Borç ile İlgili Ayetler
Kur'an'ın en uzun ayeti Bakara 282'dir ve konusu borçtur: borcun yazılması, şahit tutulması ve kaydın nasıl yapılacağı. Hemen öncesindeki 280. ayet ise darda olana süre tanımayı, bağışlamayı ise daha hayırlı saymayı emreder.
Bakara suresi, 282. ayet
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِذَا تَدَايَنتُم بِدَيْنٍ إِلَىٰٓ أَجَلٍ مُّسَمًّى فَٱكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُب بَّيْنَكُمْ كَاتِبٌۢ بِٱلْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَن يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ ٱللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ ٱلَّذِى عَلَيْهِ ٱلْحَقُّ وَلْيَتَّقِ ٱللَّهَ رَبَّهُۥ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْـًٔا فَإِن كَانَ ٱلَّذِى عَلَيْهِ ٱلْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُۥ بِٱلْعَدْلِ وَٱسْتَشْهِدُوا۟ شَهِيدَيْنِ مِن رِّجَالِكُمْ فَإِن لَّمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَٱمْرَأَتَانِ مِمَّن تَرْضَوْنَ مِنَ ٱلشُّهَدَآءِ أَن تَضِلَّ إِحْدَىٰهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَىٰهُمَا ٱلْأُخْرَىٰ وَلَا يَأْبَ ٱلشُّهَدَآءُ إِذَا مَا دُعُوا۟ وَلَا تَسْـَٔمُوٓا۟ أَن تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَىٰٓ أَجَلِهِۦ ذَٰلِكُمْ أَقْسَطُ عِندَ ٱللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَٰدَةِ وَأَدْنَىٰٓ أَلَّا تَرْتَابُوٓا۟ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَٰرَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوٓا۟ إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَآرَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِن تَفْعَلُوا۟ فَإِنَّهُۥ فُسُوقٌۢ بِكُمْ وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ ٱللَّهُ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ
Ey iman edenler! Belirlenmiş bir süreye kadar birbirinize borçlandığınızda, onu yazın. Aranızda bir yazıcı adaletle yazsın. Yazıcı, Allah'ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan kaçınmasın; yazsın. Üzerinde hak bulunan yazdırsın, Rabbi olan Allah'tan sakınsın ve ondan bir şey eksiltmesin. Üzerinde hak bulunan akılsız, güçsüz ya da yazdırmaya gücü yetmeyen ise, dostu adaletle yazdırsın. Erkeklerinizden iki şahit tutun. İkisi erkek değilse, razı olduğunuz şahitlerden bir erkek ve iki kadın; biri şaşırırsa diğeri ona hatırlatsın. Şahitler çağrıldıklarında kaçınmasın. Küçük olsun büyük olsun, süresiyle birlikte yazmaktan usanmayın. Bu, Allah katında daha adaletli, şahitlik için daha sağlam ve kuşkuya düşmemeniz için daha uygundur. Aranızda döndürdüğünüz peşin bir ticaret olması başka; onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alışveriş yaptığınızda şahit tutun. Yazıcı da şahit de zarara uğratılmasın. Bunu yaparsanız, şüphesiz bu sizin için bir yoldan çıkmadır. Allah'tan sakının; Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilendir.
Kur'an'ın en uzun ayeti. Konusu bir ibadet değil, bir kayıt usulü: borcun yazılması ve şahit tutulması.
Bakara suresi, 280. ayet
وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ وَأَن تَصَدَّقُوا۟ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ
Darlıkta olan varsa, genişliğe kadar beklemek gerekir. Bilirseniz, bağışlamanız sizin için daha hayırlıdır.
Ölçü iki kademeli: önce süre tanımak, sonra bağışlamak. İkincisi "daha hayırlı" diye niteleniyor.
Bakara suresi, 281. ayet
وَٱتَّقُوا۟ يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى ٱللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّىٰ كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
Allah'a döndürüleceğiniz bir günden sakının; sonra herkese kazandığı tam olarak ödenir ve onlara zulmedilmez.
Borç ayetlerinin hemen ardından geliyor ve konuyu hesap gününe bağlıyor.
Nisâ suresi, 29. ayet
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَأْكُلُوٓا۟ أَمْوَٰلَكُم بَيْنَكُم بِٱلْبَٰطِلِ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَٰرَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ وَلَا تَقْتُلُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا
Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda haksızlıkla yemeyin; karşılıklı rızayla yapılan bir ticaret başka. Kendinizi öldürmeyin; şüphesiz Allah size karşı çok merhamet edendir.
Genel ölçü: malın haksızlıkla yenmemesi; karşılıklı rızayla yapılan ticaret istisna tutuluyor.
Mâide suresi, 1. ayet
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَوْفُوا۟ بِٱلْعُقُودِ أُحِلَّتْ لَكُم بَهِيمَةُ ٱلْأَنْعَٰمِ إِلَّا مَا يُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّى ٱلصَّيْدِ وَأَنتُمْ حُرُمٌ إِنَّ ٱللَّهَ يَحْكُمُ مَا يُرِيدُ
Ey iman edenler! Antlaşmaları yerine getirin. İhramlı iken avlanmayı helal saymamak üzere, size okunacaklar dışında hayvanlar size helal kılındı. Şüphesiz Allah dilediğini hükmeder.
Antlaşmaların yerine getirilmesi emri, surenin ilk cümlesi olarak geliyor.
Bakara suresi, 245. ayet
مَّن ذَا ٱلَّذِى يُقْرِضُ ٱللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَٰعِفَهُۥ لَهُۥٓ أَضْعَافًا كَثِيرَةً وَٱللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْصُۜطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
Kim Allah'a güzel bir borç verirse, Allah onu kendisi için kat kat artırır. Allah daraltır ve genişletir; O'na döndürüleceksiniz.
Verilen sadaka "Allah'a güzel bir borç" diye adlandırılıyor — yön tersine çevriliyor.
Hadîd suresi, 11. ayet
مَّن ذَا ٱلَّذِى يُقْرِضُ ٱللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَٰعِفَهُۥ لَهُۥ وَلَهُۥٓ أَجْرٌ كَرِيمٌ
Kim Allah'a güzel bir ödünç verirse, Allah bunu ona kat kat artırır; ona değerli bir karşılık da vardır.
Aynı ifade tekrarlanıyor ve karşılığı "değerli" diye niteleniyor.
Tegâbün suresi, 17. ayet
إِن تُقْرِضُوا۟ ٱللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَٰعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَٱللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ
Allah'a güzel bir ödünç verirseniz, O bunu sizin için kat kat artırır ve sizi bağışlar. Allah çok şükür kabul edendir, halîmdir.
Üçüncü tekrar; bu kez bağışlanma da karşılığa ekleniyor.
Arapça Kur’an metni Tanzil Project tarafından hazırlanmıştır (Uthmani imlası, sürüm 1.1). Lisans: Creative Commons Attribution 3.0 —tanzil.net
En uzun ayetin konusu borçtur
Kur'an'ın en uzun ayeti Bakara 282'dir. Konusu bir ibadet, bir inanç esası ya da bir kıssa değil — borcun nasıl kayda geçirileceğidir.
Ayet ayrıntılıdır: borç yazılmalı, yazıcı adaletle yazmalı, borçlu yazdırmalı, şahit tutulmalı, küçük ya da büyük olsun kaydetmekten üşenilmemelidir.
Bir sonraki ayet (283) yolculukta yazıcı bulunamayan durumu düzenler ve rehne izin verir; güvene dayanılan durumda ise emanetin ödenmesini ister.
Bu ayrıntı düzeyi kayda değerdir. Kur'an gündelik bir muamelenin usulünü, ibadetlerin çoğundan daha uzun anlatır.
Darda olana süre, sonra bağış
Bakara 280 ölçüyü iki kademeli kurar: "Darlıkta olan varsa, genişliğe kadar beklemek gerekir. Bilirseniz, bağışlamanız sizin için daha hayırlıdır."
Birinci kademe zorunluluk bildirir, ikincisi teşvik. İkisinin ayrı ayrı söylenmesi anlamlıdır — bekleme bir seçenek değil, bağışlama ise bir üst basamaktır.
İlginç bir ters çevirme de Kur'an'da tekrarlanır. Bakara 245, Hadîd 11 ve Teğâbün 17'de Allah yolunda verilen "Allah'a güzel bir borç" diye adlandırılır. Veren taraf insan, alan taraf Allah olarak konumlanır ve karşılığın kat kat artırılacağı bildirilir.
Borç böylece Kur'an'da iki yönlü bir kavram olur: insanlar arasında titizlikle kaydedilecek bir yükümlülük, Allah'la ilişkide ise gönüllü verilen bir şeyin adı.
Sık sorulan sorular
Kur'an'ın en uzun ayeti hangisidir?
Bakara 2:282. Konusu borcun yazılması, yazıcının adaletle yazması ve şahit tutulmasıdır.
Borcunu ödeyemeyene ne yapılmalı?
Bakara 2:280 iki kademe koyar: darlıkta olana genişliğe kadar süre tanınmalıdır; bağışlamak ise "daha hayırlı" diye nitelenir.
Kaynaklar
- Kur’anBakara 2:282 — Borcun yazılması — Kur'an'ın en uzun ayeti
- Kur’anBakara 2:280 — Süre tanıma ve bağışlama
- Kur’anBakara 2:245 — "Allah'a güzel bir borç"
- Kur’anNisâ 4:29 — Malın haksızlıkla yenmemesi
- Kur’anMâide 5:1 — Antlaşmaların yerine getirilmesi
Son güncelleme: