Kureyş Suresi

Rızık konusunda en sağlam kaynaklı dua, Tirmizî'de nakledilen "Allâhümme'kfinî bi helâlike an harâmik..." duasıdır. Dua, doğrudan zenginlik değil; helalle yetinmeyi ve başkasına muhtaç olmamayı ister.

Bereket, kaynaklarda miktarın artması değil, az olanın yetmesi anlamında kullanılır. Bereket için okunan dualar arasında Buhârî'de nakledilen "Allâhümme bârik lenâ" kalıbı yer alır.

Borç konusunda sahih kaynaklarda iki dua bulunur. Biri borçtan Allah'a sığınmayı, diğeri helal kazançla yetinip başkasına muhtaç olmamayı ister. İkincisi rivayette borcunu ödeyemeyen birine öğretilmiştir.

Kaynaklarda depreme özel bir dua bildirilmez. Musibet anında okunduğu bildirilen metin, Bakara suresi 156. ayette geçen "innâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn" ifadesi ve Müslim'de bu ifadeye eklenen musibet duasıdır.

Evden çıkarken okunan dua, Ebû Dâvûd ve Tirmizî'de nakledilen "Bismillâh, tevekkeltü alallâh, lâ havle velâ kuvvete illâ billâh" ifadesidir. Üç bölümden oluşur: besmele, tevekkül ve güç beyanı.

Eve girerken okunan dua, Ebû Dâvûd'da nakledilen "Bismillâhi velecnâ ve bismillâhi haracnâ ve alallâhi rabbinâ tevekkelnâ" ifadesidir. Girişi ve çıkışı aynı cümlede anar.

Kur'an rızkı hem bir taahhüt hem de bir arayış konusu olarak anlatır. Aşağıdaki ayetler bu iki yönü birlikte gösterir: rızkın kaynağı, kapsamı, helalliği ve rızık ile çalışma arasındaki ilişki.

Kur'an eşler arasındaki bağı tek kelimeyle özetlemez; Rûm 21'de üç ayrı şey sayar: huzur bulmak, sevgi (meveddet) ve merhamet. Nikâhı ise "sağlam bir söz" diye anar. Çocuklar hem süs hem imtihan olarak geçer. Aşağıdaki ayetler bu tariflerin geçtiği yerlerdir.

Kur'an'ın en uzun ayeti Bakara 282'dir ve konusu borçtur: borcun yazılması, şahit tutulması ve kaydın nasıl yapılacağı. Hemen öncesindeki 280. ayet ise darda olana süre tanımayı, bağışlamayı ise daha hayırlı saymayı emreder.

Kur'an cehennemi çoğunlukla cennetle aynı bağlamda anar; tasvirler tek başına değil, iki sonucun karşılaştırıldığı yerlerde gelir. Ayrıca cehennemle ilgili ayetlerin önemli bir kısmı bir uyarıyla değil, bağışlanma çağrısıyla biter.

Kur'an dünya ile ahireti karşı karşıya koyar ama dünyayı reddetmez. Hadîd 20 dünya hayatını beş aşamada sayar; Ankebût 64 ahireti "asıl hayat" diye adlandırır. Kasas 77 ise ikisi arasında ölçü verir.

Kur'an faizi (ribâ) her defasında bir karşıtlıkla anar: Bakara 276'da sadakanın, Rûm 39'da zekâtın karşısına konur. Bakara 275 ise dönemin bir itirazını aktarıp reddeder: "Alışveriş de faiz gibidir."

Fîl suresi 5 ayettir ve adı "fil" anlamına gelir. Kâbe'yi yıkmak üzere gelen ordunun akıbetini anlatır ve tamamı bir soruyla başlar.

A'râf suresi 206 ayettir. 180. ayeti "En güzel isimler Allah'ındır; O'na onlarla dua edin" der; 55-56. ayetleri duanın nasıl edileceğini bildirir.

Ankebût suresi 69 ayettir ve adı "örümcek" anlamına gelir. İkinci ayeti imtihanın kaçınılmazlığını bildirir; 41. ayeti ise örümcek ağı benzetmesini taşır.

Bakara suresi 286 ayetle Kur'an'ın en uzun suresidir. 255. ayeti Âyetü'l-Kürsî, 186. ayeti "ben yakınım" ve 285-286. ayetleri surenin kapanış duasıdır.

Cin suresi 28 ayettir. Kur'an'da cinlerin doğrudan konuşturulduğu bölümdür ve sure, gaybın bilgisinin kimseye açılmadığını bildirerek biter.

Cum'a suresi 11 ayettir. Dokuzuncu ayeti cuma namazının Kur'an'daki dayanağıdır; onuncu ayeti ise namazdan sonra dağılıp çalışmayı bildirir.

El-Mukît, "gıda veren ve her şeyi gözetip koruyan" anlamına gelir. Kur'an'da yalnızca bir ayette, Nisâ suresi 85. ayette geçer. Kelime kökü hem beslenme hem de koruyup gözetme anlamı taşır.

El-Mü'min, "güven veren ve doğrulayan" anlamına gelir. İnsanlar için kullanıldığında "iman eden" demektir; Allah için kullanıldığında anlamı değişir ve güvence veren, verdiği sözü doğrulayan manasına gelir.

Er-Rezzâk, "bütün canlıların rızkını yaratan ve kesintisiz veren" anlamına gelir. Kur'an'da bu kalıpta bir kez, Zâriyât suresi 58. ayette geçer ve rızkın yalnızca Allah'a ait olduğunu vurgular.

Es-Selâm, "esenlik veren ve her türlü eksiklikten salim olan" anlamına gelir. Günlük hayatta kullanılan selam, cennetin adı olan darüsselam ve İslam kelimesi aynı kökten gelir.

Ed-Dârr, "zarar veren; zararı takdir eden" anlamına gelir. Kur'an'da bu isim kalıbında geçmez; kök fiil halinde bulunur. Klasik kaynaklarda bu isim En-Nâfi' ile birlikte anılır, tek başına zikredilmesi uygun görülmez.

El-Azîz, "mutlak güç sahibi ve yenilmez olan" anlamına gelir. Kur'an'da doksandan fazla yerde geçer ve çoğunlukla "hakîm" (hikmet sahibi) ismiyle birlikte kullanılır; bu birliktelik gücün hikmetle sınırlandığını bildirir.

Akşam zikirleri, gün batımından sonra okunması kaynaklarda bildirilen metinlerdir. Sabah zikirleriyle büyük ölçüde aynıdır; farkı, iki ifadenin zaman kalıbının değişmesidir.

Âyetü'l-Kürsî, Bakara suresinin 255. ayetidir. Kur'an'da Allah'ın en kapsamlı nitelendiği ayettir ve Müslim'de yer alan sahih bir rivayette Kur'an'daki en büyük ayet olarak anılır. Ayette bir okuma sayısı ya da sonuç vaadi bulunmaz.

Eûzü, "Eûzü billâhi mine'ş-şeytâni'r-racîm" cümlesiyle Allah'a sığınmaktır. Nahl 98 bunu Kur'an okumadan önce emreder. Ayetin dikkat çeken yanı, sığınmayı okumanın ardına değil önüne koymasıdır.

"Hasbünallâhü ve ni'me'l-vekîl" — "Bize Allah yeter; O ne güzel vekildir" demektir. Âl-i İmrân 173'te bir korkutma karşısında verilen cevap olarak geçer. Ayetin dikkat çeken yanı, korkutmanın imanı azaltmak yerine artırdığını bildirmesidir.

Sabah zikirleri, hadis kaynaklarında sabah vaktine özel olarak nakledilen dua ve zikirlerdir. Aşağıdaki metinler sahih kaynaklarda yer alan en yaygın örneklerdir.

Uyku öncesi zikirler, yatağa girildiğinde okunduğu hadis kaynaklarında bildirilen metinlerdir. Namaz sonrası tesbihattan farkı sayıda görülür: bu rivayette tekbir 33 değil 34'tür.

Asel, Arapça "bal" demektir. Kur'an'da tam olarak bir kez geçer: Muhammed 47:15'te cennet tasvirinde "süzülmüş baldan ırmaklar" ifadesinde. Nahl suresindeki bal ayeti ise bu kelimeyi kullanmaz, arıyı ve içeceğini anlatır.

Ecrin, Arapça "ecr" kelimesinin çekimli bir biçimidir ve "karşılık, ödül, emeğin bedeli" anlamına gelir. Kur'an'da bu kök yüz otuz yerde geçer. Yaygın olarak verilen "Allah'ın hediyesi" karşılığı ise kelimenin anlamıyla tam örtüşmez.

Eymen, ي م ن kökünden gelir ve "sağ taraf" demektir; aynı kök bereket ve uğur anlamı da taşır. Kelime Kur'an'da üç ayette "sağ yan" anlamında geçer: Meryem 52, Tâhâ 80 ve Kasas 30.

Ravza, Arapçada "yeşil ve sulak bahçe" demektir. Kur'an'da iki ayette geçer: Rûm 30:15'te tekil, Şûrâ 42:22'de çoğul biçimiyle ve her ikisinde de iman edenlere vaat edilen yeri anlatır.

Talh, Kur'an'da bir kez geçer: Vâkıa 56:29'da cennet tasvirinde bir ağaç adı olarak. Klasik tefsirler bu ağacın muz mu yoksa dikensiz bir ağaç mı olduğunda ayrılır. İsmin yaygınlığı sahâbeden Talha b. Ubeydullah'tan gelir.

Rızık, bir canlının yararlandığı ve kendisiyle beslendiği her şeyi ifade eder. Kur'an'daki kapsamı yiyecek ve parayla sınırlı değildir; sağlık, ilim, evlat ve huzur da rızık kapsamındadır.

Şükür, bir nimeti fark edip onu vereni tanımak ve o nimeti yerinde kullanmaktır. Klasik kaynaklarda kalp, dil ve davranış olmak üzere üç katmanda ele alınır.

Tevekkül, "bir işi güvenilir birine havale etmek" anlamındaki v-k-l kökünden gelir. İslami literatürde, gereken tedbiri aldıktan sonra sonucu Allah'a bırakmayı ifade eder. Tedbiri terk etmek anlamına gelmez.

Buhârî Sahîh'inde yemeğe ayrı bir kitâb ayırır. Aşağıdaki yirmi üç hadis o bölümden seçilmiştir: yemeğe Allah'ın adıyla başlamak, sağ elle ve kendi önünden yemek, sofrayı paylaşmak, yemekten sonra hamd etmek ve azla yetinmek. Sayfa helâl–haram hükmü vermez ve tıbbi tavsiyede bulunmaz.

Buhârî Sahîh’inde hediyeye ve bağışa ayrı bir kitâb ayırır: Kitâbü’l-Hibe. Aşağıdaki on beş hadis o bölümden seçilmiştir — azı küçümsememek, çağrıya gitmek, hediyeyi kabul edip karşılığını vermek, komşuya öncelik ve geri çevirmek gerektiğinde sebebini söylemek. Hibenin hükmüne dair meseleler fıkhın alanıdır; bu sayfa onları karara bağlamaz.

Buhârî Sahîh'inde alışverişe ayrı bir kitap ayırır. Aşağıdaki yirmi üç hadis o bölümden seçilmiştir: kazanç arayışının meşruluğu, helâl ile haram arasındaki şüpheli alan, alışverişte doğru söylemenin bereketle ve yalanın bereketsizlikle anılması, borçluya mühlet, işçinin ücreti ve kendi eliyle çalışmak. Sayfa alışverişin fıkhî hükümlerini konu etmez; rivayetlerin ne söylediğini kaynağıyla aktarır.

Buhârî Sahîh'inde âhiretle ilgili rivayetleri iki ayrı yerde toplar: Kitâbü'r-Rikāk'ın sonundaki bâblar kıyametin ânî gelişinden havza kadar olayın sırasını izler, Kitâbü bed'i'l-halk ise cennet ile cehennemin vasfını konu edinir. Aşağıdaki 34 hadis bu iki bölümden seçilmiştir — kıyametin gündelik işin ortasında kopması, haşrin nasıl olacağı, hesap ve kısas, hesapsız girenler, havz ile kevser ve cennet ile cehennem tasvirleri.

Buhârî Sahîh'inde yaratılışın başlangıcına ayrı bir bölüm ayırır: Kitâbü Bed'i'l-halk. Aşağıdaki yirmi yedi hadis o bölümün meleklere ve İblîs'e ayrılmış üç bâbından seçilmiştir. Rivayetlerde meleklerin kendi kararı yoktur; şeytana verilen iş ise çağırmak, hatırlatmak ve dikkat çalmaktır.

Takvâ, Allah’ın koyduğu sınırları gözeterek kendini sakınmaktır; kelime korkmayı değil korunmayı anlatır. Aşağıdaki elli iki hadis Buhârî’nin Rikāk bölümünden seçilmiştir ve takvânın günlük karşılığını altı yerde gösterir: ömre bakış, mala bakış, dile hâkimiyet, amelde süreklilik, niyetin ağırlığı ve gösterişten uzak durmak.

Korunma (istiâze), Kur'an ve hadislerde Allah'a sığınma ifadeleriyle anlatılan bir ibadet biçimidir. Bu konu altında korunma amaçlı dualar, sureler ve ayetler kaynaklarıyla birlikte yer alır.

Rızık, Kur'an'da yalnızca para ve yiyecek değil; sağlık, ilim, huzur ve helal kazanç dahil olmak üzere insana verilen her nimeti kapsayan geniş bir kavramdır. Bu konu altında rızıkla ilgili dualar, ayetler, Esmaül Hüsna isimleri ve kavramları bir arada bulabilirsiniz.