Nisa İsminin Anlamı

Anne ve baba için okunan dua, İsrâ suresi 24. ayette geçer: "Rabbim! Küçükken beni yetiştirdikleri gibi sen de onlara merhamet et." Dua, merhamet talebini bir gerekçeye bağlaması bakımından dikkat çekicidir.

Kur'an'da çocuk talebiyle ilgili birden fazla dua bulunur. En bilinenleri Hz. Zekeriyyâ'nın (Âl-i İmrân 38) ve Hz. İbrâhîm'in (Sâffât 100) dualarıdır. İkisi de talebi bir niteliğe bağlar: temiz nesil ve salih evlat.

Eve girerken okunan dua, Ebû Dâvûd'da nakledilen "Bismillâhi velecnâ ve bismillâhi haracnâ ve alallâhi rabbinâ tevekkelnâ" ifadesidir. Girişi ve çıkışı aynı cümlede anar.

Evlenen kişiye yapılması kaynaklarda bildirilen dua kısadır ve içinde bir uyarı taşır: bereket iki tarafa da istenir, ardından "hayırda" kaydı gelir.

Hayırlı eş için okunan dua, Furkân suresi 74. ayette geçer. Duanın dikkat çekici yanı, yalnızca eş istememesi; eşler ve çocuklarla birlikte bir bütün talep etmesi ve bunu bir amaca bağlamasıdır.

Şükür için Kur'an'daki en dikkat çekici dua, Neml suresi 19. ayette Hz. Süleyman'ın duasıdır. Duada doğrudan nimet istenmez; şükredebilme kabiliyeti istenir.

Kur'an adaleti en zor durumda tanımlar: kişinin kendi, anne babası ve yakınları aleyhine bile. Aşağıdaki ayetler adaletin ölçüsünü, kimin lehine eğilmeyeceğini ve düşmanlığın bu ölçüyü değiştirmediğini gösterir.

Kur'an eşler arasındaki bağı tek kelimeyle özetlemez; Rûm 21'de üç ayrı şey sayar: huzur bulmak, sevgi (meveddet) ve merhamet. Nikâhı ise "sağlam bir söz" diye anar. Çocuklar hem süs hem imtihan olarak geçer. Aşağıdaki ayetler bu tariflerin geçtiği yerlerdir.

Kur'an öfkeyi yasaklamaz; onu yutmaktan söz eder. Affetmek ise ondan sonra gelen ayrı bir basamaktır. Aşağıdaki ayetler bu iki adımı, affetmenin hakkı bırakmak anlamına geldiğini ve karşılık verme hakkının saklı olduğunu gösterir.

Kur'an'da anne baba hakkı dört ayrı yerde doğrudan Allah'a kulluk emrinin hemen ardından gelir. Bu yerleşim, klasik tefsirlerde konunun ağırlığını gösteren bir işaret sayılır.

Kur'an'ın en uzun ayeti Bakara 282'dir ve konusu borçtur: borcun yazılması, şahit tutulması ve kaydın nasıl yapılacağı. Hemen öncesindeki 280. ayet ise darda olana süre tanımayı, bağışlamayı ise daha hayırlı saymayı emreder.

Kur'an emaneti iki ölçekte anar. Ahzâb 72'de emanet göklere, yere ve dağlara sunulur; onlar yüklenmekten kaçınır, insan yüklenir. Nisâ 58'de ise gündelik ve somuttur: emanetleri ehline verin.

Nisâ suresi 176 ayettir. 135. ayeti adaleti kişinin kendi ve yakınları aleyhine bile ayakta tutmayı emreder; 36. ayeti iyilik edilecekleri dokuz başlıkta sayar.

Ahkâf suresi 35 ayettir ve adı Âd kavminin yaşadığı kum tepelerinden gelir. On beşinci ayeti, anne baba ve kendi çocuğu için yapılan üç kuşaklık bir duayı taşır.

Ahzâb suresi 73 ayettir ve adı "gruplar" anlamına gelir. 21. ayeti "güzel örnek" ifadesini, 56. ayeti salavat emrini, 72. ayeti ise emanet meselesini taşır.

Enbiyâ suresi 112 ayettir ve adı "peygamberler" anlamına gelir. Bu sitedeki şifa, sıkıntı ve çocuk duası sayfalarının dayandığı üç dua bu surededir.

Furkân suresi 77 ayettir ve adı "ayırt eden" anlamına gelir. 63-77. ayetleri "Rahmân'ın kulları" başlığıyla bilinen nitelik listesini taşır.

Hucurât suresi 18 ayettir ve Kur'an'ın toplumsal ahlak konusundaki en yoğun suresidir. Haberin doğrulanması, alay, gıybet, zan ve üstünlük ölçüsü art arda ele alınır.

El-Câmi', "dağınık olanı bir araya getiren" anlamına gelir. Kur'an'da Âl-i İmrân 9. ayette "câmiu'n-nâs" (insanları toplayan) biçiminde geçer ve kıyamet bağlamındadır.

El-Vâris, "her şeyin son sahibi olarak kalan" anlamına gelir. Kur'an'da "biz vârisleriz" biçiminde çoğul olarak geçer. Miras imgesi, sahipliklerin geçici olduğunu bildirir.

El-Vedûd, "çok seven ve sevilen" anlamına gelir. Kur'an'da iki ayette geçer ve her ikisinde de bağışlanma ile birlikte anılır: sevgi, cezalandırmanın değil affın zeminidir.

Esmâ, Arapçada "isim" kelimesinin çoğuludur: "isimler". Kelime Kur'an'da bu anlamda geçer, örneğin A'râf 7:180'de "el-esmâü'l-hüsnâ" (en güzel isimler) terkibinde. Kişi adı olarak geçmez.

Havvâ, Hz. Âdem'in eşinin adı olarak bilinir ama bu ad Kur'an'da HİÇ geçmez. Kur'an ondan her defasında "eşi" (zevce) diye söz eder. İsim, Tevrat kaynaklı rivayetler ve klasik tefsir literatürü yoluyla gelmiştir.

Meryem, İbranice kökenli bir kız ismidir. Kaynaklarda "ibadet eden, Rabbine adanmış kadın" anlamıyla açıklanır. Kur'an'da adı açıkça anılan tek kadındır ve 19. sure onun adını taşır.

Aleynâ, Arapçada "üzerimize, bize" anlamına gelen bir edat-zamir birleşimidir ve Kur'an'da elliden fazla ayette bu anlamda geçer. Bir özel isim ya da tek başına anlamlı bir kelime değildir; "en yüce" karşılığı başka bir kelimeye aittir.

Âişe, ع ي ش kökünden gelir ve "yaşayan, hayat dolu" anlamındadır. İsim Kur'an'da geçmez ama aynı kök geçer: Hâkka 69:21'de "hoşnut bir hayat" anlamındaki "îşe" kelimesi bu köktendir.

Azrâ, Arapça ع ذ ر kökünden gelir ve "el değmemiş, bakire" anlamındadır. Kelime Kur'an'da hiç geçmez. İsmin Hz. Meryem'le kurulan bağı, Kur'an'ın onun için kullandığı ifadelerden değil klasik kullanımdan gelir.

Adalet, "eğriliği gidermek, denkleştirmek" anlamındaki a-d-l kökünden gelir. Her hakkı sahibine, olması gereken ölçüde vermektir. Kur'an adaleti bir erdem olarak değil, bir yükümlülük olarak anar ve ölçüsünü en zor durumda tanımlar.

Emanet, güvenilerek bırakılan ve sahibine eksiksiz geri verilmesi gereken şeydir. Kur'an emanetin "ehline verilmesini" emreder ve bunu adaletle hükmetme emriyle yan yana koyar. Kaynaklarda emanet eşyayla sınırlı tutulmaz; görev, yetki ve söz de aynı başlıkta ele alınır.

Af, "silmek, izini gidermek" anlamındaki a-f-v kökünden gelir. Hak edilen karşılığı, hakkı olduğu hâlde istememektir. Kur'an affı hakkın yokluğu olarak değil, hak sahibinin onu kullanmaması olarak anar.

İhsan, "güzel yapmak" anlamındaki h-s-n kökünden gelir. Hak edilenin ötesine geçmek ve bir işi en güzel biçimde yapmaktır. Kur'an'da adaletle birlikte emredilir; ancak ondan ayrı bir basamak olarak anılır.

Kibir, hadis kaynaklarında iki fiile bağlanarak tanımlanır: hakkı çiğnemek ve insanları küçük görmek. Tanım bir duyguyu değil, hak ve insan karşısındaki tutumu ölçer. Güzel giyinmek ya da kendine güvenmek bu tanımın içine girmez.

Zulüm, bir şeyi ait olduğu yerin dışına koymak; hakkı yerinden etmektir. Kur'an'da en sık tekrarlanan kalıp "kendilerine zulmettiler"dir. Kavram bu yüzden yalnızca başkasına yapılan haksızlıkla sınırlı değildir.

Güzel ahlak, Buhârî'nin Sahîh'inde dağınık bir konu değil, Kitâbü'l-Edeb adıyla müstakil bir bölümdür. Bu sayfadaki 58 hadis o bölümün ilk yüz yirmi iki bâbından seçilmiştir ve şu alanlarda toplanır: anne baba hakkı, akrabalık bağı, çocuğa ve zayıfa merhamet, komşuluk ve misafir hakkı, öfke ile yumuşaklık, haya ve dilin edebi. Her hadisin Arapça metni, altında kitâb adı ve bâb numarasıyla birlikte verilmiştir.

Buhârî Sahîh'inde evlilik ve aile hayatına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'n-Nikâh. Aşağıdaki yirmi yedi hadis o bölümden seçilmiştir — düğün ve davet âdâbı, eşler arasındaki güzel geçim, evin sorumluluğunun paylaşılması, aileye vakit ayırmak ve kıskançlığın dile getirilişi. Sayfa ne dendiğini kaynağıyla aktarır; hüküm vermez.

Buhârî'nin Sahîh'inde dilin edebi dağınık bir konu değildir: Kitâbü'l-Edeb içinde doğrudan söze ayrılmış bâblar vardır — sövme ve lânet, gıybet, söz taşıma, iki yüzlülük, zan, karşılıklı övgü, şiir ve gündelik kalıp sözler. Bu sayfadaki 21 hadis o bâblardan seçilmiştir; her birinin Arapça metni, altında kitâb adı ve bâb numarasıyla birlikte verilmiştir.

Buhârî Sahîh'inde alışverişe ayrı bir kitap ayırır. Aşağıdaki yirmi üç hadis o bölümden seçilmiştir: kazanç arayışının meşruluğu, helâl ile haram arasındaki şüpheli alan, alışverişte doğru söylemenin bereketle ve yalanın bereketsizlikle anılması, borçluya mühlet, işçinin ücreti ve kendi eliyle çalışmak. Sayfa alışverişin fıkhî hükümlerini konu etmez; rivayetlerin ne söylediğini kaynağıyla aktarır.

Buhârî Sahîh'inde haksızlıklara ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü'l-Mezâlim. Aşağıdaki on sekiz hadis o bölümden ve yönetim sorumluluğunu konu edinen Kitâbü'l-Ahkâm'dan seçilmiştir — zulmün ağırlığı, hakkın sahibinde kalması, izin alınmadan hiçbir payın el değiştirmemesi ve görev taşıyan kimsenin hesabı. Sayfa hukukî ya da fıkhî hüküm vermez; rivayetlerin ne söylediğini kaynağıyla aktarır.

Buhârî Sahîh’inde selam vermeye ve izin istemeye ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü’l-İsti’zân. Aşağıdaki yirmi yedi hadisin yirmi dördü o bölümden, üçü de aksırma ve esnemeye ayrılmış Edeb bâblarından seçilmiştir — selamın kalıbı ve sırası, kapıda izin isteme, mecliste yer açma, fısıldaşma, sır saklama ve mektup yazma.

Kurban Bayramı, Zilhicce ayının 10. gününde başlar ve dört gün sürer. Kur'an kurban hakkında açık bir ölçü koyar: etler ve kanlar değil, takvâ ulaşır.

Ramazan Bayramı, Ramazan ayının bitişini izleyen Şevval ayının ilk üç günüdür. Kaynaklarda bayram namazı, fitre ve tekbir bu güne ait uygulamalar olarak bildirilir.

Kur'an adaleti bir erdem olarak değil, bir yükümlülük olarak anar ve ölçüsünü en zor durumda tanımlar: kişinin kendi ve yakınları aleyhine bile. Bu konu altında adaletle ilgili ayetler, kavramlar ve esmalar bir arada bulunur.

Kur'an aileyi bir sözleşme değil, "sükûn bulma" ilişkisi olarak tanımlar. Bu konu altında hayırlı eş, çocuk, aile huzuru ve evlilikle ilgili dualar, ayetler ve kavramlar bir arada yer alır.