Faiz ile İlgili Ayetler
Kur'an faizi (ribâ) her defasında bir karşıtlıkla anar: Bakara 276'da sadakanın, Rûm 39'da zekâtın karşısına konur. Bakara 275 ise dönemin bir itirazını aktarıp reddeder: "Alışveriş de faiz gibidir."
Bakara suresi, 275. ayet
ٱلَّذِينَ يَأْكُلُونَ ٱلرِّبَوٰا۟ لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ ٱلَّذِى يَتَخَبَّطُهُ ٱلشَّيْطَٰنُ مِنَ ٱلْمَسِّ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوٓا۟ إِنَّمَا ٱلْبَيْعُ مِثْلُ ٱلرِّبَوٰا۟ وَأَحَلَّ ٱللَّهُ ٱلْبَيْعَ وَحَرَّمَ ٱلرِّبَوٰا۟ فَمَن جَآءَهُۥ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِۦ فَٱنتَهَىٰ فَلَهُۥ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُۥٓ إِلَى ٱللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُو۟لَٰٓئِكَ أَصْحَٰبُ ٱلنَّارِ هُمْ فِيهَا خَٰلِدُونَ
Faiz yiyenler, ancak şeytanın dokunuşuyla çarpılmış kimsenin kalktığı gibi kalkar. Bu, "Alışveriş de faiz gibidir" demeleri yüzündendir. Oysa Allah alışverişi helal, faizi haram kıldı. Kime Rabbinden bir öğüt gelir de vazgeçerse, geçmişte olan kendisinindir ve işi Allah'a aittir. Kim dönerse, işte onlar ateşin halkıdır ve orada sürekli kalacaklardır.
Ayet bir itirazı aktarıp reddediyor: "Alışveriş de faiz gibidir" denmişti; Kur'an ikisini ayırıyor.
Bakara suresi, 276. ayet
يَمْحَقُ ٱللَّهُ ٱلرِّبَوٰا۟ وَيُرْبِى ٱلصَّدَقَٰتِ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ
Allah faizi eksiltir, sadakaları ise artırır. Allah, hiçbir nankör günahkârı sevmez.
Karşıtlık iki fiille kuruluyor: faiz eksiltilir, sadakalar artırılır.
Bakara suresi, 278-279. ayet
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَذَرُوا۟ مَا بَقِىَ مِنَ ٱلرِّبَوٰٓا۟ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ فَإِن لَّمْ تَفْعَلُوا۟ فَأْذَنُوا۟ بِحَرْبٍ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَإِن تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَٰلِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ
Ey iman edenler! Allah'tan sakının ve mümin iseniz faizden kalanı bırakın. Yapmazsanız, Allah'tan ve elçisinden bir savaş olduğunu bilin. Tövbe ederseniz, anaparanız sizindir; ne haksızlık edersiniz ne de haksızlığa uğrarsınız.
Uyarı en sert biçimde; ardından ölçü iki yönlü konuyor: ne haksızlık edin ne haksızlığa uğrayın.
Âl-i İmrân suresi, 130. ayet
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَأْكُلُوا۟ ٱلرِّبَوٰٓا۟ أَضْعَٰفًا مُّضَٰعَفَةً وَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
Ey iman edenler! Kat kat artırılmış olarak faiz yemeyin. Allah'tan sakının; belki kurtuluşa erersiniz.
"Kat kat artırılmış olarak" kaydı, o dönemdeki uygulamayı tarif ediyor.
Rûm suresi, 39. ayet
وَمَآ ءَاتَيْتُم مِّن رِّبًا لِّيَرْبُوَا۟ فِىٓ أَمْوَٰلِ ٱلنَّاسِ فَلَا يَرْبُوا۟ عِندَ ٱللَّهِ وَمَآ ءَاتَيْتُم مِّن زَكَوٰةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ ٱللَّهِ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُضْعِفُونَ
İnsanların malları içinde artsın diye faizle verdiğiniz, Allah katında artmaz. Allah'ın rızasını isteyerek verdiğiniz zekât ise; işte kat kat artıranlar onlardır.
Aynı karşıtlık zekâtla kuruluyor: faizle verilen artmaz, zekât kat kat artar.
Nisâ suresi, 161. ayet
وَأَخْذِهِمُ ٱلرِّبَوٰا۟ وَقَدْ نُهُوا۟ عَنْهُ وَأَكْلِهِمْ أَمْوَٰلَ ٱلنَّاسِ بِٱلْبَٰطِلِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَٰفِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا
yasaklandıkları hâlde faiz almaları ve insanların mallarını haksızlıkla yemeleri yüzünden, kendilerine helal kılınmış temiz şeyleri onlara haram kıldık. İçlerinden gerçeği örtenlere acı bir azap hazırladık.
Yasağın daha önceki topluluklar için de geçerli olduğu bildiriliyor.
Arapça Kur’an metni Tanzil Project tarafından hazırlanmıştır (Uthmani imlası, sürüm 1.1). Lisans: Creative Commons Attribution 3.0 —tanzil.net
Faiz her yerde bir karşıtlıkla anılır
Kur'an faizi tek başına ele almaz; her geçtiği yerde karşısına bir şey koyar.
Bakara 276'da karşıt sadakadır: "Allah faizi eksiltir, sadakaları ise artırır." İki zıt fiil aynı cümlede kullanılır.
Rûm 39'da karşıt zekâttır ve aynı yapı tekrarlanır: faizle verilen Allah katında artmaz, Allah rızası için verilen zekât kat kat artar.
Karşıtlığın ortak yanı yön farkıdır. Faizde para verenden alana doğru bir artış beklenir; sadaka ve zekâtta ise verilen geri istenmez. Kur'an bu iki yönü açıkça birbirinin karşısına koyar.
Bakara 275 ise dönemin bir itirazını doğrudan aktarır: "Alışveriş de faiz gibidir." Ayet bu eşitlemeyi reddeder ve ikisini ayırır.
Bu sayfa ne söylemez
Yukarıdaki ayetler faizin Kur'an'daki yerini gösterir. Ancak bugünkü finansal araçlardan hangisinin bu kapsama girdiği ayrı bir sorudur ve fıkıh alanına aittir.
Bu site dinî hüküm vermez; kapsamı, bir bilginin hangi kaynağa dayandığını göstermektir. Belirli bir banka ürünü, kredi türü ya da yatırım aracı hakkında hüküm arayan okuyucunun yetkili bir kaynağa başvurması gerekir.
Ayetlerden doğrudan okunabilen şey şudur: Âl-i İmrân 130'daki "kat kat artırılmış olarak" kaydı o dönemdeki uygulamayı tarif eder ve klasik kaynaklarda bu kaydın kapsamı uzun uzun tartışılmıştır. Nisâ 161 ise yasağın daha önceki topluluklar için de bildirildiğini aktarır.
Sık sorulan sorular
Kur'an faizi neyin karşısına koyar?
Bakara 2:276'da sadakanın, Rûm 30:39'da zekâtın. Her iki ayette de faiz "artmaz/eksilir", sadaka ve zekât ise "artar" biçiminde karşıtlaştırılır.
Bugünkü banka faizi bu ayetlerin kapsamına girer mi?
Bu bir fıkıh sorusudur ve bu sitenin kapsamı dışındadır. Site dinî hüküm vermez; ayetlerin ne söylediğini ve kaynak durumunu gösterir. Belirli bir ürün için yetkili bir kaynağa başvurulmalıdır.
Kaynaklar
- Kur’anBakara 2:275-276 — "Alışveriş de faiz gibidir" itirazının reddi ve sadaka karşıtlığı
- Kur’anBakara 2:278-279 — Uyarı ve iki yönlü ölçü
- Kur’anRûm 30:39 — Faiz ve zekât karşıtlığı
- Kur’anÂl-i İmrân 3:130 — "Kat kat artırılmış olarak" kaydı
- Kur’anNisâ 4:161 — Yasağın önceki topluluklara da bildirilmesi
Son güncelleme: