbel, Müsned I/259; Taberânî, Evsat — Recep duası; senedi eleştirilmiş, çoğunlukla zayıf sayılır
- DoğrulanmadıRegaib namazı ve sayı-sonuç iddiaları — Klasik âlimlerce reddedilmiş ya da kaynağı gösterilemeyen uygulamalar
Son güncelleme: